ইডুক্কি জিলা

ইডুক্কি জিলা (মালয়ালম ভাষা: ഇടുക്കി) হৈছে দেশৰ দক্ষিণ-পশ্চিম দিশত অৱস্থিত ভাৰতীয় ৰাজ্য কেৰালাৰ ১৪খন জিলাৰ ভিতৰত অন্যতম।^১২৩৪ ই কেৰালাৰ সৰ্ববৃহৎ জিলা আৰু কেৰালাৰ পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাৰ ইলাচী পাহাৰৰ মাজত অৱস্থিত। ইডুক্কি জিলাত দুখন পৌৰ চহৰ আছে – কাট্টাপ্পানা আৰু থডুপূজা, আৰু লগতে পাঁচখন তালুক আছে।

প্ৰাক্তন উচ্চ ৰেঞ্জ সংমণ্ডলৰ পীৰুমেড, উডুম্বানচোলা, আৰু দেৱীকুলম তালুকক কোট্টায়াম জিলাৰপৰা আৰু থডুপূজা তালুকক এৰ্নাকুলাম জিলাৰপৰা লৈ ১৯৭২ চনৰ ২৬ জানুৱাৰীত এই জিলাখন গঠন কৰা হৈছিল।^৫ ইয়াৰ সংমণ্ডলৰ সদৰ কাৰ্যালয় পূৰ্বতে কোট্টায়াম চহৰত আছিল যদিও ১৯৭৬ চনৰ জুন মাহত ইয়াৰ কাৰ্যালয় পইনাভু আৰু চেৰুথনিৰ ওচৰৰ কুইলিমালালৈ স্থানান্তৰিত কৰা হয়। জিলাখনত মালয়ালম ভাষা আৰু ইংৰাজী ভাষা দুটা চৰকাৰী প্ৰশাসনিক ভাষা ব্যৱহাৰ কৰা হয়।^৬ মালায়ালমৰ পিছত ইডুক্কি জিলাত দ্বিতীয় সৰ্বাধিক কথিত ভাষা হৈছে তামিল।^৭

কেৰালাৰ প্ৰায় ৬৬% শক্তিৰ প্ৰয়োজন ইডুক্কি জিলাৰ বিভিন্ন জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পৰপৰা পূৰণ হয়। জিলাখনত প্ৰচুৰ পৰিমাণে অৰ্থকৰী শস্য আৰু মচলাৰ খেতি কৰা হয়, যাৰ বাবে ইয়াক কেৰালাৰ মচলাৰ বাগিছা বুলি জনা যায়। জিলাখনৰ এক বৃহৎ এলেকা সংৰক্ষিত বনাঞ্চল আৰু বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য হিচাপে সুৰক্ষিত কৰা হৈছে। পেৰিয়াৰ নদী হৈছে এখন প্ৰধান নদী যি ইডুক্কিৰ মাজেৰে প্ৰৱাহিত হয়। পাম্বা নদী আন এখন গুৰুত্বপূৰ্ণ নদী যাৰ উৎপত্তি ইডুক্কি জিলাৰপৰাই হৈছে।

যদিও মাটি-কালিৰফালৰপৰা এইখন অঞ্চলটোৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ জিলা, কেৰালাৰ জিলাসমূহৰ ভিতৰত ইয়াৰ জনসংখ্যাৰ ঘনত্ব আটাইতকৈ কম। জিলাখনত মাত্ৰ দুখন পৌৰসভা আছে আৰু ইয়াৰ পাহাৰীয়া প্ৰকৃতিৰ বাবে গ্ৰাম্য জনসংখ্যাৰ তুলনাত নগৰীয়া জনসংখ্যা তুলনামূলকভাৱে বহু কম। 2695 মিটাৰ উচ্চতাৰ আনামুদি শৃংগ, যিটো হিমালয়ৰ বাহিৰে ভাৰতৰ সৰ্বোচ্চ উচ্চতাৰ স্থান, ইডুক্কি জিলাৰ উত্তৰ অংশত অৱস্থিত।^৮ ইডুক্কি বান্ধ এছিয়াৰ অন্যতম ওখ আৰ্চ বান্ধসমূহৰ ভিতৰত পৰে।^৯

ইডুক্কিৰ প্ৰধান পৰ্যটনস্থলী হৈছে মুন্নাৰ।

নামৰ উৎপত্তি

ইডুক্কি নামটো মালায়ালম শব্দ ‘ইদুক্ক’ৰপৰা আহিছে, যাৰ অৰ্থ হৈছে গিৰিখাত।^১০

ইতিহাস

লগতে চাওক: কেৰালাৰ ইতিহাস

ইডুক্কি জিলাত মালায়ালী, তামিল আৰু বিভিন্ন জনজাতীয় সংস্কৃতিৰ এক নিখুঁত মিশ্ৰণ পোৱা যায়।^১১ ইডুক্কিৰ উচ্চ ৰেঞ্জ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চলসমূহৰ মন্দিৰ আৰু অন্যান্য পুৰণি অট্টালিকাসমূহত মধ্যযুগীয় তামিল-পাণ্ড্য স্থাপত্যশৈলীৰ উল্লেখযোগ্য প্ৰভাৱ দেখা যায়।^১১ মধ্যযুগত পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাৰ পূব দিশত থকা তামিল-পাণ্ড্য দেশ আৰু ইয়াৰ পশ্চিমত থকা বিভিন্ন কেৰালা ৰাজ্যসমূহৰ মাজত বডিনায়ককানুৰ (যিয়ে বিভিন্ন পৰ্বত শ্ৰেণীক সংযোগ কৰে) আৰু কুম্বুম (যিয়ে পূব তামিল দেশক থডুপূজাৰ সৈতে সংযোগ কৰে) আদি পাৰ্বত্য পথসমূহে বাণিজ্য আৰু যাতায়াতৰ সুবিধা প্ৰদান কৰিছিল।^১১ কেৰালাৰ আটাইতকৈ দীঘল নদী পেৰিয়াৰ নদীৰ উৎপত্তিস্থল আৰু ইয়াৰ প্ৰৱাহপথৰ বৃহৎ অংশ ইডুক্কি জিলাত অৱস্থিত।^১১ কেৰালাৰ তৃতীয় দীৰ্ঘতম নদী পাম্বা নদীৰ উৎপত্তিস্থলো ইডুক্কি জিলাতেই।^১১ ত্ৰিবাংকুৰ যুগত, মুন্নাৰ ত্ৰিবাংকুৰৰ ব্ৰিটিছ আৱাসীসকলৰ গ্ৰীষ্মকালীন আৱাস হিচাপে কাম কৰিছিল। ইডুক্কি জিলাৰ পূব সীমান্তত থকা আনামুদিৰ দৰে ওখ শৃংগসমূহে অতীতত মালয়ালম ভাষা ৰাজ্যসমূহ আৰু সমসাময়িক তামিল ৰাজ্যসমূহৰ মাজত এক প্ৰাকৃতিক সীমা হিচাপে কাম কৰিছিল, যাৰ ফলত ওচৰৰ তামিল দেশৰ লগতে ভাৰতীয় উপদ্বীপৰ অন্যান্য অংশৰপৰা এই অঞ্চললৈ আগ্ৰাসন হ্ৰাস পাইছিল।^১১ ১৭ শতিকাৰ ডাচ্চ গ্ৰন্থ হৰ্টাছ মালাবাৰিকাছত সেই সময়ৰ অঞ্চলটোৰ উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণীৰ বিষয়ে তথ্য সন্নিৱিষ্ট আছে।^১১

প্ৰাক-ইতিহাস

লগতে চাওক: মেগালিথ, নৱপ্ৰস্তৰ যুগ

জিলাখনৰপৰা পোৱা প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৱিষ্কাৰসমূহৰ ভিতৰত মাৰায়ুৰ অঞ্চলৰ নৱপ্ৰস্তৰ যুগৰ ডলমেনসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত। স্থানীয়ভাৱে এইবোৰক "মুনিয়াৰা" বুলি জনা যায়, যিটো মুনি (সন্ন্যাসী বা ঋষি) আৰু আৰা (ডলমেন) শব্দৰপৰা উদ্ভৱ হৈছে।^১২

