মাৰ্ঘেৰিটা মহকুমা

মাৰ্ঘেৰিটা মহকুমা হৈছে ভাৰতবৰ্ষৰ উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ৰাজ্য অসমৰ অন্তৰ্গত তিনিচুকীয়া জিলাৰ এটা উল্লেখযোগ্য মহকুমা। ব্ৰিটিছ শাসনকালত কয়লাক্ষেত্ৰ আৱিষ্কাৰ আৰু খননকেন্দ্ৰিক পৰিকাঠামো গঢ়ি উঠাৰ ফলত মাৰ্ঘেৰিটা অঞ্চলটোৱে উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ উদ্যোগিক ইতিহাসত এক বিশেষ স্থান লাভ কৰে। একেদৰে, পাটকাই পাহাৰ, বুঢ়ীদিহিং নদী, বনাঞ্চল আৰু চাহ-বাগিচাৰ উপস্থিতিয়ে মহকুমাটোক প্ৰাকৃতিক আৰু সাংস্কৃতিক—দুয়ো দিশত এক বৈশিষ্ট্যময় পৰিচয় দিছে।

পৰিচয় আৰু প্ৰশাসনিক ৰূপ

মাৰ্ঘেৰিটা মহকুমা তিনিচুকীয়া মহকুমাসমূহৰ ভিতৰত এটি। ই ভাৰতীয় মান সময় অনুসৰি চলা প্ৰশাসনিক এলেকা। মহকুমাৰ কিছুমান পৰিচয়সূচক তথ্য—

• প্ৰকাৰ: মহকুমা
• জিলা: তিনিচুকীয়া জিলা
• পিন ক’ড: ৭৮৬১৮১
• যান-পঞ্জীয়ন: AS-২৩

মহকুমাটোৰ ভিতৰতে নগৰ-অঞ্চল, খনি-অঞ্চল, বনাঞ্চল আৰু চাহ-বাগিচাক কেন্দ্ৰ কৰি বহুস্তৰীয় বসতি-ৰূপ গঢ় লৈ উঠিছে।

ভৌগোলিক অৱস্থান আৰু প্ৰাকৃতিক পৰিবেশ

মাৰ্ঘেৰিটা মহকুমা সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা প্ৰায় ১৬২ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত। ভৌগোলিকভাবে ৰাংৰি পাহাৰ আৰু পাটকাই পাহাৰৰ ঠাল-ঠেঙুলি মহকুমাটোৰ দক্ষিণ আৰু পূব দিশে প্ৰধান ভূ-আকৃতিৰ ৰূপ লৈ দেখা দিয়ে।

চৌপাশৰ প্ৰেক্ষাপট অনুসৰি—

• উত্তৰ দিশে: তিনিচুকীয়া মহকুমা
• পশ্চিম দিশে: ডিব্ৰুগড় জিলা
• পূব আৰু দক্ষিণ দিশে: অৰুণাচল প্ৰদেশ

মহকুমাৰ মাজেৰে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উপনৈ বুঢ়ীদিহিং নদী বৈ গৈছে। নদী, পাহাৰ আৰু বনাঞ্চল একেলগে থকা বাবে অঞ্চলটোৰ জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য আৰু ভূদৃশ্য দুয়ো দিশতে স্বকীয়তা দেখা যায়।

নামকৰণ আৰু ঐতিহাসিক পটভূমি

মাৰ্ঘেৰিটা অঞ্চলটোৰ আগৰ জনাজাত নাম আছিল “মা-কুম”; উৎস-টোকা অনুসৰি এই নামটো চিংফৌ মূলৰ আৰু অৰ্থত “সকলোৱে একেলগে থকা ঠাই” বুজায়।

ঐতিহাসিক তথ্য অনুসৰি ১৮৭৬ চনত লিডু আৰু মাৰ্ঘেৰিটা অঞ্চলত কয়লা আৱিষ্কাৰ হয়। তাৰ পিছত ১৮৮৪ চনৰ ১৮ ফেব্ৰুৱাৰীত চৰকাৰীভাৱে কয়লাক্ষেত্ৰৰ উদ্বোধন হয়; লগতে কয়লা ৰপ্তানিৰ সুবিধাৰ্থে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা লিডুৰ কয়লাক্ষেত্ৰলৈ ৰেল চলাচল আৰম্ভ কৰা হয়। সেই দিনাই বুঢ়ীদিহিং নদীৰ ওপৰত প্ৰথমখন কাঠৰ দলং সাজি নদীৰ দুয়োপাৰে ৰেলৱে লাইন বহোৱাৰ কাম সফল কৰাৰ প্ৰসংগত ইটালীয়ান মুখ্য অভিযন্তা Chevalier Roberto Paganiniক সন্মান যঁচা হোৱাৰ উল্লেখ পোৱা যায়।

