ডিগবৈ

ডিগবৈ অসমৰ তিনিচুকীয়া জিলাত অৱস্থিত এক ঔদ্যোগিক নগৰাঞ্চল। উজনি অসমৰ উদ্যোগভিত্তিক নগৰ বিকাশৰ ইতিহাসত ডিগবৈৰ স্থান পৃথক, কাৰণ ১৯শ শতিকাৰ শেষ ভাগত ইয়াত খাৰুৱা তেল আৱিষ্কাৰ আৰু উত্তোলনৰ জৰিয়তে ভাৰত তথা এছিয়াত বাণিজ্যিক তেল উদ্যোগৰ আৰম্ভণি ঘটিছিল। তদুপৰি ডিগবৈ শোধনাগাৰ, শ শতাব্দীৰো অধিক সময় ধৰি চলি থকা কূপসমূহ, আৰু ব্ৰিটিছ যুগত গঢ় লৈ উঠা আবাসিক অঞ্চল-অৱকাঠামোৱে নগৰখনক এক ঐতিহাসিক-ঔদ্যোগিক পৰিচয় প্ৰদান কৰে।

অৱস্থান আৰু ভৌগোলিক পৰিচয়

ডিগবৈৰ ভৌগোলিক স্থানাংক ২৭°২২'৪৮.০"N ৯৫°৩৭'৪৮.০"E। সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা গড় উচ্চতা প্ৰায় ১৬৫ মিটাৰ। ৰাজ্যিক ৰাজধানী গুৱাহাটীৰ পৰা ডিগবৈ পূবে প্ৰায় ৫১০ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত। নগৰাঞ্চল হিচাপে ডিগবৈক উজনি অসমৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ শিল্পকেন্দ্ৰৰূপে গণ্য কৰা হয়।

নামৰ উৎপত্তি: কাহিনী আৰু তথ্য

“ডিগবৈ” নামটোৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে জনসমাজত এক মুখৰোচক কাহিনী বহুলপ্ৰচলিত। কাহিনীটোৰ এক ৰূপত কোৱা হয় যে হাবিৰ মাজৰ পৰা তেলৰ দাগ লাগি থকা হাতী ওলাই অহাৰ পাছত এক ইংৰাজ অভিযন্তাই শ্ৰমিকক “Dig, boy, dig” বুলি কৈ খনন আৰম্ভ কৰাইছিল, আৰু তাৰ পৰাই “ডিগবৈ” নামৰ জন্ম। কিন্তু এই কাহিনীটোৰ সমৰ্থনত বিশ্বাসযোগ্য, একমাত্ৰিক দস্তাবেজ-ভিত্তিক তথ্য সহজলভ্য নহয় বুলি উল্লেখ পোৱা যায়।

তথ্যৰ দিশৰ পৰা তুলনামূলকভাৱে সৰ্বসাধাৰণতে স্বীকৃতিটো এই যে আছাম ৰেইলৱে’ এণ্ড ট্ৰেডিং কোম্পানী (AR&TC) ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেল পথচোৱা লিডুলৈকে সম্প্ৰসাৰিত কৰাৰ সময়ত হাতী ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আৰু সেই সময়ছোৱাত সংশ্লিষ্ট অভিযন্তাসকলে তেলৰ উপস্থিতিৰ কিছুমান সংকেত লক্ষ্য কৰিছিল। ৱিলি লিঅ’ভা লে’ নামৰ এক ইংৰাজ ব্যক্তি/অভিযন্তাই তেলৰ লক্ষণ দেখা পাই কোম্পানীক খননৰ বাবে সন্মত কৰোৱা বুলি বিভিন্ন বৰ্ণনাত পোৱা যায়। আনহাতে, অ’ইল ইণ্ডিয়া লিমিটেডৰ ইতিহাসত হাতীৰ ভৰিৰ কাহিনীটোৰ উল্লেখ নথকা বুলি কোৱা হৈছে; পূৰ্বে কোম্পানীৰ এক ৱেবছাইটত “বৰভিল অঞ্চলত তেল বিৰিঙি ওলোৱা দেখিছিল” ধৰণৰ উল্লেখ আছিল বুলিও তথ্যসূত্রত ধৰা পৰে। সেয়ে নামৰ উৎপত্তিৰ কাহিনীখিনিক লোককথা-স্বৰূপ বুলি ধৰি, খনন আৰম্ভণিৰ বৃত্তান্তক কোম্পানী আৰু সময়-ঘটনাপঞ্জীৰ আধাৰত বিচাৰ কৰাই যুক্তিযুক্ত।