ভাৰতীয় উপদ্বীপৰ সৰ্বোচ্চ স্থানত অৱস্থিত, ইলাচী পাহাৰ আৰু ইয়াৰ চাৰিওফালৰ অঞ্চলসমূহত মেগালিথিক যুগতেই মানুহৰ বসতি আছিল।^১১ জিলাখনৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলসমূহৰপৰা বহুতো মেগালিথিক স্মৃতিস্তম্ভ আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছে।^১১ দেৱীকুলম তালুকৰ মাৰায়ুৰৰ বিভিন্ন স্থানৰপৰা অসংখ্য কোডুমকাল্লাৰা আৰু কাল্লাৰাৰ অৱশেষ উদ্ধাৰ কৰা হৈছে।^১১ উডুম্বানচোলা তালুকৰ কাল্লাৰপাট্টম কলনীত মেগালিথিক যুগৰ কাল্লাৰা আৰু নাডুক্কল্লুৰ অৱশেষো পোৱা যায়।^১১ বন্দিপেৰিয়াৰ অঞ্চলৰ খনন স্থলীৰপৰাও বিশাল কোডুমকাল্লাৰা আৰু নাডুক্কল্লু আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছিল।^১১ ইডুক্কিৰপৰা পোৱা মেগালিথিক স্মৃতিস্তম্ভবোৰে ডেক্কান মালভূমি আৰু দক্ষিণ ভাৰতৰ অন্যান্য অংশৰপৰা আৱিষ্কাৰ কৰা সমসাময়িক অৱশেষসমূহৰ সৈতে বহুতো সাদৃশ্য প্ৰদৰ্শন কৰে।^১১ ডেক্কানৰ মেগালিথিক সংস্কৃতিত লোৰ ব্যৱহাৰ সাধাৰণ আছিল।^১১ প্ৰস্তৰ যুগৰ সংস্কৃতিৰ পিছত ইডুক্কিৰ পাহাৰত প্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰা আন এটা সংস্কৃতি হৈছে জনজাতীয় লোকসকল। যদিও প্ৰস্তৰ যুগত বৰ্তি থকা বহুতো সামাজিক উপাদান ইয়াৰ জনজাতীয় সংস্কৃতিত দেখা যায়, দুয়োটা গোটেই দুটা ভিন্ন সময়ৰ প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। প্ৰস্তৰ যুগৰ মানুহবোৰ পিছলৈ ক'লৈ গৈছিল তাৰ কোনো স্পষ্ট প্ৰমাণ নাই। এনেদৰেও ভবা হয় যে বতৰ আৰু জীৱন-ধাৰণৰ পৰিস্থিতিৰ অসুবিধাৰ বাবে হয়তো তেওঁলোকে পাহাৰৰপৰা নামি আহিছিল। ইডুক্কিত পোৱা জনজাতীয় লোকসকল হৈছে মান্নান, মুথুৱান, পালিয়ান, উৰালী, মালায়ৰায়ন, মালাপুলায়ান, উল্লাডান। জনজাতীয় সংস্কৃতিৰ সৈতে জড়িত মৌখিক ৰূপ আৰু আচাৰ-অনুষ্ঠানসমূহ অধ্যয়ন কৰাসকলৰ মতে, খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১৩-১৫ শতিকাত ইডুক্কিত জনজাতীয় জীৱন আৰম্ভ হয়।^১৩ তামিল সংস্কৃতিৰ সংস্পৰ্শলৈ অহা জনজাতীয় লোকসকল বৰ্তমানৰ কইম্বাটুৰ, মাদুৰাই আৰু ৰামনাথপুৰম জিলাৰপৰা ইডুক্কিলৈ আহিছিল, যিটো তেওঁলোকৰ ভাষা, ৰীতি-নীতি আৰু কলাৰূপৰপৰা প্ৰমাণিত হয়। আধুনিক নৃতত্ত্ববিদসকলৰ মতে, ইয়াৰ আদিবাসীসকল প্ৰ'ট'-অষ্ট্ৰেলয়ড জাতিৰ অন্তৰ্গত। তেওঁলোকৰ (ইডুক্কিৰ) পাহাৰ বগোৱাৰ বিষয়ে বহুতো কাহিনী জনপ্ৰিয়। তাৰে এটা হ'ল পাণ্ড্য ৰজা বংশক সহায় কৰাৰ পুৰস্কাৰ হিচাপে তেওঁলোকক বনাঞ্চলৰ প্ৰধানৰ পদৱী দিয়া হৈছিল। এটা সময়ত তেওঁলোকে মাদুৰাই এৰিবলগীয়া হৈছিল আৰু ৰজা পুঞ্জাৰৰ সহায়ত তামিলকামৰ গুডালুৰ হৈ কুমিলীৰ মাজেৰে ইডুক্কিত উপস্থিত হৈছিল। লগতে বিশ্বাস কৰা হয় যে স্থানীয় ৰজাসকলৰ বাবে বনজ সামগ্ৰী সংগ্ৰহ কৰিবলৈ নিযুক্তি পোৱাসকলো সময়ৰ লগে লগে ইয়াতেই বসতি স্থাপন কৰে। ইয়াৰ জনজাতীয় লোকসকলে উন্নত জীৱন-ধাৰণৰ সুবিধাৰ সন্ধানত ইয়ালৈ প্ৰব্ৰজন কৰিব পাৰে। প্ৰতিখন জনজাতীয় গাঁৱত পৰিয়ালৰ সংখ্যা বৃদ্ধি পোৱাৰ লগে লগে এক নতুন সমাজৰ সৃষ্টি হয়। প্ৰাচীন কালত ব্যৱহাৰ কৰা কাপোৰবোৰ আছিল থেতেলিয়াই লোৱা আৰায়াঞ্জিলৰপৰা তৈয়াৰী। তেওঁলোকে জীৱ-জন্তুৰ ছালৰপৰা বাদ্যযন্ত্ৰও সাজিছিল। আদিবাসীসকলৰ বাঁহ ব্যৱহাৰ কৰি ঘৰুৱা সামগ্ৰী বনোৱাৰ যথেষ্ট দক্ষতা আছে। তেওঁলোকে প্ৰকৃতিৰ শক্তি আৰু গছ-গছনিক পূজা কৰিছিল। সকলো জনজাতিৰে নিজা প্ৰশাসন-ব্যৱস্থা আছিল। জুপুৰিবোৰৰ মুৰব্বীসকলক জাতি অনুসৰি মুপ্পান বা কানি বুলি জনা যায়। মান্নানসকলৰ মাজত য়েই হৈছে ৰজা। উৰালীসকলকে ইডুক্কিৰ পাহাৰলৈ প্ৰব্ৰজন কৰা প্ৰথমটো জনজাতি বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। উৰালীসকলে এতিয়াও প্ৰস্তৰ যুগৰ কিছুমান প্ৰথা নামমাত্ৰ ৰূপত পালন কৰে। বিশ্বাস কৰা হয় যে কবৰ দিয়াৰ পাছত কবৰৰ ওপৰত ৰখা ক'লা শিলটো প্ৰস্তৰ যুগৰ ঘাঁহ শিলৰ ধাৰাবাহিকতা। ইডুক্কিত ভেনমণি, মুল্লাৰিংগড়, নাডুকানি, কুৰুকানাডু, কুভাকাণ্ডম, কান্নাম্পাডি, মুথাম্পাডি, ইষ্ট মেট্টুকুট্টা, ভেল্লাল, মেমাৰিকুডি, পুৱান্তিকুডি আদিকে ধৰি ৩৩খন জনজাতীয় অভয়াৰণ্য আছে। পৰৱৰ্তী সময়ত মুল্লাপেৰিয়াৰ বান্ধ অৱস্থিত বনাঞ্চলৰপৰা পলাই পুৱান্তিকুডি, আয়াপ্পানকোইললৈ অহা লোকসকলে ব্ৰিটিছ, তামিল আৰু মালায়ালীসকলৰ প্ৰব্ৰজনৰ লগে লগে কৃষি এৰি দিয়ে। সকলো আদিবাসী জনজাতি এক মহান সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ গৰাকী আছিল, যিসকল জনজাতিয়ে গভীৰ অৰণ্যত নৃত্য কৰিছিল, হস্তশিল্পত নিয়োজিত আছিল, নিজৰ অনন্য উপায়েৰে জীৱন পৰিচালনা কৰিছিল আৰু প্ৰাচীন সংস্কৃতিৰ বহুতো বিৰল আকৰ্ষণৰ সৃষ্টি কৰিছিল। পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাৰ প্ৰায় সকলো জনজাতীয় গোটৰে এনে এক জীৱন পৰিচয় আছিল যিটো বিভিন্ন আক্ৰমণৰদ্বাৰা ধ্বংস হৈ গৈছিল। ব্ৰিটিছ খেতিয়কসকলে ইলাচী, চাহ আৰু কফি ৰোপণ কৰিবলৈ পোৱা বেছিভাগ মাটিতেই জনজাতীয় লোকসকলে মুক্তভাৱে ঘূৰি ফুৰিছিল। পাহাৰবোৰ এটা এটাকৈ কাটি পৰিষ্কাৰ কৰাৰ লগে লগে প্ৰতিটো জনজাতীয় সম্প্ৰদায়ক পিছলৈ ঠেলি দিয়া হয়।^১৪ প্ৰতিটো জনজাতিৰ তামিল আৰু মালয়ালম ভাষাৰ সৈতে ওতপ্ৰোতভাৱে জড়িত নিজা ভাষা আছে।

ধ্ৰুপদী প্ৰাচীন কাল

মূল প্ৰবন্ধ: ধ্ৰুপদী প্ৰাচীন কাল

থডুপূজাৰ ওচৰৰ এদামাৰুকুৰ দৰে অঞ্চলৰপৰা প্ৰাচীন ৰোমান মুদ্ৰা পোৱা গৈছে, যিয়ে ধ্ৰুপদী প্ৰাচীন কালত প্ৰাচীন ৰোম আৰু এই অঞ্চলৰ মাজত প্ৰাচীন বাণিজ্যৰ ইংগিত দিয়ে।^১১ প্ৰাচীন ভাৰত মহাসাগৰীয় বাণিজ্যৰ অংশ হিচাপে এই অঞ্চলৰপৰা মচলা আমদানি কৰা হ'ব পাৰে।^১১ ইডুক্কি জিলাক এতিয়াও কেৰালাৰ মচলাৰ বাগিছা বুলি জনা যায়।

চেৰা ৰাজবংশ/কেৰালাপুত্ৰ (খ্ৰীষ্টীয় ৫ম শতিকালৈকে)

মূল প্ৰবন্ধ: চেৰা ৰাজবংশ

সংগম যুগৰ সাহিত্যকৰ্মসমূহে সমসাময়িক কালৰ ওপৰত চকু ফুৰোৱাত সহায় কৰে।^১১ সেই গ্ৰন্থসমূহৰ মতে, চেৰা ৰাজবংশৰ প্ৰাৰম্ভিক সদস্যসকলৰ (সাধাৰণ যুগৰ প্ৰথম কেইটামান শতিকা) মূল সদৰ কাৰ্যালয় প্ৰাচীন তামিলকামৰ কুট্টানাডৰ কুজুমুৰ নামৰ অঞ্চলত আছিল আৰু তেওঁলোকক কেতিয়াবা কুট্টুৱান বুলিও জনা গৈছিল।^১১ কিছুমান বুৰঞ্জীবিদে কুজুমুৰক ইডুক্কি জিলাৰ পীৰুমেডু তালুকৰ কুমিলীৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে।^১৫ মৌৰ্য সাম্ৰাজ্যৰ (৩২২ খ্ৰীঃপূঃ – ১৮৪ খ্ৰীঃপূঃ) সম্ৰাট সম্ৰাট অশোকৰ শিলালিপিত চেৰা ৰাজবংশক কেৰালাপুত্ৰ হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।^১১ প্ৰাচীন কেৰালাপুত্ৰ ৰাজ্যৰ প্ৰদেশ কুট্টানাডত বৰ্তমানৰ ইডুক্কি, এৰ্নাকুলাম, কোট্টায়াম, আৰু আলাপুঝাৰ কিছু অংশ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল, যাক বহল অৰ্থত পেৰিয়াৰ নদী আৰু পাম্বা নদীৰ মাজৰ অঞ্চল বুলি সংজ্ঞায়িত কৰিব পাৰি।^১১ ইয়াৰ দক্ষিণত আছিল আয় ৰাজ্য, য'ত পাম্বা নদী আৰু কন্যাকুমাৰীৰ (কেপ কোমোৰিন) মাজৰ অঞ্চলসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল, আৰু উত্তৰত আছিল কুদানাদ প্ৰদেশ, যি পেৰিয়াৰ নদী আৰু চলিয়াৰ নদীৰ (বৰ্তমানৰ ত্ৰিছূৰ, পালক্কাড, আৰু মালাপ্পুৰম জিলা) মাজত অৱস্থিত আছিল।^১১

উথিয়ান চেৰালাথানৰ (১০৫–১৩০ খ্ৰীষ্টাব্দ) ৰাজত্বকালতেই চেৰা ৰাজবংশই কুদানাদু আৰু কোংগু নাডু প্ৰদেশ জয় কৰি কুট্টানাডৰ উত্তৰ আৰু পূব অঞ্চলৰফালে সম্প্ৰসাৰণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল।^১১ তাৰ পিছত ৰাজবংশটো তিনিটা শাখাত বিভক্ত হৈ পৰে আৰু ক্ৰমে মুজিৰিছ, টিণ্ডিছ, আৰু কাৰুৰাত নিজৰ ৰাজধানী স্থাপন কৰে, যিদৰে প্ৰাচীন গ্ৰেকো-ৰোমান ভ্ৰমণকাহিনীৰ লগতে সংগম যুগৰ প্ৰাচীন তামিল সাহিত্যকৰ্মসমূহত দেখা যায়।^১১ নৰমুডি চেৰালৰ ৰাজত্বকালত এজিমালা ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত অঞ্চলসমূহো চেৰা সাম্ৰাজ্যৰ লগত সংযোজিত হৈছিল।^১১

৫০০ খ্ৰীষ্টাব্দ আৰু ৮০০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ মাজৰ প্ৰায় তিনি শতিকা জুৰি কালাভ্ৰা, পল্লৱ, চালুক্য, পাণ্ড্য আৰু ৰাষ্ট্ৰকূটসকলৰ ধাৰাবাহিক আক্ৰমণৰ ফলত প্ৰাচীন চেৰা সাম্ৰাজ্যৰ পতন ঘটিছিল।^১১

মহোদয়াপুৰমৰ চেৰা পেৰুমল (৮০০ – ১১০২ খ্ৰীষ্টাব্দ)

মূল প্ৰবন্ধ: মাকোতাইৰ চেৰা পেৰুমল

(যিটো অঞ্চলত চেৰা বুলি চিহ্নিত কৰা হৈছে)। লগতে কীজমালানাডুৰ অৱস্থানো চিহ্নিত কৰা হৈছে।]]

প্ৰায় তিনি শতিকাজুৰি মহোদয়াপুৰমৰ চেৰা পেৰুমলৰ (৮০০ – ১১০২ খ্ৰীষ্টাব্দ) শাসনকালত ইডুক্কি তিনিখন নাডুৰ (প্ৰদেশ) অংশ আছিল।^১১ এই সময়ছোৱাত থডুপূজা-মুৱাট্টুপূজা অঞ্চলটো কীজমালানাডু নামৰ এখন প্ৰদেশৰ অন্তৰ্গত আছিল, যাৰ সদৰ কাৰ্যালয় থডুপূজাৰ ওচৰৰ কাৰিকোডত আছিল। কীজমালানাডুৰ পূবত অৱস্থিত উচ্চ ৰেঞ্জ অঞ্চলটো সম্ভৱতঃ দুখন প্ৰদেশৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেয়া হৈছে নান্তুঝানাডু^১৫ আৰু ভেম্পোলিনাডু (সংস্কৃতত বিম্বালি দেশম বুলি জনা যায়)।^১১ এই সময়ছোৱাত থডুপূজা অঞ্চলত এসময়ত বিশিষ্ট স্থান লাভ কৰা বৌদ্ধ ধৰ্ম আৰু জৈন ধৰ্মৰ পতন ঘটাৰ লগতে হিন্দু ধৰ্মৰ বিকাশ ঘটে।^১১ বিৰল জনবসতিপূৰ্ণ উচ্চ ৰেঞ্জ অঞ্চলত জনজাতীয় সংস্কৃতি বৰ্তি থাকিব পাৰে।^১১ একাদশ শতিকা জুৰি চেৰা পেৰুমল আৰু মধ্যযুগীয় চোলসকলৰ মাজত হোৱা ধাৰাবাহিক যুদ্ধৰ ফলত দ্বাদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে মহোদয়াপুৰমৰ চেৰা পেৰুমলৰ ভূ-খণ্ড কেইবাখনো সৰু সামন্তীয় ৰাজ্যত বিভক্ত হৈ পৰে।^১১

কীজমালানাডু ৰাজ্য (১১০২ – ১৬০০ খ্ৰীষ্টাব্দ)

চেৰা-চোল যুদ্ধৰ পিছত ১১০২ খ্ৰীষ্টাব্দত মহোদয়াপুৰমৰ চেৰা পেৰুমলৰ প্ৰদেশ কীজমালানাডুৱে ৰাজনৈতিক স্বায়ত্তশাসন লাভ কৰে।^১১ কীজমালানাডু ৰাজ্যৰ ৰাজধানী থডুপূজাৰ সমীপৰ কাৰিকোডৰপৰা বহুতো মধ্যযুগীয় দুৰ্গৰ অৱশেষ পোৱা গৈছে, যাৰ বহুতো চতুৰ্দশ শতিকাৰপৰা ষোড়শ শতিকাৰ মাজৰ সময়ছোৱাৰ।^১১ কীজমালানাডুৰ ভিতৰত বৰ্তমানৰ থডুপূজা আৰু মুৱাট্টুপূজা তালুকৰ কিছু অংশ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।^১১ ষোড়শ শতিকাত ইয়াত উন্নত মানৰ জালুকৰ উপলব্ধতা আৰু বৃহৎ মাত্ৰাত উৎপাদনৰ বাবে পৰ্তুগীজ অন্বেষণকাৰীসকলে এই অঞ্চলটোক "জালুকৰ দেশ" বুলি বৰ্ণনা কৰিছিল।^১১ ১৬০০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ আশে-পাশে কীজমালানাডু বডকুম্কুৰ ৰাজ্যৰ সৈতে চামিল হয়।^১১

বডকুম্কুৰ ৰাজবংশ (১৬০০ – ১৭৫০ খ্ৰীষ্টাব্দ)

মূল প্ৰবন্ধ: বডকুম্কুৰ

বডকুম্কুৰ আছিল পূৰ্বৰ ভেম্পোলিনাডু প্ৰদেশৰ উত্তৰ শাখা যিয়ে ১১০২ খ্ৰীষ্টাব্দত মহোদয়াপুৰমৰ চেৰা পেৰুমলৰ পতনৰ পিছত ৰাজনৈতিক স্বায়ত্তশাসন লাভ কৰিছিল।^১১ এই ৰাজবংশৰ শাসকসকলক তেওঁলোকৰ থেক্কুম্কুৰ সমকক্ষসকলৰ দৰেই সমসাময়িক সংস্কৃত গ্ৰন্থসমূহত বিম্বালীশ আৰু মণিকন্দ উপাধিৰে জনা গৈছিল।^১১ বডকুম্কুৰ ৰাজ্যত মূলতঃ বৰ্তমানৰ এট্টুমানুৰ আৰু ভাইকম তালুকৰ লগতে মীনচিল তালুকৰ কিছু অংশ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।^১১

১৬০০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ আশে-পাশে কীজমালানাডু বডকুম্কুৰ ৰাজবংশৰ সৈতে চামিল হয়।^১১ ইয়াৰ পিছত বডকুম্কুৰ ৰজাসকলে প্ৰায়ে থডুপূজাৰ সমীপৰ কাৰিকোডত বাস কৰিছিল, যিটো প্ৰথমে কীজমালানাডুৰ সদৰ কাৰ্যালয় আছিল।^১১ সেই সময়ত বডকুম্কুৰ কোচিন ৰাজ্যৰ এখন অধীনস্থ ৰাজ্য আছিল।^১১ বডকুম্কুৰৰ পশ্চিম সীমা ভেম্বানাদ হ্ৰদলৈকে বিস্তৃত আছিল আৰু পূব সীমা আছিল পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা, যাৰ সীমা মধ্যযুগীয় পাণ্ড্য দেশ আৰু পিছৰ মাদুৰাই নায়ক ৰাজবংশৰ ভূ-খণ্ডৰ সৈতে মিলিছিল।^১১ সপ্তদশ শতিকা আৰু অষ্টাদশ শতিকাৰ প্ৰথমাৰ্ধত বডকুম্কুৰ ভূ-খণ্ডত প্ৰভাৱশালী শক্তিলৈ পৰিণত হোৱা ডাচ্চ মালাবাৰসকলৰ বডকুম্কুৰত বাণিজ্য কেন্দ্ৰ আছিল।^১১

উত্তৰাঞ্চলৰ ভূ-খণ্ডসমূহত ত্ৰিবাংকুৰৰ সম্প্ৰসাৰণৰ বিৰুদ্ধে ওদানাদ (কায়মকুলাম), থেক্কুম্কুৰ, আৰু কোচিন ৰাজ্যৰদ্বাৰা গঠিত সন্মিলিত সামৰিক মিত্ৰজোঁটৰ অংশ আছিল বডকুম্কুৰ ৰজা।^১১ ইয়াৰ ফলস্বৰূপে, আধুনিক ত্ৰিবাংকুৰৰ খনিকৰ অনিজম থিৰুনাল মাৰ্তণ্ড বৰ্মাই ১৭৫০ চনত বডকুম্কুৰ আক্ৰমণ কৰি অধিকাৰ কৰে।^১১ বডকুম্কুৰ ৰজাই কালিকটৰ জামোৰিন ৰাজ্যত আশ্ৰয় বিচাৰিছিল।^১১

থেক্কুম্কুৰ ৰাজবংশ (১১০২-১৭৪৯ খ্ৰীষ্টাব্দ)

মূল প্ৰবন্ধ: থেক্কুম্কুৰ

ধৰি লোৱা হয় যে মহোদয়াপুৰমৰ চেৰা পেৰুমলৰ পতনৰ ঠিক পিছতেই ইডুক্কি জিলাৰ উচ্চ ৰেঞ্জ অঞ্চলৰ এক বৃহৎ অংশ থেক্কুম্কুৰ ৰাজবংশৰ অন্তৰ্গত আছিল।^১১ একাদশ শতিকাৰ চেৰা-চোল যুদ্ধৰ পিছত ১১০২ খ্ৰীষ্টাব্দত মহোদয়াপুৰমৰ চেৰা পেৰুমলৰ প্ৰদেশ ভেম্পোলিনাডু (বিম্বালি দেশম)ই ৰাজনৈতিক স্বায়ত্তশাসন লাভ কৰে।^১১ দ্বাদশ শতিকাৰ ভিতৰত ভেম্পোলিনাডু ৰাজপৰিয়ালটো দুটা স্বতন্ত্ৰ শাখাত বিভক্ত হৈ পৰে – ইয়াৰ ভিতৰত দক্ষিণৰ শাখাটো পিছলৈ থেক্কুম্কুৰ ৰাজ্য হিচাপে পৰিচিত হয়।^১১ ইয়াত বৰ্তমানৰ চাংগনাসেৰী, কাঞ্জিৰাপ্পাল্লী, কোট্টায়াম, আৰু থিৰুভাল্লা তালুকৰ লগতে ইডুক্কি জিলাৰ উচ্চ ৰেঞ্জ অঞ্চল অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।^১১

পিছলৈ থেক্কুম্কুৰ ৰজাসকলে উচ্চ ৰেঞ্জ অঞ্চলটো পুঞ্জাৰ ৰাজবংশক হস্তান্তৰ কৰে।^১১ ইডুক্কি জিলাৰ উচ্চ ৰেঞ্জত জালুকৰ প্ৰচুৰ বৃদ্ধিৰ প্ৰতি ডাচ্চ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী আকৰ্ষিত হৈছিল।^১৫ ১৬৬৪ চনৰ ১৬ জুনত স্বাক্ষৰিত চুক্তি অনুসৰি, মচলা, ডালচেনি, কানি আদিৰ ব্যৱসায়ৰ ক্ষেত্ৰত ডাচ্চ মালাবাৰৰ সৈতে থেক্কুম্কুৰ ৰজাসকলৰ চুক্তি আছিল।^১৫

১৭৪০ চনৰ দশকত ত্ৰিবাংকুৰ ৰাজ্যই ইয়াৰ উত্তৰৰ ৰাজ্যসমূহলৈ কৰা সামৰিক আক্ৰমণৰ বিৰুদ্ধে থেক্কুম্কুৰ ৰজাসকলে কোচিন ৰাজ্য আৰু ওদানাদ (কায়মকুলাম) ৰাজ্যৰ সৈতে মিত্ৰতা স্থাপন কৰিছিল।^১১ ফলস্বৰূপে, আধুনিক ত্ৰিবাংকুৰৰ খনিকৰ অনিজম থিৰুনাল মাৰ্তণ্ড বৰ্মাই ১৭৪৬ চনত কায়মকুলাম অধিকাৰ কৰাৰ পাছত ১৭৪৯ চনত চাংগনাসেৰীৰ যুদ্ধৰ সময়ত থেক্কুম্কুৰ ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰি ত্ৰিবাংকুৰৰ লগত চামিল কৰে।^১১ যুদ্ধত পৰাজিত হোৱাৰ পিছত থেক্কুম্কুৰ ৰজাই কালিকটৰ জামোৰিন ৰাজ্যত আশ্ৰয় লয়।^১১

পুঞ্জাৰ ৰাজবংশ (১১৬০-১৭৫০ খ্ৰীষ্টাব্দ)

মূল প্ৰবন্ধ: পুঞ্জাৰ ৰাজবংশ

চনত, মধ্যযুগীয় চোলসকলৰ বংশধৰ কুলোথুংগা চোলে মাদুৰাইৰ পাণ্ড্য ৰাজবংশৰ অন্তৰ্গত মানবিক্ৰম কুলশেখৰ পেৰুমলৰ সৈতে যুদ্ধত লিপ্ত হয়।^১১ যুদ্ধত পৰাজয়ৰ পিছত, মানবিক্ৰমে তেওঁৰ ভাতৃ মাৰবৰ্মন শ্ৰীবল্লভক পাণ্ড্য ৰাজবংশৰ সম্ৰাট হিচাপে নিযুক্তি দি পৰিয়াল আৰু কিছু বিশ্বাসী সেৱকৰ সৈতে মাদুৰাই ত্যাগ কৰে।^১১ মানবিক্ৰমে পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা পাৰ হৈ কেৰালাত ৰাজনৈতিক আশ্ৰয় বিচাৰে।^১১ ১১৬০ খ্ৰীষ্টাব্দত থেক্কুম্কুৰৰ শাসকে তেওঁক মীনচিল তালুকৰ এটা অংশ প্ৰদান কৰে য'ত ইডুক্কি জিলাৰ উচ্চ ৰেঞ্জ অঞ্চলৰ লগতে পুঞ্জাৰ অঞ্চলটো অন্তৰ্ভুক্ত আছিল, যিটো প্ৰথমে থেক্কুম্কুৰ ৰজাসকলৰ অন্তৰ্গত আছিল।^১১ এই ঘটনাই অঞ্চলটোত পুঞ্জাৰ ৰাজবংশৰ আৰম্ভণিৰ সূচনা কৰে।^১১ ১৭৪৯–১৭৫০ চনত থেক্কুম্কুৰ আৰু বডকুম্কুৰ ৰাজ্য দুখন নিজৰ দখললৈ অনাৰ পিছত পুঞ্জাৰ ভূ-খণ্ডটো ত্ৰিবাংকুৰ ৰাজ্যই নিজৰ অধীনলৈ নিয়ে।^১১

ত্ৰিবাংকুৰ যুগ (১৭৫০–১৯৪৭)

মূল প্ৰবন্ধ: ত্ৰিবাংকুৰ

দেশীয় ৰাজ্য (ব্ৰিটিছ ভাৰত) ত্ৰিবাংকুৰৰ এখন মানচিত্ৰ]]

১৭৫০ চনৰ ভিতৰত বৰ্তমানৰ ইডুক্কি জিলাৰ সমগ্ৰ অংশ তৎকালীন ব্ৰিটিছ দেশীয় ৰাজ্য (ব্ৰিটিছ ভাৰত) ত্ৰিবাংকুৰৰ অংশ হৈ পৰে।^১১ এই যুগটোৱে সকলো ক্ষেত্ৰতে উল্লেখযোগ্য অগ্ৰগতি আৰু সামাজিক সংস্কাৰ কঢ়িয়াই আনিছিল।^১১ এই সময়ছোৱাত সাক্ষৰতাৰ হাৰৰ দৰে সামাজিক উন্নয়নৰ সূচকসমূহৰ যথেষ্ট উন্নতি ঘটিছিল।^১১ প্ৰস্তৰ যুগৰ লোক আৰু জনজাতীয় লোকসকলৰ পিছত আঞ্চুনাডন তামিলসকলে ইডুক্কিলৈ প্ৰব্ৰজন কৰে, তাৰ পিছত ত্ৰিবাংকুৰৰ কৃষক, তামিল শ্ৰমিক আৰু ব্ৰিটিছসকলে ইডুক্কিলৈ প্ৰব্ৰজন কৰে। ১৮২২ চনৰ ইলাচী ঘোষণাপত্ৰই, যিখন সেই সময়ত ব্ৰিটিছ দেশীয় ৰাজ্য (ব্ৰিটিছ ভাৰত) ত্ৰিবাংকুৰৰ ৰীজেণ্ট ৰাণী উথ্ৰিত্ততি থিৰুনাল গৌৰী পাৰ্বতী বায়ীয়ে জাৰি কৰিছিল, জিলাখনৰ ইলাচী পাহাৰৰ অৰণ্যৰপৰা ইলাচী সংগ্ৰহৰ বাবে বাহিৰৰপৰা মানুহ অনাৰ পথ প্ৰশস্ত কৰিছিল।^১৬ মালায়ালম বৰ্ষৰ ১৫ মেদম ৯৯৭ (যিটো খ্ৰীষ্টাব্দৰ ১৮২২ চনৰ ২৮ এপ্ৰিলৰ সৈতে মিলি যায়) তাৰিখে জাৰি কৰা এই ঘোষণাপত্ৰখনে মাদ্ৰাছ প্ৰেচিডেন্সিৰ কাষৰীয়া জিলাসমূহৰপৰা অহা তামিল শ্ৰমিকসকলক এই অঞ্চলত ইলাচী চপোৱাৰ দায়িত্ব দিছিল।^১৬

১৮৭৭ চনৰ ১১ জুলাইত পুঞ্জাৰ ৰাজবংশৰ শাসকে উচ্চ ৰেঞ্জ অঞ্চলৰ কান্নান দেৱন পাহাৰ লণ্ডনৰ জন ডেনিয়েল মনৰো আৰু চাহ খেতিৰ বাবে লীজত দিছিল।^১১ ইয়াৰ ফলত মাদ্ৰাছ প্ৰেচিডেন্সিৰ কাষৰীয়া জিলাসমূহৰ লগতে দক্ষিণ ত্ৰিবাংকুৰৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ পৰা, বিশেষকৈ কন্যাকুমাৰী জিলা আৰু চেনকোট্টাই তালুকৰপৰা বৃহৎসংখ্যক প্ৰব্ৰজিত তামিল বাগিছা শ্ৰমিকৰ এই অঞ্চললৈ আগমন ঘটে আৰু ১৯ শতিকাৰ শেষৰ দশকবোৰত দেৱীকুলম তালুক আৰু পীৰুমেডু তালুকৰ ভাষিক জনগাঁথনিয়ে এক উল্লেখযোগ্য পৰিৱৰ্তনৰ সন্মুখীন হয়। ইয়াৰ আগতে এই অঞ্চলত মালাবেদা, মালায়ৰায়া, মুথুৱান আৰু পালিয়ানৰ দৰে বিভিন্ন খিলঞ্জীয়া জনজাতিৰ লোকে বাস কৰিছিল আৰু অঞ্চলটোত জনবসতি বিৰল আছিল।^১৭ কান্নান দেৱন পাহাৰ (ভূমি পুনৰুদ্ধাৰ) আইন, ১৯৭১-ৰ জৰিয়তে পিছলৈ মাটি আৰু বাগিছাসমূহ কেৰালা চৰকাৰয়ে পুনৰ নিজৰ অধীনলৈ আনে।^১৮

ত্ৰিবাংকুৰৰ ব্ৰিটিছ আৱাসীসকলৰ বাবে মুন্নাৰ গ্ৰীষ্মকালীন আৱাস হিচাপে কাম কৰিছিল। পৰম্পৰাগতভাৱে কোৱা হয় যে ১৮ শতিকাৰ শেষৰ দশকবোৰত টিপু চুলতানৰ ত্ৰিবাংকুৰ অভিযানৰ সময়ত কৰ্ণেল আৰ্থাৰ ৱেলেছলী, ৱেলিংটনৰ ১ম ডিউক, মুন্নাৰৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যোৱা প্ৰথমজন ব্ৰিটিছ লোক আছিল, কিন্তু ইয়াৰ কোনো প্ৰমাণ নাই।^১৯ ১৮১৬–১৮১৭ চনত বেঞ্জামিন ছোৱেইন ৱাৰ্ডে এই অঞ্চলৰ প্ৰথম জৰীপ কৰিছিল, যিয়ে পেৰিয়াৰ নদীৰ মাজেৰে পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাত প্ৰৱেশ কৰিছিল আৰু তিনিখন নদীৰ সংগমস্থলীত এটা শিবিৰ স্থাপন কৰিছিল, যাৰপৰাই মুন্নাৰ নামটোৰ উৎপত্তি হৈছে।^১৯

মনৰো, হেনৰী টাৰ্ণ আৰু তেওঁৰ সতীয়া ভাতৃ এ ডব্লিউ টাৰ্ণাৰে ত্ৰিবাংকুৰৰ ৰজাৰপৰা ইলাচী পাহাৰৰ মালিকীস্বত্ব লাভ কৰে আৰু ১৮৭৯ চনত দেৱীকুলমৰ চাৰিওফালৰ বনাঞ্চল পৰিষ্কাৰ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।^২০১৭ মনৰোৱে ১৮৭৯ চনত নৰ্থ ত্ৰিবাংকুৰ লেণ্ড প্লাণ্টিং এণ্ড এগ্ৰিকালচাৰেল ছ'চাইটি গঠন কৰে।^২১ এ এইচ ছাৰ্প নামৰ এজন ইউৰোপীয় খেতিয়কে এই অঞ্চলত চাহ খেতি আৰম্ভ কৰাৰ পাছতে ১৮৮০-ৰ দশকজুৰি আন বহুতো ইউৰোপীয়ই এই অঞ্চলত চাহবাগিছা স্থাপন কৰিবলৈ ধৰে।^২১ প্ৰাৰম্ভিক বাগিছাবোৰত খুব কম সুবিধাহে আছিল আৰু ঘাইকৈ খেৰৰ জুপুৰি আছিল।^২০১৭

১৮৯৭ চনত চাহবাগিছাসমূহ পৰিচালনা কৰিবলৈ এটা সুকীয়া কোম্পানী কান্নান দেৱন হিলছ কৰ্পোৰেচন (কেডিএইচচি) পঞ্জীয়ন কৰা হয়, যিটো পিছত আমেৰিকান ডাইৰেক্ট টি ট্ৰেডিং কোম্পানী লিমিটেডে নিজৰ হাতলৈ নিয়ে, যাৰ ২৬খন বাগিছা আছিল। ইয়াৰে বেছিভাগতেই কফি আৰু কিছুমানত চিনকোনা আছিল, নামনিৰ কেইখনমান বাগিছাৰ বাহিৰে প্ৰায় আটাইবোৰেই এই অঞ্চলত আছিল। ১৯০২ চনত স্থাপিত মুন্নাৰৰ মাজেৰে যোৱা পূৰ্বৰ কুণ্ডলা ভেলী ৰেলৱে, ১৯২৪ চনত বৰ্তমানৰ কেৰালা ৰাজ্যৰ মাজেৰে যোৱা ৯৯ৰ বৃহৎ বানপানীৰ ফলত ধ্বংস হৈছিল।^২২ এই অঞ্চলত ত্ৰিবাংকুৰ শাসনৰ সময়ত ইডুক্কি জিলাত বহুতো বান্ধ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।^১১ এই সময়ছোৱাত ইডুক্কিৰ গভীৰ অৰণ্যৰ মাজেৰে যাতায়াতৰ সুবিধাও উন্নত কৰা হৈছিল।^১১ বিতৰ্কিত মুল্লাপেৰিয়াৰ বান্ধকো এই সময়ছোৱাতেই নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।

ত্ৰিবাংকুৰৰ প্ৰশাসনৰ সময়ত, ব্ৰিটিছ দেশীয় ৰাজ্য (ব্ৰিটিছ ভাৰত) ত্ৰিবাংকুৰক চাৰিটা ৰাজহ সংমণ্ডলত ভাগ কৰা হৈছিল- কোট্টায়ামত মুখ্য কাৰ্যালয় থকা উত্তৰ সংমণ্ডল, কোল্লামত মুখ্য কাৰ্যালয় থকা মধ্য সংমণ্ডল, থিৰুৱনন্তপুৰমত মুখ্য কাৰ্যালয় থকা দক্ষিণ সংমণ্ডল, আৰু দেৱীকুলমত মুখ্য কাৰ্যালয় থকা উচ্চ ৰেঞ্জ সংমণ্ডল।^২৩

ত্ৰিবাংকুৰৰ উত্তৰ-পূব অংশত অৱস্থিত উচ্চ ৰেঞ্জ সংমণ্ডলত দেৱীকুলম আৰু পীৰুমেডু তালুক অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।^২৩ অৱশ্যে থডুপূজা অঞ্চলটো ব্ৰিটিছ দেশীয় ৰাজ্য (ব্ৰিটিছ ভাৰত) ত্ৰিবাংকুৰৰ একেবাৰে উত্তৰৰ সংমণ্ডলত অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।^২৩ ১৯৩১ চনত থডুপূজাৰ উপৰি উত্তৰ পাৰাভুৰ, কুন্নথুনাড, মুৱাট্টুপূজা, মীনচিল, চাংগনাসেৰী, কোট্টায়াম, ভাইকম, আৰু চেৰথালা তালুকসমূহকো সামৰি লোৱা ত্ৰিবাংকুৰৰ একেবাৰে উত্তৰৰ ৰাজহ সংমণ্ডলৰ সদৰ কাৰ্যালয় আছিল কোট্টায়াম।^২৩

স্বাধীনতা-উত্তৰ (১৯৪৭–বৰ্তমান)

লগতে চাওক: ভাৰতীয় স্বাধীনতা আইন ১৯৪৭, চামিলকৰণৰ দলিল

১৯৪৯ চনত ব্ৰিটিছ দেশীয় ৰাজ্য (ব্ৰিটিছ ভাৰত) ত্ৰিবাংকুৰ আৰু কোচিনক ভাৰতীয় অধিৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত কৰাৰ পাছত, যেতিয়া ত্ৰিবাংকুৰ আৰু কোচিনক একত্ৰিত কৰি ত্ৰিবাংকুৰ-কোচিন ৰাজ্য গঠন কৰা হৈছিল, তেতিয়া পূৰ্বৰ ৰাজহ সংমণ্ডলসমূহক পুনৰ্গঠন কৰি জিলা কৰা হৈছিল আৰু দিৱান পেশকাৰসকলৰ ঠাইত জিলাধিপতি নিযুক্তি দিয়া হৈছিল। ইয়াৰ জৰিয়তে ১৯৪৯ চনৰ ১ জুলাইত কোট্টায়াম জিলাৰ জন্ম হৈছিল, য'ত বৰ্তমানৰ ইডুক্কি জিলাও অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।^২৪

পূৰ্বৰ কোচিন ৰাজ্যখনক পুনৰ্গঠন কৰি ত্ৰিছূৰ জিলা গঠন কৰা হৈছিল আৰু উত্তৰ পাৰাভুৰ আৰু কুন্নথুনাড তালুক দুখনক সেই জিলালৈ হস্তান্তৰ কৰা হৈছিল।^২৫ একেদৰে ১৯৪৯ চনৰ ১ জুলাইত চেৰথালা তালুকখনক নতুনকৈ গঠিত কোল্লাম জিলালৈ স্থানান্তৰ কৰা হৈছিল।^২৫ ১৯৪৯ চনৰ ১ জুলাইত নতুন ভাৰতীয় ৰাজ্য ত্ৰিবাংকুৰ-কোচিন মুকলি কৰাৰ অংশস্বৰূপে পূৰ্বৰ ত্ৰিবাংকুৰৰ উচ্চ ৰেঞ্জ সংমণ্ডলটোক পূৰ্বৰ কোট্টায়াম সংমণ্ডলৰ বাকী থকা তালুকসমূহৰ সৈতে চামিল কৰি কোট্টায়াম জিলা গঠন কৰা হৈছিল।^২৫ সেই সময়ত নতুন কোট্টায়াম জিলাখনত আঠখন তালুক আছিল – চাংগনাসেৰী, কোট্টায়াম, ভাইকম, মীনচিল, মুৱাট্টুপূজা, থডুপূজা, দেৱীকুলম আৰু পীৰুমেডু।^২৫ সেয়েহে ১৯৫৬ চনত কেৰালা ৰাজ্য গঠনৰ সময়ত ইডুক্কি কোট্টায়াম জিলাৰ অংশ আছিল।

পদ্মনাভপুৰম সংমণ্ডলৰ (বৰ্তমানৰ কন্যাকুমাৰী জিলা) উপৰি, বৰ্তমানৰ ইডুক্কি জিলাৰ অন্তৰ্গত ত্ৰিবাংকুৰৰ দেৱীকুলম আৰু পীৰুমেডু সংমণ্ডলসমূহত ১৯৪০-ৰ দশকৰ শেষৰফালে এক বৃহৎসংখ্যক তামিল লোক আছিল।^২৬ থিৰু - কোচি বিধানসভাৰ মুখ্যমন্ত্ৰী আছিল পট্টম থানু পিল্লাই। তেওঁ তামিলসকলৰ আন্দোলনৰ বিৰুদ্ধে কঠোৰ ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিছিল। বিশেষকৈ দেৱীকুলম - পীৰুমেডু অঞ্চলৰ তামিলসকলে ত্ৰিবাংকুৰ আৰক্ষী বাহিনীৰ অত্যাচাৰৰ মাজেৰে যাবলগীয়া হৈছিল। যিহেতু ত্ৰিবাংকুৰ চৰকাৰে তেওঁলোকৰ প্ৰতিনিধিত্বৰ প্ৰতি মনোযোগ দিয়া নাছিল, সেয়েহে টি.টি.এন.চি.-য়ে (ত্ৰিবাংকুৰ তামিলনাডু কংগ্ৰেছ) ১৯৫৪ চনৰ ৩০ জুন তাৰিখটো তামিল অধ্যুষিত অঞ্চলসমূহত 'মুক্তি দিৱস' হিচাপে পালন কৰিছিল। ৰাজহুৱা সভা অনুষ্ঠিত কৰি আৰু প্ৰস্তাৱ গৃহীত কৰি শান্তিপূৰ্ণভাৱে পালন কৰাৰ যোগেদি ত্ৰিবাংকুৰৰ তামিলসকলে তেওঁলোকৰ নিৰ্লিপ্ততা প্ৰকাশ কৰিছিল। টি.টি.এন.চি. নেতাসকলৰদ্বাৰা মুন্নাৰত এখন ৰাজহুৱা সভাৰ আয়োজন কৰা হৈছিল আৰু নাগৰকোইলৰপৰা এ. নেচামনি, আব্দুল ৰাজ্জাক আৰু এ চিদাম্বৰনাথ নাদাৰ ১৯৫৪ চনৰ ৩ জুলাইত তাত উপস্থিত হৈছিল। কিন্তু আৰক্ষীয়ে তেওঁলোকক মুন্নাৰৰ সভাস্থলীত প্ৰৱেশ কৰাত বাধা দিছিল। যেতিয়া নেতাসকলে নিষেধাজ্ঞা অমান্য কৰিলে, তেতিয়া তেওঁলোকক গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হ'ল আৰু ছয় সপ্তাহৰ কাৰাদণ্ড বিহা হ'ল। তামিল নেতাসকলৰ গ্ৰেপ্তাৰৰ প্ৰতিবাদত ত্ৰিবাংকুৰৰ সকলো তামিল অঞ্চলতে হৰতাল পালন কৰা হৈছিল। মুন্নাৰত আয়োজিত এই আন্দোলনে স্থানীয় লোক আৰু আৰক্ষী বাহিনীৰ মাজত সংঘৰ্ষৰ সৃষ্টি কৰিলে, আৰক্ষীয়ে গুলীচালনা কৰিলে আৰু দুজন শ্ৰমিক ছহীদ হ'ল, যাৰ ফলত দক্ষিণ ত্ৰিবাংকুৰত এক অস্থিৰ পৰিৱেশ বিৰাজ কৰিবলৈ ধৰিলে।^২৭ ১৯৫৬ চনৰ আগন্তুক ৰাজ্য পুনৰ্গঠন আইনৰ অংশ হিচাপে ত্ৰিবাংকুৰ তামিলনাডু কংগ্ৰেছে (TTNC) ইয়াক মাদ্ৰাছ ৰাজ্যৰ সৈতে একত্ৰিত কৰাৰ অনুৰোধ জনাইছিল।^২৬ অৱশ্যে, ১৯৫১ চনত ত্ৰিবাংকুৰ-কোচিন ৰাজ্যৰ ভাষিক লোকপিয়লত দেখা গৈছিল যে সেই সময়ত দেৱীকুলম তালুকৰ মুঠ তামিলভাষী জনসংখ্যাৰ প্ৰায় এক চতুৰ্থাংশৰ জন্ম ত্ৰিবাংকুৰ-কোচিন ৰাজ্যৰ বাহিৰত হৈছিল আৰু তেওঁলোকৰ বেছিভাগেই আছিল মাদ্ৰাছ প্ৰেচিডেন্সিৰ প্ৰব্ৰজনকাৰী, যাক ব্ৰিটিছ বিষয়াসকলে ঘাইকৈ চাহবাগিছাৰ শ্ৰমিক হিচাপে ইলাচী পাহাৰলৈ আনিছিল।^২৮

তদুপৰি, ভৱিষ্যতৰ উপকূলীয় ৰাজ্য কেৰালাৰ অৰ্থনীতিত এই অঞ্চলটোৰ বিশেষ গুৰুত্ব থকাৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি, ইলাচী পাহাৰৰ সংমণ্ডলটো আধুনিক কেৰালা ৰাজ্যত যাতে থাকি যায় সেয়া নিশ্চিত কৰিবলৈ ত্ৰিবাংকুৰৰ প্ৰথমজন প্ৰধানমন্ত্ৰী পট্টম থানু পিল্লাইয়ে কিছুমান ক্ষিপ্ৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰিছিল।^২৬ প্ৰধানকৈ তামিল সংখ্যাগৰিষ্ঠতা থকা ইলাচী পাহাৰ আৰু ত্ৰিবাংকুৰৰ দেৱীকুলম, বৰ্তমানৰ দেৱীকুলম, পীৰুমেডু আৰু উডুম্বানচোলা তালুকৰ জনগাঁথনি সলনি কৰিবলৈ পট্টমে এক অভিলাষী প্ৰকল্প হাতত লৈছিল। উপনিৱেশীকৰণ প্ৰকল্প বুলি জনাজাত এই পৰিকল্পনাটোত ঘাইকৈ মধ্য ত্ৰিবাংকুৰৰ কোট্টায়াম, এৰ্নাকুলাম আৰু ত্ৰিছূৰ অঞ্চলৰপৰা চৰকাৰী চাকৰি নথকা ৮,০০০ মালয়ালম ভাষা ভাষী কৃষি পৰিয়ালক অৰ্থকৰী শস্যৰ খেতিৰ বাবে উচ্চ ৰেঞ্জলৈ স্থানান্তৰিত কৰাৰ কথা আছিল। লগতে মাদ্ৰাছ প্ৰেচিডেন্সিৰ কাষৰীয়া মালাবাৰ জিলাৰপৰা কেইবাজনো মালায়ালী কৃষকক অনা হৈছিল। এই প্ৰধানকৈ তামিল সংখ্যাগৰিষ্ঠতা থকা তালুকসমূহৰ বিভিন্ন এলেকাত, উপনিৱেশীকৰণৰ বাবে ৫০,০০০ একৰ মাটি জোখা হৈছিল আৰু পৃথকে ৰখা হৈছিল। ইয়াৰে ১০,০০০ একৰ মাটি স্কুল, চিকিৎসালয়, আৰক্ষী থানা, ৰাস্তা-ঘাট, চৰণীয়া পথাৰ আৰু অন্যান্য চৰকাৰী কাৰ্যালয়ৰ দৰে উপযোগী কামৰ বাবে আছিল। বাকী থকা ৪০,০০০ একৰ মাটিক ৫ একৰকৈ ৮০০০টা খণ্ডত ভাগ কৰা হৈছিল।

চিৰদিনীয়া লিজ ব্যৱস্থাত দিয়া পাঁচ একৰ মাটিৰ লগতে, খেতি আৰম্ভ কৰিবলৈ স্বেচ্ছাই অহা প্ৰতিটো পৰিয়ালক ২০০০ টকাৰ সুতবিহীন ঋণো দিয়া হৈছিল। সেই সময়ত, তামিল জনসংখ্যায় ক্ৰমে দেৱীকুলম আৰু পীৰুমেডুৰ ৭২ শতাংশ আৰু ৪৪ শতাংশ গঠন কৰিছিল ^২৬

স্বাধীনতা-উত্তৰ ত্ৰিবাংকুৰৰদ্বাৰা কৰা উপনিৱেশীকৰণ প্ৰকল্পটোৰ সাফল্যৰ ফলস্বৰূপে, ৰাজ্য পুনৰ্গঠন আইন, ১৯৫৬ৰ পিছতো এই তালুকসমূহ আৰু ইলাচী পাহাৰৰ এক বৃহৎ অংশ কেৰালা ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত হৈ ৰ'ল।

ৰাজ্য পুনৰ্গঠন আইন, ১৯৫৬ অনুসৰি নতুন ভাৰতীয় ৰাজ্য কেৰালা গঠনৰ পিছত, ৰাজ্যখনত বহুতো অধিকাৰক্ষেত্ৰীয় পৰিৱৰ্তন কৰা হৈছিল।^২৯ ১৯৫৬ চনৰ ১ অক্টোবৰত কোট্টায়াম জিলাৰপৰা দুখন নতুন তালুক ক্ৰমে কাঞ্জিৰাপ্পাল্লী (চাংগনাসেৰী আৰু থিৰুভাল্লাৰ পৰা) আৰু উডুম্বানচোলা (দেৱীকুলম আৰু পীৰুমেডুৰ পৰা) গঠন কৰা হৈছিল।^২৯ এমাহৰ পিছত, চাংগনাসেৰী আৰু অম্বালাপুঝাৰপৰা কুট্টানাড নামৰ এখন নতুন তালুক গঠন কৰা হয়।^২৯ ১৯ ৫৭ চনৰ ১৭ আগষ্টত কুট্টানাড তালুকখন নতুনকৈ গঠিত আলাপুঝা জিলালৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।^২৯ ১৯৫৮ চনৰ ১ এপ্ৰিলত থডুপূজা আৰু মুৱাট্টুপূজা তালুক দুখনক নতুনকৈ গঠিত এৰ্নাকুলাম জিলালৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।^২৯