নামকৰণৰ ক্ষেত্ৰত উৎস-টোকা অনুসৰি ইটালীৰ ১৯ শতিকাৰ ৰাণী Margherita of Savoy (মাৰ্ঘেৰিটা মাৰিয়া টেৰেছা জ্য’ভানা)ৰ নাম অনুসৰিয়েই মা-কুমৰ ঠাইত “মাৰ্ঘেৰিটা” নামটো প্ৰচলিত হয়। কয়লাক্ষেত্ৰসমূহে গঢ়ি তোলা ঐতিহাসিক ভূমিকার বাবেই মাৰ্ঘেৰিটা উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ কয়লাক্ষেত্ৰৰ ভিতৰত “কয়লাৰাণী” বুলিও জনাজাত।

জনসংখ্যা আৰু সমাজ-সংস্কৃতি

২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি মাৰ্ঘেৰিটাৰ মুঠ জনসংখ্যা ২৩,৮৩৬ জন। জনসংখ্যাৰ গঠন আৰু শিক্ষাৰ কিছুমান সূচক—

• পুৰুষ: ৪৮%
• মহিলা: ৫২%
• সামগ্ৰিক শিক্ষিতৰ হাৰ: ৭৬%
• পুৰুষ শিক্ষিত: ৮১%
• মহিলা শিক্ষিত: ৭১%
• ৬ বছৰৰ তলৰ শিশু: ১১%

জনগাঁথনিৰ দিশত মাৰ্ঘেৰিটা মহকুমা বহু ভাষা আৰু বহু জনগোষ্ঠীৰ সমাৱেশ। উল্লেখযোগ্য সম্প্ৰদায়সমূহৰ ভিতৰত আছে—

• আহোম, মৰাণ জনগোষ্ঠী, মটক, চিংফৌ
• বাংলা, নেপালী
• অসমৰ চাহ জনগোষ্ঠী
• হাজং, বিহাৰী আদি

ধৰ্মীয় দিশত হিন্দু, মুছলিম আৰু খৃষ্টান ধৰ্মালম্বী লোকৰ লগতে কিছুমান ভিতৰুৱা এলেকাত বৌদ্ধধৰ্মত দীক্ষিত লোকৰ উপস্থিতিৰ কথাও উল্লেখ কৰা হয়।

উৎসৱ-পৰ্বৰ ক্ষেত্ৰত—

• ব’হাগ বিহু, কাতি বিহু, মাঘ বিহু
• ঈদ, খ্ৰীষ্টমাছ, হোলি, দীপান্বিতা, চট পূজা, বুদ্ধ পূৰ্ণিমা, মে-ডাম-মে-ফি আদি

এই বৈচিত্ৰ্যই মাৰ্ঘেৰিটা মহকুমাৰ সামাজিক সহাৱস্থান আৰু সাংস্কৃতিক বহুত্বক স্পষ্ট কৰে।

অৰ্থনীতি আৰু উদ্যোগ

মহকুমাটোৰ অৰ্থনীতিৰ মুখ্য ভেটি হৈছে খনি আৰু কৃষি-উদ্যোগমুখী উৎপাদন ব্যৱস্থা। উৎস-টোকা অনুসৰি উঃ পূঃ কয়লাক্ষেত্ৰ (North Eastern Coalfields) মাৰ্ঘেৰিটাৰ অৰ্থনীতিক শক্তিশালী কৰিছে। ক’ল ইণ্ডিয়া লিমিটেড আৰু প্লাইউড উদ্যোগ (কীটপ্লাই) অঞ্চলটোৰ পুৰণি আৰু প্ৰতিষ্ঠিত উদ্যোগিক প্ৰতিষ্ঠানৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য।

অৰ্থনৈতিক ক্ষেত্ৰত বিশেষকৈ দেখা যায়—

• কয়লা খনি আৰু তদনুষঙ্গী পৰিসেৱা
• চাহ উদ্যোগ (সৰু-সুৰা বহুতো উদ্যোগসহ)
• প্লাইউড উদ্যোগ
• ধান খেতি (একাংশ পৰিয়ালৰ জীৱিকা)

এই উদ্যোগসমূহে কৰ্মসংস্থান, যোগাযোগ-পরিকাঠামো আৰু বসতি-বিস্তাৰৰ ওপৰত প্ৰভাৱ পেলাই আহিছে।

যোগাযোগ, শিক্ষা আৰু পৰ্যটন

মাৰ্ঘেৰিটা মহকুমাৰ সৈতে অসমৰ মুখ্য চহৰসমূহ আৰু চুবুৰীয়া অৰুণাচল প্ৰদেশৰ চাংলাং জিলালৈ যোগাযোগ ব্যৱস্থা সন্তোষজনক বুলি উল্লেখ আছে। ৰেল আৰু বাছ—দুয়ো মাধ্যমেই পৰিসেবা উপলব্ধ। ৰেলযোগে মহকুমাটো তিনিচুকীয়াত অৱস্থিত জিলাৰ একমাত্ৰ জংচনলৈ সংযুক্ত। ৩৮ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথো অঞ্চলটোৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যায়। সমীপৱৰ্তী বিমানকোঠ হৈছে ডিব্ৰুগড় জিলাৰ মোহনবাৰী।

শিক্ষা-প্ৰতিষ্ঠান

উৎস-টোকাত মহকুমা-অঞ্চলৰ উচ্চশিক্ষাৰ কিছুমান প্ৰতিষ্ঠানৰ উল্লেখ আছে—

• ডিগবৈ মহাবিদ্যালয়
• ডিগবৈ মহিলা মহাবিদ্যালয়
• মাৰ্ঘেৰিটা মহাবিদ্যালয়
• লিডু মহাবিদ্যালয়

পৰ্যটন আৰু দৰ্শনীয় স্থান

খনি-ঐতিহ্য, বনাঞ্চল আৰু যুদ্ধ-ইতিহাসৰ সংমিশ্ৰণে মহকুমাটোৰ পৰ্যটন-সম্ভাৱনা বৃদ্ধি কৰিছে। উল্লেখযোগ্য দিশসমূহ—

• ডিগবৈ: এশবছৰৰো পুৰণি তৈলখাদ, বিশ্বৰ অন্যতম পুৰণি কাৰ্যক্ষম তেল শোধনাগাৰ, ১৮ হ’ল গ’ল্ফ ক’ৰ্ছ, তেল সংগ্ৰহালয়, আৰু দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ এখন সমাধি।
• দিহিং-পাটকাই অভয়াৰণ্য (উৎস-টোকাত “মূল প্ৰবন্ধ” ৰূপে উল্লিখিত): সেমেকা চিৰসেউজ অৰণ্য; ইয়াত হলৌ বান্দৰ, গাহৰি-নেজীয়া বান্দৰ, বাঘ, হাতী আদি প্ৰাণী আৰু পখিলাৰ বিভিন্ন প্ৰজাতিৰ উপস্থিতি।
• ষ্টিলৱেল পথ: লিডুৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা ঐতিহাসিক পথ; ২য় মহাযুদ্ধৰ সময়ত সহায়ক পথ হিচাপে নিৰ্মিত আৰু জেনেৰেল জোচেফ ষ্টীলৱেলৰ নামত নামকৰণ; ই ম্যানমাৰ হৈ চীনৰ য়ুন্নান প্ৰদেশলৈ গৈ শেষ হয় (উৎস-টোকা অনুসৰি)।

উত্তৰাধিকাৰ

মাৰ্ঘেৰিটা মহকুমা অসম তথা উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ উদ্যোগিক গঢ়নিৰ এক উল্লেখযোগ্য অধ্যায়। কয়লা খনি, ৰেলপথ, নদী-পাহাৰ-বনাঞ্চল আৰু বহুজাতিক/বহুভাষিক সমাজ—এই কেইটামান উপাদান একেলগে থাকি অঞ্চলটোক অৰ্থনীতি, জনবসতি আৰু সাংস্কৃতিক বিন্যাসৰ ক্ষেত্ৰত স্বতন্ত্ৰ ৰূপ দিছে। লগতে, সীমামূৰীয়া ভৌগোলিক অৱস্থান আৰু ষ্টিলৱেল পথ-সম্পৰ্কীয় ঐতিহাসিক স্মৃতি মাৰ্ঘেৰিটাৰ পৰিচয়ক কেৱল স্থানীয় নহয়, বৰঞ্চ বৃহত্তৰ আঞ্চলিক ইতিহাসৰ লগতো সংযোগ ঘটাই ৰাখে।

আৰু চাওক

• তিনিচুকীয়া জিলা
• তিনিচুকীয়া
• অসম
• ডিগবৈ
• ষ্টিলৱেল পথ
• দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