তেল আৱিষ্কাৰ আৰু বাণিজ্যিক উৎপাদনৰ আৰম্ভণি

ডিগবৈত খাৰুৱা তেলৰ সন্ধান ১৯শ শতিকাৰ শেষ ভাগত ধৰা পৰে আৰু ইয়াৰ লগে লগে অসমত তেল উদ্যোগৰ নতুন অধ্যায় আৰম্ভ হয়। খনন প্ৰকল্প অনুমোদিত হোৱাৰ পাছত ৱিলি লিঅ’ভা লে’ যন্ত্ৰ-পাতি আৰু জনবল সংগ্ৰহ কৰি ১৮৮৯ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত খনন আৰম্ভ কৰে। খননৰ প্ৰথম পৰ্যায়ত প্ৰায় ১৭৮ ফুট (৫৪ মিটাৰ) গভীৰতাত তেলৰ অস্তিত্ব ধৰা পৰে। খনন কাৰ্য ১৮৯০ চনৰ নৱেম্বৰলৈকে চলি প্ৰায় ৬৬২ ফুট (২০২ মিটাৰ) গভীৰতালৈ যায়। উৎস-তোকা অনুসৰি ১৮৮৯ চনত ডিগবৈতেই এছিয়া আৰু ভাৰতৰ সৰ্বপ্ৰথম বাণিজ্যিক ভিত্তিত তেল উৎপাদন আৰম্ভ হয়—ই ডিগবৈক ঐতিহাসিক দিশত অনন্য মৰ্যাদা দিয়ে।

ডিগবৈত কূপ খননৰ ধাৰাবাহিকতা দীঘলীয়া: ১৮৮৯ চনৰ পৰা বৰ্তমানলৈকে ১০০০ৰো অধিক কূপ খন্দা হৈছে বুলি উল্লেখ আছে। আটাইতকৈ পুৰণা তেলৰ কূপটো এতিয়াও কাৰ্যক্ষম বুলি কোৱা হয়, যাৰ ফলত ডিগবৈক ভাৰতৰ ভিতৰত অবিৰত কাৰ্যক্ষম তৈলক্ষেত্ৰসমূহৰ মাজত বিশেষ স্থান দিয়া হয়।

আছাম অ’ইল কোম্পানী আৰু শোধনাগাৰ

তেল উৎপাদন আৰু সংশ্লিষ্ট কাৰ্য পৰিচালনাৰ বাবে ১৮৯৯ চনত আছাম অ’ইল কোম্পানী গঠন কৰা হয়। ইয়াৰ পাছত ১৯০১ চনত ডিগবৈত এছিয়া আৰু ভাৰতৰ প্ৰথম তেল শোধনাগাৰ স্থাপিত হয়। এই শোধনাগাৰে অসম তথা ভাৰতীয় উপমহাদেশত শক্তি-উদ্যোগৰ বিকাশত মাইলৰ খুঁটিৰ কাম কৰে।

