তেজপুৰ

তেজপুৰ (স্থানীয় নাম: তেজপুৰ) অসমৰ শোণিতপুৰ জিলা জিলাৰ প্ৰধান নগৰ আৰু সদৰ। ই উত্তৰ অসমৰ এক উল্লেখযোগ্য নগৰকেন্দ্ৰ; ভৌগোলিক অৱস্থান, ঐতিহাসিক নিদৰ্শন আৰু শিল্প-সাহিত্য-সংস্কৃতিত আগবঢ়োৱা অৱদানৰ বাবে নগৰখন বিশেষ গুৰুত্ব লাভ কৰিছে। গুৱাহাটীৰ পৰা প্ৰায় ১৭৯ কিলোমিটাৰ পূবত, ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ উত্তৰপাৰে তেজপুৰ অৱস্থিত। ২০১১ চনৰ জনগণনা অনুসৰি তেজপুৰ নগৰৰ জনসংখ্যা ১০২,৫০৫।

ভৌগোলিক অৱস্থান আৰু নগৰ পৰিচয়

তেজপুৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰপাৰীয় নগৰ। এই নদীকেন্দ্ৰিক অৱস্থানেই তেজপুৰৰ যাতায়াত, বসতি গঠন আৰু নগৰ-জীৱনত বিশেষ ভূমিকা ৰাখিছে। শোণিতপুৰ জিলাৰ সদৰ হোৱাৰ বাবে প্ৰশাসনিক কাম-কাজ, শিক্ষা আৰু স্বাস্থ্যসেৱাৰ বহুতো প্ৰতিষ্ঠান তেজপুৰতে কেন্দ্ৰীভূত।

নামকৰণ আৰু লোককথা

তেজপুৰ নামটোৰ সৈতে গভীৰভাৱে জড়িত এক জনপ্রিয় কাহিনী ‘হৰি-হৰ যুদ্ধ’ৰ আখ্যান। লোকবিশ্বাস অনুসৰি, এসময়ত এই অঞ্চলত শিৱভক্ত বাণাসুৰ নামৰ এজন অসুৰ ৰজাৰ ৰাজত্ব আছিল। বাণৰজাৰ কন্যা ঊষাক কড়া পাহাৰাৰ মাজত অগ্নিগড় নামে এক দুৰ্গত ৰখা হৈছিল বুলি কোৱা হয়।

কাহিনী অনুসৰি, ঊষাই সপোনত এজন সুদৰ্শন ৰাজকোঁৱৰক দেখি তেওঁত আকৃষ্ট হয়। ঊষাৰ সখী, চিত্ৰশিল্পী চিত্ৰলেখাই বৰ্ণনাৰ আধাৰত সেই কোঁৱৰজনৰ ছবি অঁকা বুলি জনশ্ৰুতি আছে; পাছত সেই কোঁৱৰজন কৃষ্ণৰ নাতি অনিৰুদ্ধ বুলি পৰিচিত হয়। পৰৱৰ্তী ঘটনাপ্ৰবাহত ঊষা-অনিৰুদ্ধৰ বিবাহ, অনিৰুদ্ধৰ বন্দিত্ব আৰু উদ্ধাৰৰ উদ্দেশ্যে কৃষ্ণৰ আগমন—ইত্যাদিৰ মাজেৰে বাণৰ পক্ষত শিৱও যুদ্ধত লিপ্ত হয় বুলি কোৱা হয়। এই সংঘাতক লোককথাত হৰি-হৰ যুদ্ধ বুলি জনা যায়। যুদ্ধত বহুত ৰক্তক্ষয় হোৱা বুলি জনশ্ৰুতি থাকিলেই, যুদ্ধক্ষেত্ৰত ‘তেজ’ বা শোণিতৰ ঢল উঠিছিল বুলি কোৱা হয়; সেই ‘শোণিত’ৰ ধারণাৰ পৰাই ‘শোণিতপুৰ’ আৰু ‘তেজপুৰ’ নাম প্রচলিত হোৱা বুলি লোকবিশ্বাস আছে।

ঐতিহাসিক-স্থাপত্য আৰু দর্শনীয় স্থান

তেজপুৰক অসমৰ ঐতিহাসিক স্মৃতি-ভূমিৰ অন্যতম কেন্দ্ৰ বুলি ধৰা হয়। ইয়াত প্ৰাচীন স্থাপত্য-নিদৰ্শন, মন্দিৰ-মঠ আৰু নগৰীয় উদ্যান-আকৃতিৰ কিছুমান স্থান বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য।

• দ-পৰ্বতীয়াৰ শৈল দ্বাৰ: তেজপুৰৰ বহুচৰ্চিত শৈল-স্থাপত্য নিদৰ্শন।
• মহাভৈৰৱ মন্দিৰ: নগৰৰ উত্তৰ দিশত অৱস্থিত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ তীৰ্থস্থল।
• অগ্নিগড়: ঊষা-অনিৰুদ্ধ কাহিনীৰ সৈতে সংযোগ থকা এটা ঐতিহ্যমণ্ডিত স্থান।
• চিত্ৰলেখা উদ্যান: তেজপুৰ নগৰৰ জনপ্ৰিয় উদ্যান।
• জ্যোতি ভাৰতী: স্মৃতি-স্থান হিচাপে খ্যাত।
• বামুণী পাহাৰ আৰু পদুম পুখুৰী: নগৰৰ ভিতৰতে বা সমীপত অৱস্থিত পৰিচিত স্থান।

ধর্মীয়-সাংস্কৃতিক পৰিসৰত তেজপুৰ আৰু কাষৰীয়া অঞ্চলত বহু উপাসনালয়ৰ উপস্থিতি দেখা যায়। নগৰৰ ভিতৰতে বা সমীপত ভৈৰৱী মন্দিৰ, কলিবাৰী, ৰুদ্ৰপদ দেৱালয়, হলেশ্বৰ দেৱালয়, হুদুপৰা থান আদি স্থান ধৰ্মীয় যাত্ৰা আৰু স্থানীয় আস্থাৰ কেন্দ্ৰ। তদুপৰি বিস্তৃত অঞ্চলীয় পৰিপ্ৰেক্ষিতত নাগশংকৰ মন্দিৰ আৰু বিশ্বনাথ ক্ষেত্ৰৰ নামো উল্লেখযোগ্য। বহুধর্মীয় উপস্থিতিৰ দৃষ্টান্ত হিচাপে গুৰুদ্বাৰ আৰু মছজিদো তেজপুৰ নগৰাঞ্চলত আছে। বৈষ্ণৱ সংস্কৃতিৰ ধাৰাবাহিকতাৰ সৈতে জড়িত ৰূপত শলগুৰি সত্ৰৰ নামো উল্লেখ কৰা হয়।

শিক্ষা, স্বাস্থ্য আৰু আধুনিক প্ৰতিষ্ঠান

তেজপুৰ শোণিতপুৰ জিলাৰ শিক্ষা-স্বাস্থ্যৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ। উচ্চশিক্ষাত তেজপুৰ বিশ্ববিদ্যালয় (কেন্দ্ৰীয় বিশ্ববিদ্যালয়) নগৰখনৰ অন্যতম প্ৰতিষ্ঠান। তেজপুৰ চহৰৰ উচ্চ শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত দৰং মহাবিদ্যালয়ৰ ভূমিকা উল্লেখযোগ্য; ই ১৯৪৫ চনত স্থাপিত হয়, আৰু প্ৰতিষ্ঠাপক অধ্যক্ষ কামাখ্যা প্ৰসাদ ত্ৰিপাঠী বুলি জনা যায়।

চিকিৎসা-শিক্ষা আৰু স্বাস্থ্যসেৱাৰ ক্ষেত্ৰত তেজপুৰ চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আৰু সংশ্লিষ্ট চিকিৎসালয়, লগতে কণকলতা অসামৰিক চিকিৎসালয়, আৰ্মি বেচ হস্পিটাল আৰু মিশ্যন হস্পিটাল (ব্যপিষ্ট খ্ৰীষ্টান হস্পিটাল)ৰ উপস্থিতি তেজপুৰক অঞ্চলীয় স্বাস্থ্যকেন্দ্ৰ ৰূপে শক্তিশালী কৰিছে। মানসিক স্বাস্থ্যসেৱাৰ ক্ষেত্ৰত লোকপ্ৰিয় গোপীনাথ বৰদলৈ আঞ্চলিক মানসিক স্বাস্থ্য প্ৰতিষ্ঠানো উল্লেখযোগ্য প্ৰতিষ্ঠানৰ ভিতৰত পৰে। আইন শিক্ষাৰ বাবে তেজপুৰ আইন মহাবিদ্যালয় আৰু সাধাৰণ উচ্চশিক্ষাৰ বাবে তেজপুৰ মহাবিদ্যালয়ৰ নামো পোৱা যায়। বিদ্যালয়-স্তৰত তেজপুৰ চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয় আদি বহু প্ৰতিষ্ঠানে নগৰখনৰ শিক্ষা-জীৱন সক্ৰিয় কৰি ৰাখে।

শিল্প-সাহিত্য-সংস্কৃতি আৰু জনজীৱন

তেজপুৰক অসমৰ সাংস্কৃতিক নগৰসমূহৰ মাজত এগৰাকী উল্লেখযোগ্য স্থান বুলি গণ্য কৰা হয়। আধুনিক অসমৰ সাংস্কৃতিক পৰিকাঠামো গঢ়াৰ কিছুমান প্ৰাথমিক পদক্ষেপ এই নগৰত দেখা যায়।

• অসমৰ প্ৰথম স্থায়ী ছবিগৃহ জোনাকী ছবিঘৰ ১৯৩৭ চনত তেজপুৰত নিৰ্মিত হয়।
• অসমৰ প্ৰথম আধুনিক ৰংগমঞ্চ বাণ ৰঙ্গমঞ্চ ১৯০৬ চনত তেজপুৰত নিৰ্মাণ কৰা হয়।
• অসমৰ প্ৰথম বাদ্যযন্ত্ৰীৰ দল ১৯০৭ চনত তেজপুৰতে গঢ় লৈ উঠে বুলি উল্লেখ আছে।
• অসমৰ প্ৰথমখন সংগীত বিদ্যালয় ‘জ্যোতিকলা কেন্দ্ৰ’ ১৯৪০ চনত স্থাপিত হয় বুলি জনা যায়।
• অসমৰ জাতীয় সংগীত “অ’ মোৰ আপোনাৰ দেশ” প্ৰথমবাৰৰ বাবে সুৰাৰোপিত কৰি তেজপুৰতে গোৱা হৈছিল বুলি তথ্য পাওয়া যায়।

অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ-ইতিহাসতো তেজপুৰৰ উল্লেখ আছে। “ৰূপকোঁৱৰ” জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালাই প্ৰথম অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ ‘জয়মতী’ৰ সকলো কাম তেজপুৰতেই সম্পাদনা কৰিছিল বুলি বৰ্ণনা পোৱা যায়; এই ঘটনাই তেজপুৰক অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ-সংস্কৃতিৰ স্মৃতি-নগৰ ৰূপেও চিহ্নিত কৰে।

বিশিষ্ট ব্যক্তি

তেজপুৰ আৰু শোণিতপুৰ অঞ্চলৰ সাহিত্য-সংস্কৃতি-সমাজজীৱনত বহু বিশিষ্ট ব্যক্তিৰ অৱদান আছে বুলি তালিকাভুক্ত তথ্য পোৱা যায়। তেজপুৰৰ সৈতে নাম জড়িত কিছুমান উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি—

• আনন্দ চন্দ্ৰ আগৰৱালা
• কমলাকান্ত ভট্টাচাৰ্য্য
• বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভা
• ফণী শৰ্মা
• লম্বোদৰ বৰা
• পদ্মনাথ গোহাঞি বৰুৱা
• দণ্ডিনাথ কলিতা
• হেমচন্দ্ৰ বৰুৱা
• অমিয় কুমাৰ দাস
• লক্ষ্মীধৰ শৰ্মা
• বিজয় চন্দ্ৰ ভাগৱতী
• গজেন বৰুৱা
• ত্ৰৈলোক্য ভট্টাচাৰ্য্য
• কমলা প্ৰসাদ আগৰৱালা
• প্ৰফুল্ল বৰা

তাৎপৰ্য

তেজপুৰৰ তাৎপৰ্য বহুমাত্ৰিক। একেদিকে ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ উত্তৰপাৰে অৱস্থিত জিলা সদৰ নগৰ হিচাপে ই প্ৰশাসন, শিক্ষা আৰু স্বাস্থ্যসেৱাৰ কেন্দ্ৰ; আনেদিকে লোককথা, স্থাপত্য-স্মৃতি আৰু আধুনিক সাংস্কৃতিক প্ৰতিষ্ঠানৰ ঐতিহ্যই তেজপুৰক অসমীয়াৰ সমষ্টিগত স্মৃতিত এক বিশেষ স্থান দিছে। অগ্নিগড়-চিত্ৰলেখা-ঊষা-অনিৰুদ্ধৰ কাহিনী আৰু হৰি-হৰ যুদ্ধৰ জনশ্ৰুতিৰ সৈতে জড়িত ‘শোণিত/তেজ’ৰ ৰূপক—ই নগৰৰ নাম, পৰিচয় আৰু পর্যটন-আকর্ষণক একেলগে শক্তিশালী কৰে; তদুপৰি জোনাকী ছবিঘৰ আৰু বাণ ৰঙ্গমঞ্চৰ দৰে প্ৰাথমিক সাংস্কৃতিক উদ্যোগে তেজপুৰক আধুনিক অসমৰ সাংস্কৃতিক ইতিহাসত দৃঢ়ভাৱে স্থাপন কৰিছে।

আৰু চাওক

• গুৱাহাটী
• অগ্নিগড়
• চিত্ৰলেখা উদ্যান
• জ্যোতি ভাৰতী
• জোনাকী ছবিঘৰ
• বাণ ৰঙ্গমঞ্চ
• দ-পৰ্বতীয়া
• মহাভৈৰৱ মন্দিৰ
• তেজপুৰ বিশ্ববিদ্যালয়
• তেজপুৰ চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়