কান্নান দেৱন পাহাৰ (ভূমি পুনৰুদ্ধাৰ) আইন, ১৯৭১-ৰ জৰিয়তে উচ্চ ৰেঞ্জ অঞ্চলৰ কান্নান দেৱন পাহাৰৰ মাটি আৰু বাগিছাসমূহ কেৰালা চৰকাৰয়ে পুনৰ নিজৰ অধীনলৈ আনে।^১৮ ১৯৭২ চনৰ ২৬ জানুৱাৰীত কোট্টায়াম জিলাৰপৰা তিনিখন উচ্চ ৰেঞ্জ তালুক ক্ৰমে দেৱীকুলম, উডুম্বানচোলা আৰু পীৰুমেডুক পৃথক কৰি ইডুক্কি জিলা গঠন কৰা হয়।^৩০ ইডুক্কি জিলা গঠনৰ বাবে উচ্চ ৰেঞ্জ অঞ্চলটোক এৰ্নাকুলাম জিলাৰ থডুপূজা তালুকৰ সৈতে একত্ৰিত কৰা হৈছিল। সেই সময়ত মাটি-কালিৰফালৰপৰা এইখন কেৰালাৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ জিলা আছিল। ১৯৯৮ চনত কুট্টাম্পূজা গাঁওখনক এৰ্নাকুলাম জিলালৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়, যাৰ ফলত ইডুক্কি পালক্কাড জিলাৰ পিছতে কেৰালাৰ দ্বিতীয় বৃহত্তম জিলাত পৰিণত হয়।

উচ্চ ৰেঞ্জ অঞ্চলত এতিয়াও জনবসতি বিৰল আৰু তাত বিভিন্ন অৰ্থকৰী শস্য আৰু মচলাৰ বহুলভাৱে খেতি কৰা হয়। বৰ্তমান ইডুক্কি জিলাৰ বিভিন্ন জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পই কেৰালাৰ মুঠ শক্তিৰ প্ৰয়োজনৰ প্ৰায় ৬৬% যোগান ধৰে। মুল্লাপেৰিয়াৰ বান্ধ এতিয়াও কেৰালা আৰু তামিলনাডুৰ মাজত আন্তঃৰাজ্যিক বিবাদৰ কাৰণ হৈ আছে।^৩১ ২০২৩ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত, এৰ্নাকুলাম জিলাৰ কুট্টাম্পূজা গাঁৱৰ অংশ হিচাপে থকা ১২৭১৮.৫০৯৫ হেক্টৰ মাটি ইডুক্কিৰ ইডামালাকুডি গাঁৱত অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ পাছত ইডুক্কিয়ে পুনৰ ৰাজ্যখনৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ জিলা হিচাপে নিজৰ মৰ্যাদা ঘূৰাই পায়।^৩২

ভূগোল

ইডুক্কি জিলাখন এটা ওখ মালভূমিৰে গঠিত য'ত ওখোৰা-মোখোৰা পাহাৰীয়া ভূ-খণ্ড, কেইবাখনো নদী উপত্যকা আৰু গভীৰ গিৰিখাত আছে।^৩৩ জিলাখনৰ সমগ্ৰ উত্তৰ অংশটো জিলাখনৰ বাকী অংশতকৈ ওখ এক উপ-মালভূমি। এই অঞ্চলটোত আনামুদিৰ দৰে সৰ্বোচ্চ শৃংগসমূহ আছে আৰু ইয়াৰ অন্তৰ্গত মুন্নাৰ, পল্লীৱাসল, কান্থাল্লুৰ, ভাট্টাৱাদা আৰু মানকুলামৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চলসমূহো ইয়াৰ ভিতৰত পৰে। পাম্বাৰ নদী উপত্যকাই (মাৰায়ুৰ, কীঝান্থুৰ) পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাৰ পূব ঢালৰ এখন বৃষ্টিছায়া অঞ্চল গঠন কৰিছে। জিলাখনৰ পূব সীমান্তই (কুমিলী, কাট্টাপ্পানা, নেডুমকন্দম, ৰাজকুমাৰী আৰু ৰামক্কালমেডু) ইলাচী পাহাৰ গঠন কৰে। জিলাখনৰ পশ্চিম অংশ বনাঞ্চল আৰু পাহাৰে আৱৰি আছে, যিবোৰে এৰ্নাকুলাম জিলা আৰু কোট্টায়াম জিলাৰ পূব অঞ্চলসমূহ যেনে নেৰিয়ামঙ্গলম, বন্নপ্পুৰম, থোমনকুথু, মুলমাটম, ভাগমোন আৰু কুট্টিক্কানামৰ সৈতে সীমা ভাগ কৰে। থডুপূজা, কুঠাট্টুকুলম, উডুম্বান্নুৰ আৰু মুটম আদি ঠাই অৰ্ধ-উচ্চতাত থকা থডুপূজা নদীৰ সমভূমিত বিক্ষিপ্ত পাহাৰৰ সৈতে অৱস্থিত। জিলাখনৰ পেৰিয়াৰ নদী অৱবাহিকাটো, য'ত বন্দিপেৰিয়াৰ, আয়াপ্পানকোইল, ৰাজক্কড়, ইডুক্কি, চেৰুথনি আৰু আদিমালি অন্তৰ্ভুক্ত, নদী উপত্যকাসমূহৰদ্বাৰা বিভক্ত এক উচ্চ মালভূমি আৰু ই জিলাখনৰ পশ্চিম আৰু পূব অংশৰ ওখ শৃংগসমূহৰ মাজত অৱস্থিত। দক্ষিণ অঞ্চলটো সম্পূৰ্ণৰূপে পেৰিয়াৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ বনাঞ্চলেৰে আৱৰি আছে।

হিমালয়ৰ দক্ষিণে ভাৰতৰ সৰ্বোচ্চ দুটা শৃংগ আনামুদি আৰু মীছাপুলিমালা ইডুক্কি জিলাত অৱস্থিত। আনামুদি দেৱীকুলম তালুকৰ কান্নান দেৱন পাহাৰ গাঁৱত আদিমালি ব্লকৰ কুট্টাম্পূজা পঞ্চায়তত অৱস্থিত। জিলাখনৰ আন তেৰটা শৃংগৰ উচ্চতা 2000 মিটাৰ তকৈ বেছি। পেৰিয়াৰ, থডুপূজায়াৰ, মুথিৰাপূজায়াৰ আৰু থালায়াৰ জিলাখনৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ নদী। এছিয়াৰ সৰ্ববৃহৎ আৰ্চ বান্ধ ইডুক্কি বান্ধ ইডুক্কি চহৰত অৱস্থিত। বান্ধটো এনে এটা স্থানত অৱস্থিত য'ত পেৰিয়াৰ নদীখন 'কুৰাৱন' আৰু 'কুৰাথী' নামৰ দুটা ওখ আৰু বিশাল শিলৰ মাজত সৃষ্টি হোৱা গিৰিখাতৰ মাজেৰে প্ৰৱাহিত হয়।^৩৪

জলবায়ু পৰিৱৰ্তন

ইডুক্কিত বৃহৎ পৰিমাণৰ ঘন বনাঞ্চল আৰু শোলা বনাঞ্চল আছে। ই বানপানী আৰু খৰাংৰ প্ৰতি অতিশয় স্পৰ্শকাতৰ আৰু আলাপুঝা, পালক্কাড আৰু ৱায়ানাড় জিলাৰ লগতে ইয়াক কেৰালাৰ জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ হটস্পট হিচাপে গণ্য কৰা হয়।^৩৫ গৱেষকসকলে ইডুক্কিত ক্ৰমবৰ্ধমান ভূমিস্খলনৰ কাৰণ হিচাপে জলবায়ু পৰিৱৰ্তন আৰু নিৰ্বনানিকৰণক জগৰীয়া কৰে।^৩৬৩৭ জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ ফলত হোৱা বৰষুণৰ আৰ্হিৰ পৰিৱৰ্তনৰ লগতে নিৰ্বনানিকৰণ আৰু বৃহৎ পৰিসৰৰ নিৰ্মাণ প্ৰকল্পসমূহ ২০২০ চনৰ আগষ্ট মাহত হোৱা ভূমিস্খলনৰ অন্যতম কাৰণ আছিল, য'ত বাগিছা শ্ৰমিককে ধৰি ৬৫ জন লোকৰ মৃত্যু হৈছিল।^৩৮

জনগাঁথনি

২০১৮ চনৰ পৰিসংখ্যা প্ৰতিৱেদন অনুসৰি ইডুক্কি জিলাৰ জনসংখ্যা ১,০৯৩,১৫৬ জন।^৩৯ ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি ৬৪০খন ভাৰতৰ জিলাৰ ভিতৰত ইয়াৰ স্থান ৪১৬ তম।^৪০ জিলাখনৰ জনসংখ্যাৰ ঘনত্ব 251 PD/sqkm। প্ৰব্ৰজন আৰু জন্মহাৰ কম হোৱাৰ বাবে ২০০১–২০১১ দশকত ইয়াৰ জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ হাৰ আছিল -১.৯৩%। ইডুক্কিত প্ৰতি ১,০০০ পুৰুষৰ বিপৰীতে ১,০০৬ গৰাকী মহিলাৰ লিংগ অনুপাত আছে,^৪০ আৰু সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৯২.২ শতাংশ। জনসংখ্যাৰ ৪.৬৯% লোকে নগৰ অঞ্চলত বাস কৰে। অনুসূচিত জাতি আৰু অনুসূচিত জনজাতিয়ে ক্ৰমে জনসংখ্যাৰ ১৩.১২% আৰু ৫.০৩% গঠন কৰে।^৪০

মালয়ালম ভাষা আৰু ইংৰাজী জিলাখনৰ দুটা চৰকাৰী প্ৰশাসনিক ভাষা।^৬ ইডুক্কি জিলাৰ প্ৰায় চাৰি-পঞ্চমাংশ লোকে মালয়ালম ভাষাক মাতৃভাষা হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰে। দেৱীকুলম, পীৰুমেডু আৰু উডুম্বানচোলা তালুকত বুজন পৰিমাণৰ তামিল সংখ্যালঘু জনসংখ্যা আছে। অৱশ্যে এই তালুকসমূহত মালায়ালিসকলো সংখ্যাগৰিষ্ঠ।^৭ জিলাখনৰ খিলঞ্জীয়া জনজাতীয় লোকসকলে নিজৰ উপভাষা যেনে মালাবেদান, মালাৰয়ান, মুথুৱান, আৰু পালিয়ান আদি কয়, যিবোৰ মালায়ালম আৰু তামিলৰ সৈতে অতি ওতপ্ৰোতভাৱে জড়িত।^৭

১৯৪০-ৰ দশকৰ শেষলৈকে দেৱীকুলম, পীৰুমেডু আৰু ইলাচী পাহাৰত সামান্যভাৱে হ'লেও তামিলসকলৰ সংখ্যাগৰিষ্ঠতা আছিল।^৪১ ১৯৫৬ চনৰ ৰাজ্য পুনৰ্গঠন আইনৰ পিছত, নতুন কেৰালা ৰাজ্যত অঞ্চলটো বৰ্তাই ৰখা নিশ্চিত কৰাৰ বাবে মালায়ালম ভাষী পৰিয়ালসমূহক স্থানান্তৰিত কৰি জনগাঁথনি সলনি কৰাৰ লক্ষ্যৰে পট্টম থানু পিল্লাইৰদ্বাৰা এক উপনিৱেশীকৰণ প্ৰকল্প ৰূপায়ণ কৰা হৈছিল।

ধৰ্ম

২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি, জনসংখ্যাৰ ৪৮.৮৬% (৫৪১,৮৫৪) হ'ল হিন্দু, ৪৩.৪২% (৪৮১,৫০৭) হ'ল খ্ৰীষ্টান আৰু ৭.৪১% (৮২,২০৬) হ'ল মুছলমান।^৪২

প্ৰযুক্তি

ডিজিটেল ইণ্ডিয়া অভিযানৰ অংশ হিচাপে ছুপাৰ-ফাষ্ট ব্ৰডবেণ্ড ব্যৱস্থাৰ সৈতে সংযোগ হোৱা ভাৰতৰ প্ৰথমখন জিলা আছিল ইডুক্কি।^৪৩ সমগ্ৰ দেশৰ ভিতৰতে বিএছএনএল ৪জি পোৱা ই প্ৰথমখন জিলা, যাৰ ফলত ভোডাফোন আইডিয়া লিমিটেড, জিঅ', আৰু ভাৰতী এয়াৰটেলকে ধৰি জিলাখনত ৪জি অপাৰেটৰৰ সংখ্যা চাৰিলৈ বৃদ্ধি পালে।

পৰ্যটন

মুন্নাৰ

দক্ষিণত ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ গ্ৰীষ্মকালীন আৱাস আছিল মুন্নাৰ। চহৰখন তিনিখন পাহাৰীয়া নৈ ক্ৰমে মুথিৰাপ্পূজা, নাল্লাথান্নি আৰু কুণ্ডলাৰ সংগমস্থলীত অৱস্থিত। মুন্নাৰত বিশ্বৰ কিছুমান বৃহৎ চাহবাগিছা আছে। সাগৰপৃষ্ঠৰপৰা ৫,০০০ ফুটতকৈও অধিক উচ্চতাত থকা এই পাহাৰীয়া কেন্দ্ৰটো ইয়াৰ মনোৰম প্ৰাকৃতিক দৃশ্যৰ বাবে এক আকৰ্ষণীয় পৰ্যটন স্থলী।^৪৪ চাহবাগিছা স্থাপনৰ ফলত বাসস্থানৰ ব্যাপক বিভাজনৰ বাবে মুন্নাৰৰ বেছিভাগ স্থানীয় উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণী লুপ্ত হৈছে। অৱশ্যে, ওচৰৰ কেইবাখনো সংৰক্ষিত অঞ্চলত কিছুমান প্ৰজাতি এতিয়াও বৰ্তি আছে আৰু বিকাশ লাভ কৰিছে, যাৰ ভিতৰত আছে পূবে থকা নতুন কুৰিঞ্জিমালা অভয়াৰণ্য, উত্তৰ-পূবত থকা চিন্নাৰ বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য, মঞ্জমপট্টি উপত্যকা, আৰু ইন্দিৰা গান্ধী বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্যৰ অমৰাৱতী সংৰক্ষিত বনাঞ্চল, উত্তৰত এৰাভিকুলম ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান আৰু আনামুদি শোলা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, আৰু দক্ষিণত পাম্পাদুম শোলা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান। ইডুক্কিৰ পূবে পালানি পাহাৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান স্থাপন কৰাৰ প্ৰস্তাৱ দিয়া হৈছে। এই সংৰক্ষিত অঞ্চলসমূহ বিশেষকৈ নীলগিৰি তাহৰ, গ্ৰিজলড জায়েণ্ট স্কুইৰেল, নীলগিৰি উড-পিজিয়ন, হাতী, গৌৰ, নীলগিৰি লেংগুৰ, সাম্বাৰ, আৰু নীলকুৰিঞ্জি (যিটো বাৰ বছৰৰ মূৰত মাত্ৰ এবাৰহে ফুলে) আদি কেইবাটাও বিপন্ন আৰু স্থানিক প্ৰজাতিৰ বাবে পৰিচিত।^৪৫৪৬

মুন্নাৰৰ পূৰ্বৰ কুণ্ডলা ভেলী ৰেলৱে ১৯২৪ চনৰ বানপানীত ধ্বংস হৈছিল, কিন্তু পৰ্যটকক আকৰ্ষণ কৰাৰ বাবে পৰ্যটন বিষয়াসকলে ৰেলপথটো পুনৰ নিৰ্মাণ কৰাৰ কথা বিবেচনা কৰিছে।^২২

বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্যসমূহ

ইডুক্কি বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য

১৯৭৬ চনত ইডুক্কি বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য স্থাপন কৰা হৈছিল। ই ইডুক্কি জিলাৰ থডুপূজা আৰু উডুম্বানচোলা তালুকত অৱস্থিত। ইয়াৰ মাটি-কালি হ'ল ১০৫.৩৬৪ বৰ্গ কিলোমিটাৰ। ইয়াৰ উচ্চতা ৪৫০ৰপৰা ১২৭২ মিটাৰলৈকে বিস্তৃত। ইয়াৰ সৰ্বোচ্চ শৃংগটো হৈছে ভাঞ্জুৰ মেডু (১২৭২ মিটাৰ)।

এই অঞ্চলৰ মাজেৰে বৈ যোৱা প্ৰধান নদী দুখন হৈছে পেৰিয়াৰ আৰু চেৰুথোনিয়াৰ।^৪৭

এৰাভিকুলম বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য

এৰাভিকুলম হৈছে ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান হিচাপে ঘোষিত আন এখন বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য। ইয়াত বিশ্বৰ আটাইতকৈ বেছিসংখ্যক নীলগিৰি তাহৰ পোৱা যায়। আনামুদি শৃংগ এই উদ্যানখনৰ দক্ষিণ অংশত অৱস্থিত। উদ্যানখনৰ বেছিভাগ অংশই ঘাঁহনি আৰু ইয়াৰ গড় উচ্চতা সাগৰপৃষ্ঠৰপৰা ৫০০০ ফুটতকৈও অধিক। প্ৰবল বৰষুণ আৰু প্ৰচণ্ড বতাহৰ বাবে বাৰিষা কালত এই অঞ্চলটো দুৰ্গম হৈ পৰে। বিখ্যাত নীলকুৰিঞ্জি (ষ্ট্ৰবিলাস্থেছ কুণ্ঠিয়ানা) ইয়াত গজে। ইয়াৰ ফুল ফুলাৰ চক্ৰ ১২ বছৰ।^৪৮ উদ্যানখনত ছাব্বিছ প্ৰজাতিৰ স্তন্যপায়ী প্ৰাণী নথিভুক্ত কৰা হৈছে যাৰ ভিতৰত আছে সৰ্বাধিক জীৱিত নীলগিৰি তাহৰৰ জনসংখ্যা,^৪৯ অনুমাণিক ৭৫০ টা। আন আন খুৰা থকা জন্তুসমূহৰ ভিতৰত আছে গৌৰ, ভাৰতীয় মুণ্টজেক আৰু সাম্বাৰ হৰিণ। সোণালী শিয়াল, বন মেকুৰী, বনৰীয়া কুকুৰ, ঢোল, নাহৰফুটুকী বাঘ আৰু বাঘ ইয়াৰ প্ৰধান চিকাৰী প্ৰাণী। লগতে কিছুমান কম পৰিচিত প্ৰাণী যেনে নীলগিৰি লেংগুৰ, ষ্ট্ৰাইপ-নেকড মংগুচ, ভাৰতীয় কেটেলা পহু, নীলগিৰি মাৰ্টেন, সৰু নখ থকা উদ, ৰুডি মংগুচ, আৰু ব্ৰাউন পাম স্কুইৰেলও পোৱা যায়।^৫০ হাতীয়ে ঋতুভিত্তিকভাৱে ইয়াত ভ্ৰমণ কৰে।

১৩২বিধ প্ৰজাতিৰ চৰাই নথিভুক্ত কৰা হৈছে যাৰ ভিতৰত আছে স্থানিক প্ৰজাতি যেনে ক'লা-আৰু-কমলা ৰঙৰ ফ্লায়কেচাৰ, নীলগিৰি পিপিট, নীলগিৰি উড পিজিয়ন, বগা পেটৰ চুটিডেউকাৰ চৰাই, নীলগিৰি ফ্লায়কেচাৰ আৰু কেৰালাৰ লাফিংথ্ৰাছ।

উদ্যানখনৰ ১০১বিধ প্ৰজাতিৰ ভিতৰত শোলা-ঘাঁহনি পৰিস্থিতি তন্ত্ৰত সীমাবদ্ধ থকা স্থানিক পখিলা যেনে ৰঙা ডিস্ক বুছব্ৰাউন আৰু পালনি ফ'ৰ-উইং আদি অন্তৰ্ভুক্ত।

পাম্পাদুমশোলা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান

পাম্পাদুম শোলা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান হৈছে দক্ষিণ ভাৰতৰ কেৰালা ৰাজ্যৰ আটাইতকৈ সৰু ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান।^৫১৫২ ওচৰৰ মাথিকেট্টান শোলা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, এৰাভিকুলম ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, আনামুদি শোলা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, চিন্নাৰ বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য আৰু কুৰিঞ্জিমালা অভয়াৰণ্যৰ লগতে এই উদ্যানখনো কেৰালা বন আৰু বন্যপ্ৰাণী বিভাগ, মুন্নাৰ বন্যপ্ৰাণী সংমণ্ডলৰদ্বাৰা পৰিচালিত হয়।^৫৩ উদ্যানখন প্ৰস্তাৱিত পালানি পাহাৰ বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ অন্তৰ্গত আল্লিনগৰম সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ সংলগ্ন হৈ আছে। এই উদ্যানসমূহকে ধৰি পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাৰ আনামালাই উপ-গোটটো ৰাষ্ট্ৰসংঘ শিক্ষা, বিজ্ঞান আৰু সংস্কৃতি সংস্থা বিশ্ব ঐতিহ্য সমিতিৰদ্বাৰা বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ হিচাপে নিৰ্বাচনৰ বাবে বিবেচনাধীন হৈ আছে।^৫৪

]]

কুৰিঞ্জিমালা অভয়াৰণ্য

কুৰিঞ্জিমালা অভয়াৰণ্যই দক্ষিণ ভাৰতৰ কেৰালা ৰাজ্যৰ ইডুক্কি জিলাৰ দেৱীকুলম তালুকৰ অন্তৰ্গত কোট্টাকাম্বুৰ আৰু ভাট্টাৱাদা গাঁৱত বিপন্ন নীলকুৰিঞ্জি উদ্ভিদৰ প্ৰায় 32 km2 মূল আৱাসস্থল সুৰক্ষিত কৰে।^৫৫

সংৰক্ষিত অঞ্চলসমূহ

এই জিলাখনত কেইবাখনো সংৰক্ষিত অঞ্চল আছে যাৰ ভিতৰত আছে দক্ষিণত পেৰিয়াৰ ব্যাঘ্ৰ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল, পূবত কুৰিঞ্জিমালা অভয়াৰণ্য, উত্তৰ-পূবত চিন্নাৰ বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য, উত্তৰত এৰাভিকুলম ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান আৰু আনামুদি শোলা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান আৰু দক্ষিণত পাম্পাদুম শোলা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান। এই সংৰক্ষিত অঞ্চলসমূহ কেইবাটাও বিপন্ন আৰু স্থানিক প্ৰজাতিৰ বাবে সুপৰিচিত যাৰ ভিতৰত আছে বাঘ, নীলগিৰি তাহৰ, গ্ৰিজলড জায়েণ্ট স্কুইৰেল, নীলগিৰি উড-পিজিয়ন, হাতী, গৌৰ, সাম্বাৰ হৰিণ, বেঙুনীয়া বেং আৰু নীলকুৰিঞ্জি।^৫৬৫৭

থোমনকুথু জলপ্ৰপাত

থোমনকুথু (തൊമ്മൻകുത്ത്) হৈছে জিলাখনৰ থডুপূজাৰ ওচৰৰ এক মনোৰম জলপ্ৰপাত। থোমনকুথু জলপ্ৰপাত কোনো এটা নিৰ্দিষ্ট জলপ্ৰপাত নহয়, ই হৈছে ৫ কিলোমিটাৰ দূৰত্ব জুৰি থকা ১২টা জলপ্ৰপাতৰ এক শৃংখলা।^৫৮ ই কেৰালাৰ ইডুক্কিৰ অন্যতম প্ৰধান পৰিৱেশ পৰ্যটন কেন্দ্ৰ।

প্ৰশাসন

মূল প্ৰবন্ধ: ইডুক্কি জিলাৰ প্ৰশাসন

পইনাভু চহৰ ইডুক্কি জিলাৰ প্ৰশাসনিক সদৰ। শ্ৰী. দিনেশ চেৰুভাট আইএএছ হৈছে জিলাধিপতি আৰু জিলা দণ্ডাধীশ, আনহাতে শ্ৰী. শ্ৰীজিৎ এছ আইএএছ হৈছে অতিৰিক্ত জিলা দণ্ডাধীশ আৰু উপ-জিলাধিপতি (সাধাৰণ)। শ্ৰী. অনুপ গাৰ্গ আইএএছয়ে উপ-জিলাধিপতি আৰু মহকুমা দণ্ডাধীশ, ইডুক্কি আৰু শ্ৰী. আৰ্য ভিএম আইএএছয়ে উপ-জিলাধিপতি আৰু মহকুমা দণ্ডাধীশ, দেৱীকুলম হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছে। জিলাখনক দুটা ৰাজহ সংমণ্ডলত ভাগ কৰা হৈছে- ইডুক্কি আৰু দেৱীকুলম।^৫৯

পৌৰ চহৰসমূহ

মূল প্ৰবন্ধ: কেৰালাৰ পৌৰসভাসমূহ

জিলাখনত ২খন পৌৰ চহৰ আছে। সেইবোৰ হ'ল:^৬০

বিধানসভাৰ প্ৰতিনিধিত্ব

|}

ইডুক্কি জিলা সম্পূৰ্ণৰূপে একে নামৰ লোকসভা সমষ্টিৰ অন্তৰ্গত।

তালুকসমূহ

মূল প্ৰবন্ধ: কেৰালাৰ তালুকসমূহৰ তালিকা

জিলাখন দুটা ৰাজহ সংমণ্ডলত বিভক্ত যাৰ অধীনত পাঁচখন তালুক অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে।^৫৯

• ইডুক্কি ৰাজহ সংমণ্ডলৰ অন্তৰ্গত তালুকসমূহ হ'ল:^৫৯

• দেৱীকুলম ৰাজহ সংমণ্ডলৰ অন্তৰ্গত তালুকসমূহ হ'ল:^৫৯

ৰাজহ গাঁওসমূহ

প্ৰশাসনিক সুবিধা আৰু বিকেন্দ্ৰিকৰণৰ বাবে ইডুক্কি জিলাখনক ৬৮খন ৰাজহ গাঁৱত ভাগ কৰা হৈছে।^৫৯ তলত উল্লেখ কৰা অনুসৰি এইবোৰক ৫খন তালুকৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।^৫৯

থডুপূজা তালুক

লগতে চাওক: থডুপূজা

• আলাকোড^৫৯
• আৰাকুলাম^৫৯
• এলাপ্পাল্লী^৫৯
• কাৰিকোড^৫৯
• কৰিমন্নুৰ^৫৯
• কৰিমকুন্নম^৫৯
• কডিকুলম^৫৯
• কুদায়াথুৰ^৫৯
• কুমাৰমঙ্গলম^৫৯
• মনক্কদ^৫৯
• মুটম^৫৯
• নেয়াসসেৰী^৫৯
• পুৰাপূজা^৫৯
• থডুপূজা^৫৯
• উডুম্বান্নুৰ^৫৯
• বন্দামাট্টম^৫৯
• বন্নপ্পুৰম^৫৯
• বেল্লিয়ামাট্টম^৫৯

ইডুক্কি তালুক

লগতে চাওক: ইডুক্কি

• আয়াপ্পানকোইল^৫৯
• ইডুক্কি^৫৯
• কাঞ্চিয়াৰ^৫৯
• কাঞ্জিকুঝি^৫৯
• কৰিমন্নুৰ^৫৯
• কাট্টাপ্পানা^৫৯
• কোন্নাথাডি^৫৯
• থানকামণি^৫৯
• উপপুথোডে^৫৯
• ভাথিকুডি^৫৯

দেৱীকুলম তালুক

লগতে চাওক: দেৱীকুলম

• আনাভিৰাট্টি^৫৯
• বাইচনভেলি^৫৯
• ইডামালাক্কুডি^৫৯
• কান্নান দেৱন পাহাৰ^৫৯
• কান্থাল্লুৰ^৫৯
• কীঝান্থুৰ^৫৯
• কোট্টাকাম্বুৰ^৫৯
• কুঞ্চিথান্নি^৫৯
• মানকুলাম^৫৯
• মান্নমকান্দম^৫৯
• মাৰায়ুৰ^৫৯
• মুন্নাৰ^৫৯
• পল্লীৱাসল^৫৯
• ভাট্টাৱাদা^৫৯
• ভেল্লাথুভাল^৫৯

উডুম্বানচোলা তালুক

লগতে চাওক: উডুম্বানচোলা

• আনাক্কাৰা^৫৯
• আনাভিলাসম^৫৯
• চক্কুপল্লম^৫৯
• চতুৰঙ্গপাৰা^৫৯
• চিন্নাকনাল^৫৯
• এৰাট্টায়াৰ^৫৯
• কলকুনথল^৫৯
• কণ্ঠিপ্পাৰা^৫৯
• কৰুণাপুৰম^৫৯
• পাম্পাদুম্পাৰা^৫৯
• পৰাথোড়ে^৫৯
• পুপাৰা^৫৯
• ৰাজক্কড়^৫৯
• ৰাজকুমাৰী^৫৯
• শান্তনপাৰা^৫৯
• উডুম্বানচোলা^৫৯
• বন্দনমেডু^৫৯

পীৰুমেডু তালুক

লগতে চাওক: পীৰমেড

• এলাপ্পাৰা^৫৯
• কোক্কায়াৰ^৫৯
• কুমিলী^৫৯
• মঞ্জুমালা^৫৯
• মেলোৰাম^৬১
• ম্লাপ্পাৰা^৫৯
• পীৰমেড^৫৯
• পেৰিয়াৰ^৫৯
• পেৰুভনথনম^৫৯
• উপুথাৰা^৫৯
• ভাগমোন^৫৯

সংস্কৃতি

ইডুক্কিৰ সংস্কৃতি মিশ্ৰিত কাৰণ ইয়াত কেৰালাৰ অন্যান্য প্ৰান্ত যেনে কোট্টায়ামৰপৰা প্ৰব্ৰজন কৰা লোক আৰু স্থানীয় জনজাতীয় লোকসকলে বাস কৰে। বৃহৎসংখ্যক জনজাতীয় লোকৰ উপস্থিতি ইডুক্কি জিলাৰ এক বিশেষত্ব। ইডুক্কিৰ কাট্টাপ্পানাৰ সমীপৱৰ্তী কোভিলমালাত ভাৰতৰ এতিয়াও শাসন কৰি থকা জনজাতীয় ৰজাসকলৰ এজন কোভিলমালা ৰাজা মান্নান বাস কৰে। কোভিলমালা হৈছে মান্নান সম্প্ৰদায়ৰ সদৰ কাৰ্যালয় যিয়ে কিছুমান ৰীতি-নীতি, পৰম্পৰা, আৰু শাসন-ব্যৱস্থা সংৰক্ষণ কৰে, যাৰ বাবে তেওঁলোক এক অনন্য জনজাতীয় গোট হিচাপে পৰিচিত।^৬২ ইয়াৰ শাসন-ব্যৱস্থা হৈছে এক গণতান্ত্ৰিক ৰাজতন্ত্ৰ য'ত জনসাধাৰণৰদ্বাৰা শাসন কৰিবলৈ এজন ৰজা নিৰ্বাচিত কৰা হয়।^৬৩

বান্ধ আৰু জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পসমূহ

লগতে চাওক: এছএনচি-লাভালিন কেৰালা জলবিদ্যুৎ কেলেংকাৰী

কেৰালাৰ শক্তিৰ প্ৰয়োজনৰ প্ৰায় ৬৬% ইডুক্কি জিলাৰ বিভিন্ন জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পৰপৰা আহে। কেৰালাৰ প্ৰথম আৰু আটাইতকৈ পুৰণি বান্ধ হৈছে মুল্লাপেৰিয়াৰ। ১৮৯৫ চনত ইয়াক উদ্বোধন কৰা হৈছিল। কেৰালাৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ বান্ধ হৈছে ইডুক্কি বান্ধ, যিটো এছিয়াৰ অন্যতম বৃহৎ আৰ্চ-বান্ধ। বান্ধটো ১৯৭৬ চনত কাৰ্যক্ষম কৰা হৈছিল।^৬৪

যাতায়াত

ৰেল

বৰ্তমান কেৰালাৰ ইডুক্কি জিলাৰ ভিতৰলৈ বা তাৰ মাজেৰে কোনো ৰেলপথ নাই। আটাইতকৈ ওচৰৰ ৰেল ষ্টেচনসমূহ হ'ল কোট্টায়াম (ষ্টেচন কোড – KTYM), আলুৱা (আলৱে, ষ্টেচন কোড – AWY), এৰ্নাকুলাম চাউথ (এৰ্নাকুলাম জংচন, ষ্টেচন কোড – ERS) আৰু এৰ্নাকুলাম নৰ্থ (এৰ্নাকুলাম টাউন, ষ্টেচন কোড – ERN)। ঔপনিৱেশিক যুগত জিলাখনত কুণ্ডলা ভেলী ৰেলৱে নামৰ এটা ৰেলপথ আছিল। ১৯২৪ চনত ৯৯ৰ বৃহৎ বানপানীত ই ধ্বংস হৈ যায়। অংগামালী আৰু পুনালুৰ সংযোগী নিৰ্মীয়মাণ শবাৰীমালা ৰেলৱে প্ৰকল্প ইডুক্কি জিলাৰ মাজেৰে পাৰ হ'ব।^৬৫

বিমানবন্দৰসমূহ

সত্ৰম এয়াৰষ্ট্ৰিপ হৈছে এখন এয়াৰষ্ট্ৰিপ যিখন ১৭ ফেব্ৰুৱাৰী ২০২১-ত উদ্বোধন কৰা হৈছিল কিন্তু তাত কোনো বাণিজ্যিক কাৰ্যকলাপ নহয়। ব্যাৱহাৰিকভাৱে এৰ্নাকুলাম জিলাৰ নেদুম্বাছেৰীত থকা কোচিন আন্তৰ্জাতিক বিমানবন্দৰেই আটাইতকৈ ওচৰৰ বিমানবন্দৰ।^{৬৬৬৭৬৮}

প্ৰধান চহৰসমূহ

জিলাখনৰ প্ৰধান চহৰসমূহৰ ভিতৰত আছে:

• দেৱীকুলম তালুক: আদিমালি, দেৱীকুলম, মুন্নাৰ, মাৰায়ুৰ, কান্থাল্লুৰ, ভাট্টাৱাদা, চিন্নাকনাল
• থডুপূজা তালুক:থডুপূজা, উডুম্বান্নুৰ, কাৰিকুন্নম
• ইডুক্কি তালুক: চেৰুথনি, মুৰিক্কাসচেৰী, কাট্টাপ্পানা, পইনাভু, থোপ্ৰামকুডি, থানকামণি
• উডুম্বানচোলা তালুক: উডুম্বানচোলা, নেডুমকন্দম, কৰুণাপুৰম, বন্দনমেডু
• পীৰুমেডু তালুক: পেৰুভনথনম, এলাপ্পাৰা, উপুথাৰা, পীৰুমেডু, বন্দিপেৰিয়াৰ, কুমিলী, থেক্কাডী

উল্লেখযোগ্য ব্যক্তিসকল

• কে. এম. বীণামোল
• আন্না মণি

অধিক পঢ়ক

• ইউ. শিৱৰামন নায়াৰ. (১৯৫৫). Travancore-Cochin Language Handbook (1951). ত্ৰিবাংকুৰ-কোচিন চৰকাৰী প্ৰেছ
• ইউ. শিৱৰামন নায়াৰ. (১৯৫২). 1951 Census Handbook- Kottayam District. ত্ৰিবাংকুৰ-কোচিন চৰকাৰী প্ৰেছ
• এম. কে. দেৱাছী. (১৯৬৫). 1961 Census Handbook- Kottayam District. লোকপিয়ল পৰিচালনা সঞ্চালকালয়, কেৰালা আৰু লাক্ষা দ্বীপ, মিনিকয়, আৰু আমিনদিভি দ্বীপপুঞ্জৰ কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল
• এম. বিজয়নুন্নী. (১৯৮৩). 1981 Census Handbook- Idukki District (Part-A&B). লোকপিয়ল পৰিচালনা সঞ্চালকালয়, কেৰালা
• ভাৰত চৰকাৰ. (২০১৪–১৫). District Census Handbook – Idukki (Part-A) 2011. লোকপিয়ল পৰিচালনা সঞ্চালকালয়, কেৰালা
• ভাৰত চৰকাৰ. (২০১৪–১৫). District Census Handbook – Idukki (Part-B) 2011. লোকপিয়ল পৰিচালনা সঞ্চালকালয়, কেৰালা

বাহ্যিক সংযোগ

• ইডুক্কি জিলাৰ চৰকাৰী ৱেবছাইট