বৰ্তমান ডিগবৈ শোধনাগাৰ ইণ্ডিয়ান অ’ইল কৰ্পৰেচনৰ অন্তৰ্গত, আৰু ইয়াৰ সক্ষমতা প্ৰায় ০.৬৫ MMTPA বুলি উল্লেখ আছে। পুৰণি শোধনাগাৰৰ কাৰ্যক্ষমতা বৃদ্ধি আৰু প্ৰযুক্তিগত উন্নয়নৰ উদ্দেশ্যে ১৯৯৬ চনত বহল পৰিসৰত আধুনিকীকৰণ প্ৰণালী হাতত লোৱা হয়; ইয়াৰ পাছত অসম তেল সংমণ্ডলে আধুনিকীকৰণৰ বাবে আন কেইবাটাও প্ৰকল্প ৰূপায়ণ কৰে বুলি উৎস-তোকাত উল্লেখ আছে। গুণগত আৰু পৰিৱেশ-সুৰক্ষা সংক্রান্ত মানদণ্ডৰ ক্ষেত্ৰত ডিগবৈ শোধনাগাৰে ISO-১৪০০১ আৰু OHSMC চাৰ্টিফিকেট লাভ কৰা বুলিও তথ্য দিয়া হৈছে।

উৎপাদন-ইতিহাস: উত্থান আৰু পতন

ডিগবৈ তৈলক্ষেত্ৰৰ উৎপাদন বিভিন্ন সময়ত ভিন্ন আছিল। দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ সময়ত ইয়াত দৈনিক সৰ্বোচ্চ ৭,০০০ বেৰেল (১,১০০ ঘন মিটাৰ/দিন) পৰ্যন্ত খাৰুৱা তেল উৎপাদন হোৱা বুলি উল্লেখ আছে। যুদ্ধকালীন চাহিদা পূৰণৰ বাবে অধিক উৎপাদনৰ ওপৰত জোৰ দিয়া হৈছিল; ফলস্বৰূপে ৰক্ষণাবেক্ষণৰ প্ৰতি যথেষ্ট মনোযোগ নথকাৰ অভিযোগে যুদ্ধোত্তৰ কালত উৎপাদন হ্ৰাস পায় বুলি উৎস-তোকা জানিবলৈ দিয়ে। বৰ্তমান ডিগবৈত দৈনিক প্ৰায় ২৪০ বেৰেল (৩৮ ঘন মিটাৰ/দিন) তেল উৎপাদন হয় বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে—অৰ্থাৎ ঐতিহাসিক শীৰ্ষ সময়ৰ তুলনাত উৎপাদন কমিলেও স্থায়িত্ব আৰু অবিৰত উৎপাদনৰ দিশটো ডিগবৈৰ মুখ্য পৰিচয় হৈ থাকে।

ডিগবৈ তৈলক্ষেত্ৰৰ ১০০ বছৰ পূৰ্ণ হোৱাত ১৯৮৯ চনত ভাৰতীয় ডাক বিভাগে স্মাৰক ডাক-টিকট উন্মোচন কৰা তথ্যই ডিগবৈৰ শিল্প-ঐতিহ্যৰ ৰাষ্ট্ৰীয় স্বীকৃতি সূচায়।

জনসংখ্যা, সমাজ আৰু নগৰজীৱন

২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি ডিগবৈৰ জনসংখ্যা ২১,৭৩৬; ইয়াৰ ভিতৰত পুৰুষ ১০,৯৬৪ আৰু মহিলা ১০,৭৭২। ০–৬ বছৰ বয়সীয়া শিশু ১,৭৪৫, যি মুঠ জনসংখ্যাৰ ৮.০৩%। লিংগ অনুপাত প্ৰতি ১০০০ পুৰুষত ৯৮২ মহিলা। সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৯২.০৮% (পুৰুষ ৯৫.০৯%, মহিলা ৮৯.০২%), যি অসমৰ গড় হাৰ ৭২.১৯%তকৈ যথেষ্ট অধিক বুলি উৎস-তোকাত দিয়া হৈছে। ২০১১ চনৰ লোকপিয়লত ডিগবৈক সুকীয়া লোকপিয়ল চহৰ হিচাপে ধৰা হৈছিল।

ডিগবৈত অসমীয়া, বঙালী, নেপালী, বিহাৰী, মাৰৱাৰী আদি বহু ভাষা-সমাজৰ লোকৰ সহাৱস্থান দেখা যায়; বড়ো, আদিবাসী, মিছিং আদি জনগোষ্ঠীৰ লোকেও ইয়াত বসতি স্থাপন কৰিছে বুলি উল্লেখ আছে। তেল কোম্পানীত ব্ৰিটিছ কৰ্মচাৰীসকলৰ উপস্থিতি স্বাধীনতাৰ পাছৰ দশকলৈকে অব্যাহত আছিল বুলি কোৱা হয়; সেই ঐতিহাসিক উপস্থিতিৰ সৈতে জড়িতভাৱে নগৰখনৰ কিছুমান এলেকাত উন্নত পৰিকাঠামো আৰু কেইবাটাও আকৰ্ষণীয় বাংলোৰ অস্তিত্ব লক্ষ্য কৰা যায়।

আগ্ৰহৰ স্থান আৰু পৰ্যটন-সম্পদ

ডিগবৈৰ ঐতিহাসিক-সাংস্কৃতিক আৰু ক্ৰীড়া-সম্পদসমূহৰ ভিতৰত তলত উল্লেখযোগ্য:

• ডিগবৈ তেল শতবৰ্ষ সংগ্ৰহালয়
• ডিগবৈ যুদ্ধ সমাধিক্ষেত্ৰ
• ডিগবৈ গ’ল্ফ ক’ৰ্ছ
• ডিগবৈ তৈলক্ষেত্ৰ
• ডিগবৈ শতবৰ্ষ উদ্যান

এই স্থানসমূহে ডিগবৈৰ শিল্পঐতিহ্য, উপনিবেশিক-উত্তৰ ইতিহাস আৰু নগৰ-জীৱনৰ বহুমাত্ৰিক ৰূপ একেলগে উপস্থাপন কৰে।

ৰাজনৈতিক-প্ৰশাসনিক পৰিচয়

ডিগবৈ ডিব্ৰুগড় (লোকসভা সমষ্টি)ৰ অন্তৰ্গত; উৎস-তোকা অনুসৰি এই সমষ্টিৰ সংসদীয় প্ৰতিনিধি ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টীৰ সৰ্বানন্দ সোনোৱাল। বিধানসভাৰ দিশত ডিগবৈ ডিগবৈ সমষ্টিৰ অন্তৰ্গত আৰু ইয়াৰ প্ৰতিনিধিত্ব ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টীৰ সুৰেন ফুকনে কৰে বুলি উল্লেখ আছে। (এই তথ্যসমূহ সময়সাপেক্ষ; নিৰ্বাচন আৰু পুনৰ্নিৰ্বাচনৰ সৈতে পৰিবৰ্তন সম্ভৱ।)

তাৎপৰ্য

ডিগবৈৰ তাৎপৰ্য মূলত তিনিটা স্তম্ভত স্থিৰ: (১) ১৮৮৯ চনৰ বাণিজ্যিক তেল উৎপাদনৰ আৰম্ভণিৰ জৰিয়তে ভাৰত-এছিয়াত তেল উদ্যোগৰ ইতিহাসত ইয়াৰ পথপ্ৰদৰ্শক ভূমিকা, (২) ১৯০১ চনৰ শোধনাগাৰ স্থাপনৰ ফলত গঢ় লৈ উঠা শক্তি-ভিত্তিক উদ্যোগ-অৱকাঠামো, আৰু (৩) শতাব্দীৰো অধিক কাল ধৰি চলা অবিৰত তেলক্ষেত্ৰ পৰিচালনা। উৎপাদনৰ পৰিমাণ আজিৰ দিনত তুলনামূলকভাৱে কম হ’লেও ডিগবৈ “তৈল নগৰ” হিচাপে অসমৰ ঔদ্যোগিক স্মৃতি, কাৰিগৰী ঐতিহ্য আৰু নগৰ-গঠনৰ ইতিহাস বুজিবলৈ এক কেন্দ্ৰীয় দৰ্শনবিন্দু।

আৰু চাওক

• অসম
• তিনিচুকীয়া জিলা
• উজনি অসম
• দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ
• গুৱাহাটী
• ডিগবৈ যুদ্ধ সমাধিক্ষেত্ৰ
• ডিব্ৰুগড় (লোকসভা সমষ্টি)
• ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী