এশিঙীয়া গঁড়

এশিঙীয়া গঁড় (বৈজ্ঞানিক নাম: Rhinoceros unicornis) হৈছে গঁড় পৰিয়ালৰ এক গুৰুত্বপূর্ণ বৃহৎ স্তন্যপায়ী জন্তু, যাক একচৰ, একশৃংগ বা খড়্গী বুলিও কোৱা হয়। দক্ষিণ এছিয়াৰ নদী-উপত্যকা ভিত্তিক ঘাঁহনি আৰু জলাভূমিৰ খাদ্যশৃংখল আৰু বাসস্থান ব্যৱস্থাত ই এক মুখ্য বৃহৎ তৃণভোজী; তদুপৰি অসমত ইয়াৰ বৃহৎ উপস্থিতিয়ে সংৰক্ষণ-চৰ্চা, পৰ্যটন আৰু প্ৰাকৃতিক ঐতিহ্যৰ ক্ষেত্ৰতো ইক এক উল্লেখযোগ্য প্ৰতীক কৰি তুলিছে। সংৰক্ষণ অৱস্থা অনুসাৰে ই আই ইউ চি এন ৰঙা তালিকাত VU (Vulnerable) হিচাপে তালিকাভুক্ত।

নামকৰণ আৰু বৈজ্ঞানিক পৰিচয়

এশিঙীয়া গঁড়ৰ বৈজ্ঞানিক নাম Rhinoceros unicornis। “unicornis” শব্দাংশে এক শিঙা বা এক খড়্গযুক্ত বৈশিষ্ট্যক সূচায়। অসমীয়াত “এশিঙীয়া” নামটো ইয়াৰ একমাত্ৰ খড়্গৰ ভিত্তিত প্ৰচলিত; “খড়্গী” নামটোও একে কাৰণতে ব্যৱহাৰ হয়।

বিস্তৃতি আৰু আবাসস্থান

এই গঁড় মূলতঃ বাংলাদেশ, ভূটান, ভাৰত আৰু নেপালত দেখা পোৱা যায়। ভাৰতত অতীতত ই ব্ৰহ্মপুত্ৰ, গংগা আৰু সিন্ধু নদীৰ উপত্যকাৰ বনাঞ্চলত অধিক বিস্তৃতভাৱে আছিল বুলি জনা যায়, কিন্তু বৰ্তমান ভাৰতত ইয়াৰ উপস্থিতি সীমিত সংখ্যক অঞ্চলতহে সীমাবদ্ধ।

বৰ্তমান তথ্য অনুসৰি ভাৰতৰ ভিতৰত ই মূলতঃ অসম, উত্তৰ প্ৰদেশ আৰু পশ্চিমবংগত পোৱা যায়। অসমৰ ক্ষেত্ৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ পাৰঘেঁষা ঘাঁহনি অঞ্চল এশিঙীয়া গঁড়ৰ বাবে অত্যন্ত উপযোগী। ৰাজ্যখনত বিশেষকৈ তলত দিয়া সংৰক্ষিত এলেকাসমূহত ইয়াৰ ঘনত্ব অধিক:

• কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান
• পবিতৰা অভয়াৰণ্য
• (উৎস-টোকাত উল্লেখিত) মানাহ, ওৰাং আদি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ সংৰক্ষিত এলেকা

গঁড়ক অৰ্ধ জলচৰ বুলি ধৰা হয়, কিয়নো ই জলাশয়, পিতনি আৰু ভিজা ঘাঁহনি পৰিবেশত ঘূৰি-ফুৰি চৰি ভাল পায়। জলাভূমি-ঘাঁহনিৰ সংযোগযুক্ত অঞ্চল—অৰ্থাৎ চৰা-খোৱাৰ ঠাই আৰু পানীত সোমাই শীতল হোৱা বা কাদাত গা লেপা (wallows) কৰিবলৈ সুবিধাজনক পৰিবেশ—ইয়াৰ স্বাভাৱিক আবাসস্থলৰ মূল বৈশিষ্ট্য।

দেহগঠন আৰু বাহ্যিক বৈশিষ্ট্য

এশিঙীয়া গঁড়ৰ দেহবৰ্ণ সাধাৰণতে ধোঁৱা বৰণীয়া আৰু দেহত নোম কম বা নাথাকে বুলি বৰ্ণিত। দেহছাল দেখাত কঠিন আৰু ভাঁজযুক্ত; বহুতে যুদ্ধৰ বৰ্মৰ দৰে ৰূপক ব্যৱহাৰ কৰি ইয়াৰ দৃঢ়তা বুজায়। কিছুমান তথ্য মতে ইয়াৰ ছাল ৪ ছেমি পৰ্যন্ত ডাঠ হ’ব পাৰে।

দেহৰ মাপ-জোখ (উৎস-টোকাৰ আধাৰত) সাধাৰণতে এনেধৰণৰ:

• ওজন: প্ৰায় ১৮০০–২৭০০ কিলোগ্ৰাম
• উচ্চতা: প্ৰায় ১.৭৫–২ মিটাৰ
• দৈৰ্ঘ্য: প্ৰায় ৩–৩.৮ মিটাৰ

ইয়াৰ কপালত মাথোঁ এটা খড়্গ থাকে। খড়্গৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ:

• দৈৰ্ঘ্য: প্ৰায় ২০–৬১ ছেমি
• ওজন: ৩ কিলোগ্ৰাম পৰ্যন্ত
• খড়্গ ভাঙিলে পুনৰ গজিব পাৰে বুলি তথ্যত উল্লেখ আছে

আচৰণ, চলাফেরা আৰু ইন্দ্ৰিয়

এশিঙীয়া গঁড় সাধাৰণতে অকলশৰীয়াকৈ থাকে। ক্ষেত্ৰবিশেষে মাক আৰু পোৱালি একেলগে চৰে; এই জোড়া অৱস্থা ইয়াৰ সামাজিক আচৰণৰ এক সাধাৰণ দৃষ্টান্ত।

মতা গঁড়ে “নিজৰ এলেকা” বা ভৌগোলিক পৰিসীমা ৰক্ষা কৰি চলাৰ কথা জনা যায়। সেই পৰিসীমাৰ ভিতৰলৈ অন্য মতা গঁড় সোমালে মতা গঁড়ে হিংস্ৰতাৰে আক্ৰমণ কৰিব পাৰে। বিপৰীতে, মাইকী গঁড়ে এনে সীমাৰ ভিতৰ-বাহিৰ তুলনামূলকভাৱে বাধাহীনভাৱে যাতায়াত কৰিব পাৰে বুলি বৰ্ণনা পোৱা যায়।

এই প্ৰজাতিৰ উল্লেখযোগ্য আচৰণসমূহৰ ভিতৰত আছে:

• একে ঠাইত পুনঃপুনঃ মলত্যাগ: গঁড়ে একেধৰণে “মলৰ দ’ম” সৃষ্টি কৰি সেই যোগেদি অন্য প্ৰাণীৰ বাবে নিজৰ পৰিসীমাৰ সংকেত ৰাখে বুলি কোৱা হয়।
• চলাচলৰ নিৰ্দিষ্ট পথ: ইহঁতে এঠাইৰ পৰা আন ঠাইলৈ যাতায়াতত একেটা পথ বহু সময় ব্যৱহাৰ কৰে। এই পথক ‘দণ্ডী’ বুলি কোৱা হয়।
• গন্ধচিহ্ন: ভৰিৰ তলুৱাত থকা গ্ৰন্থিৰ পৰা ওলোৱা গোন্ধেৰে ইহঁতে নিজৰ চলাচল-পথত চিন ৰাখি যায় বুলি উল্লেখ আছে।

ইন্দ্ৰিয়গতভাৱে এশিঙীয়া গঁড়ৰ শ্ৰবণ শক্তি আৰু গোন্ধ শক্তি তীব্ৰ, কিন্তু দৃষ্টিশক্তি দুৰ্বল বুলি বৰ্ণিত। অৰ্থাৎ পৰিবেশ বুজিবলৈ ই অধিককৈ শব্দ আৰু গন্ধ-সংকেতত নিৰ্ভৰশীল হোৱাটো সম্ভাৱ্য।

জনসংখ্যা আৰু সংৰক্ষণ অৱস্থা

উৎস-টোকাৰ তথ্য অনুসৰি পৃথিৱীত বৰ্তমান প্ৰায় ৩০০০ মান এশিঙীয়া গঁড় আছে। ইয়াৰে প্ৰায় ২০০০ অসমত আছে বুলি উল্লেখ আছে, বিশেষকৈ কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, পবিতৰা অভয়াৰণ্য আৰু (উৎসত উল্লেখিত) মানাহ আদি সংৰক্ষিত এলেকাত।

সংৰক্ষণ অৱস্থা: VU (Vulnerable)। এই শ্ৰেণীবিভাজনে প্ৰজাতিটো সম্পূৰ্ণ নিৰাপদ নহয়, বৰং বাসস্থান সংকোচন, মানৱীয় হেঁচা, আৰু অন্যান্য বিপদৰ প্ৰতি সংবেদনশীল—এই কথাৰ সংকেত দিয়ে। সেয়েহে সংৰক্ষিত এলেকাৰ ব্যৱস্থাপনা, আইন-শৃঙ্খলা আৰু বাসস্থান ