নেপালৰ সংস্কৃ‌তি

নেপালৰ সংস্কৃতিয়ে নেপালত উপস্থিত ১২৫টা সুকীয়া জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত বিভিন্ন সংস্কৃতিক সামৰি লৈছে।^১ নেপালৰ সংস্কৃতি সংগীত আৰু নৃত্যৰ জৰিয়তে প্ৰকাশ পায়; শিল্প আৰু শিল্পকলা; লোককথা; ভাষা আৰু সাহিত্য; দৰ্শন আৰু ধৰ্ম; উৎসৱ আৰু উদ্‌যাপন; খাদ্য আৰু পানীয়।

নৃত্য আৰু সংগীত

কিংবদন্তি অনুসৰি এই দেশৰ নৃত্যৰ উৎপত্তি ভগৱান শিৱৰ বাসস্থানত — হিমালয়ত, য’ত তেওঁ তাণ্ডৱ নৃত্য প্ৰদৰ্শন কৰিছিল।^২ ইয়াৰপৰা বুজা যায় যে নেপালৰ নৃত্য পৰম্পৰা অতি প্ৰাচীন আৰু অনন্য। উচ্চতা আৰু জাতিগততাৰ লগে লগে নেপালৰ নৃত্যৰ শৈলীৰ লগতে সাজ-পোছাকৰ সামান্য পৰিৱৰ্তন ঘটে। বিয়াত পৰিৱেশন কৰা দীস্কা নামৰ নৃত্যত জটিল ভৰিৰ কাম আৰু বাহুৰ গতিবিধি সন্নিৱিষ্ট কৰা হৈছে।^৩ সংলগ্ন সংগীত আৰু বাদ্যবোৰ বিষয়-বস্তুৰ লগত সুৰ মিলাই সলনি হয়, যিবোৰ শস্য চপোৱা, বিবাহ অনুষ্ঠান, যুদ্ধৰ কাহিনী, প্ৰেম, আৰু গাঁৱৰ দৈনন্দিন জীৱনৰ আন কেইবাটাও বিষয়-বস্তু আৰু কাহিনী আদি বিষয়ৰ ওপৰত আবদ্ধ হৈ থাকে। থাৰু লাঠি নৃত্য আৰু ময়ূৰ নৃত্যও পৰিৱেশন কৰা হয়।^৪

ভাষা

২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি নেপালত ১২৩টা ভাষা কোৱা হয়। ইয়াৰে অধিকাংশই ভাৰত-আৰ্য্য বা তিব্বত-বৰ্মান ভাষা পৰিয়ালৰ। দেশৰ প্ৰধান ভাষা (শতাংশ মাতৃভাষা হিচাপে কথিত) হ'ল নেপালী (৪৪.৬%), মৈথিলী (১১.৭%), ভোজপুৰী (৬%), থাৰু (৫.৮%), তামাং (৫.১%), নেপাল ভাছা (৩.২%), মগৰ (৩%), বজীকা (৩%), আৰু ডোটেলী (৩%)।^৫

দেৱনাগৰী লিপিত লিখা নেপালী ভাষা চৰকাৰী জাতীয় ভাষা আৰু নেপালী নৃতাত্ত্বিক গোষ্ঠীৰ মাজত লিংগুয়া ফ্ৰাংকা হিচাপে কাম কৰে।

ধৰ্ম আৰু দৰ্শন

২০১১ চনৰ লোকপিয়লত ৮১.৬% জনসংখ্যা হিন্দু বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে। প্ৰায় ৯% জনসংখ্যায় বৌদ্ধ ধৰ্ম পালন কৰে। প্ৰায় ৪.২% লোকে ইছলাম পালন কৰে আৰু ৩.৬% লোকে থলুৱা কিৰাণ্ট ধৰ্ম পালন কৰে। খ্ৰীষ্টধৰ্ম আনুষ্ঠানিকভাৱে ১.০% জনসংখ্যাতকৈও কম লোকে পালন কৰে।

নেপালৰ হিন্দু আৰু বৌদ্ধ পৰম্পৰা দুটা সহস্ৰাব্দতকৈও অধিক আগৰ। লুম্বিনিত বুদ্ধৰ জন্ম হৈছিল আৰু কাঠমাণ্ডুৰ পশুপতিনাথ মন্দিৰ হিন্দুসকলৰ পুৰণি আৰু বিখ্যাত শিৱ মন্দিৰ। নেপালত আন কেইবাটাও মন্দিৰ আৰু বৌদ্ধ মঠৰ লগতে অন্যান্য ধৰ্মীয় গোষ্ঠীৰ পূজাস্থলীও আছে। পৰম্পৰাগতভাৱে নেপালৰ দাৰ্শনিক চিন্তাধাৰা হিন্দু আৰু বৌদ্ধ দাৰ্শনিক নীতি-নিয়ম আৰু পৰম্পৰাৰ লগত সোমাই আছে, য’ত কাশ্মীৰ শৈৱ ধৰ্মৰ উপাদান, তিব্বতী বৌদ্ধ ধৰ্মৰ নিংমা শাখা, ভক্তপুৰৰ কৰ্মচাৰ্যৰ ৰচনা, তান্ত্ৰিক পৰম্পৰা আদি অন্তৰ্ভুক্ত। পশু বলিৰ প্ৰথাকে ধৰি নেপালত তান্ত্ৰিক পৰম্পৰা গভীৰভাৱে সোমাই আছে। পঞ্চপ্ৰকাৰৰ প্ৰাণী, সদায় মতা, বলিদানৰ বাবে গ্ৰহণযোগ্য বুলি গণ্য কৰা হয়: জলম'হ, ছাগলী, ভেড়া, কুকুৰা, হাঁহ। গৰু অতি পৱিত্ৰ প্ৰাণী আৰু ইয়াক কেতিয়াও বলিৰ বাবে গ্ৰহণযোগ্য বুলি গণ্য কৰা নহয়।

উৎসৱ আৰু উদ্‌যাপন

নেপালৰ কেইবাটাও উৎসৱ^৬ এদিনৰপৰা কেইবাদিনোলৈকে চলে। হিন্দু আৰু বৌদ্ধ প্ৰধান জাতি হিচাপে নেপালৰ বেছিভাগ উৎসৱ ধৰ্মীয়। দেশৰ ৮০%তকৈ অধিক জনসংখ্যা হিন্দু হোৱাৰ বাবে নেপালৰ উৎসৱৰ শিপা হিন্দু ধৰ্মৰপৰাই আছে। জাতিটোৰ দ্বিতীয় বৃহত্তম ধৰ্ম বৌদ্ধ ধৰ্মই নেপালৰ সাংস্কৃতিক উৎসৱসমূহত প্ৰভাৱ পেলাইছে। দশাইন বা বিজয়া দশমী নেপালৰ আটাইতকৈ দীঘলীয়া আৰু গুৰুত্বপূৰ্ণ উৎসৱ। সাধাৰণতে দশৈন ছেপ্টেম্বৰৰ শেষৰপৰা অক্টোবৰৰ মাজভাগলৈকে, বাৰিষা শেষ হোৱাৰ ঠিক পিছতেই পৰে। ই "দানৱৰ ওপৰত বিজয়ৰ দিন।" মোহনী, তিহাৰ বা দীপাৱালী, হোলী, সৰস্বতী পূজা, ৰক্ষাবন্ধন, জন্মাষ্টমী, গাই যাত্ৰা, নাগ পঞ্চমী, তীজ, ছাঠ, কাৰ্ত্তিক পূৰ্ণিমা, মাঘে সংক্ৰান্তি, বা মকৰ সংক্ৰান্তি, মহা শিৱৰাত্ৰি আৰু চেচু নেপালৰ বহুলভাৱে পালন কৰা গুৰুত্বপূৰ্ণ উৎসৱ হিচাপে নেৱাৰসকলে এই উৎসৱ পালন কৰে। চন্দ্ৰ পঞ্জিকাৰ নৱবৰ্ষৰ দিনটো নৱেম্বৰ মাহত সংঘটিত হয়। বছৰটোৰ ভিতৰত কেইবাখনো যাত্ৰা অনুষ্ঠিত হয় আৰু কিছুমান অঞ্চলত ৰাজহুৱা বন্ধ ঘোষণা কৰা হয়।

আন আন গুৰুত্বপূৰ্ণ উৎসৱসমূহৰ ভিতৰত বুদ্ধ পূৰ্ণিমা (বুদ্ধৰ জন্মৰ উদ্‌যাপন)^৭ মহা শিৱৰাত্ৰি (ভগৱান শিৱৰ উৎসৱ) আৰু মহা শিৱৰাত্ৰী উৎসৱৰ সময়ত কিছুমান লোকে অত্যধিক পানীয় সেৱন কৰে আৰু চৰা ধূমপান কৰে।^৮ বেছিভাগেই অধিক উচ্চতাত আৰু মাউণ্ট এভাৰেষ্ট অঞ্চলত অৱস্থিত শ্বেৰপাসকলে মণি ৰিমডু উদ্‌যাপন কৰে, বিশ্বৰ মংগলৰ বাবে।

বেছিভাগ উৎসৱতে নৃত্য-সংগীত থাকে আৰু উৎসৱৰ সময়ত আৰু বিশেষ অনুষ্ঠানত বিভিন্ন ধৰণৰ বিশেষ খাদ্য সেৱন কৰা হয়।

ছাগান অনুষ্ঠানত এজন ব্যক্তিক পাঁচটা খাদ্য সামগ্ৰী (সিজোৱা কণী, ধোঁৱা দিয়া মাছ, মাংস, মচুৰ দাইলৰ পিঠা আৰু চাউলৰ মদ) আনুষ্ঠানিকভাৱে প্ৰদান কৰা হয় যিটো তান্ত্ৰিক পৰম্পৰা অনুসৰি সৌভাগ্য কঢ়িয়াই অনা হয়।

স্থাপত্য আৰু পুৰাতত্ত্ব

নেপাল সম্পাদ সংঘই (নেপাল হেৰিটেজ ছ’চাইটি) কাঠমাণ্ডু উপত্যকাৰ বাহিৰৰ নেপালৰ ১২৬২টা উল্লেখযোগ্য স্থাপত্য আৰু প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানৰ তথ্য সংকলন কৰিছে।^৯

ক্ৰীড়া

চৰকাৰে ভলীবলক দেশৰ ৰাষ্ট্ৰীয় খেল হিচাপে ঘোষণা কৰে। আগতে ডাণ্ডি বিয়ো আছিল।

বালুৱাটাৰত প্ৰধানমন্ত্ৰী পুষ্প কমল দাহালৰ বাসগৃহত অনুষ্ঠিত কেবিনেট বৈঠকত এই সিদ্ধান্ত। যুৱ আৰু ক্ৰীড়া মন্ত্ৰ্যালয়ে ভলীবলক ৰাষ্ট্ৰীয় খেল হিচাপে ঘোষণা কৰাৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়াইছিল। দেশৰ ৭৫খন জিলাৰ আটাইকেইখনতে খেলা এই খেলখন ৰাষ্ট্ৰীয় খেল হ’ব লাগে বুলি নেপাল ভলীবল সন্থাই দাবী জনাই আহিছিল।

ৰাষ্ট্ৰীয় ক্ৰীড়া পৰিষদৰ প্ৰাক্তন সদস্য সম্পাদক যুবৰাজ লামাই ৰাষ্ট্ৰীয় খেলৰ সিদ্ধান্ত লোৱাৰ প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ কৰিছিল, আনহাতে বৰ্তমানৰ সদস্য সম্পাদক কেশব কুমাৰ বিষ্টাই ৰাষ্ট্ৰীয় খেলখনৰ বাবে পৰামৰ্শ দিছিল।^১০

লগতে চাওক

• বৌধনাথ
• Chitrakar
• নেপালৰ চলচ্চিত্ৰ
• Dhunge Dhara
• নেপালৰ ভাষাসমূহ
• Media of Nepal
• Menstruation hut
• নেপালৰ সংগীত
• নাগ পঞ্চমী
• নেপালৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সংগ্ৰহালয়
• নেপালৰ ভাষা-সাহিত্য
• নেপালী স্থাপত্য
• Nepalese cuisine
• নেপালী সাহিত্য
• Newa art
• Religion in Nepal
• Thangka
• Traditional Newar clothing

অধিক পঢ়ক

• Kramrisch, Stella. "The Art of Nepal and Tibet." Philadelphia Museum of Art Bulletin 55.265 (1960): 23–38.
• Hutt, Michael. Nepal: A guide to the art and architecture of the Kathmandu Valley. Kiscadale Publications, 1994.
• Pal, Pratapaditya. Art of Nepal: a catalogue of the Los Angeles County Museum of Art collection. Univ of California Press, 1985.
• von Schroeder, Ulrich. Nepalese Stone Sculptures. Volume One: Hindu; Volume Two: Buddhist. (Visual Dharma Publications, 2019).

Folktale collections:

• Vaidya, Karuṇākara. (1961). Folk Tales of Nepal: First Series. Himalayan Pioneer Pubs.
• Hitchcock, Patricia; Sader, Lillian. (1966). The king who rides a tiger, and other folk tales from Nepal. Parnassus Press
• (1968). Some Folk Tales of Nepal. Department of Culture, Ministry of Information and Broadcasting, HMG for Nepal National Commission for UNESCO, Ministry of Education, HMG
• Aganina, Lyudmila A.; Шресткха, K. (1971). Живой в царстве мертвых. Сказки народов Непала. Художественная литература
• Chazot, Eric. (1979). Contes et légendes du Népal. Presse Hyporéaliste. ISBN 9782903442057
• Sakya, Karna; Griffith, Linda. (1980). Tales of Kathmandu: Folktales from the Himalayan kingdom of Nepal. House of Kathmandu. ISBN 9780959443905
• Heunemann. (1980). Der Schlangenkönig. Märchen aus Nepal. Das Gesicht der Völker. Röth
• Kretschmar, Monica. (1985). Märchen und Schwänke aus Mustang (Nepal). VGH Wissenschaft Verlag
• Unbescheid, Günter. (1989). Märchen aus Nepal. Eugen Didierichs Verlag
• Cabaud, Marie-Christine. (1992). Ogres et fées au Népal: Contes merveilleux. La légende des mondes. Editions L'Harmattan. ISBN 2-7384-1361-7
• Shrestha, Kavita Ram. (1997). From the mango tree and other folktales from Nepal. Libraries Unlimited
• Lall, Kesar. (1998). Contes et légendes de la vallée de Kathmandou, Nepal. Mandala Book Point
• Cabaud, Marie-Christine. (2002). OMBRES ET FANTOMES DU NEPAL: Contes du rire et de l'aigre. La légende des mondes. Editions L'Harmattan. ISBN 2-7475-1775-6

বাহ্যিক সংযোগ

• Nepal Encyclopedia culture category
• Culture, religions and festivals of Nepal (archived 2 August 2013)
• Languages of Nepal
• Literature of Nepal
• Photographs of Heritage Sites of Nepal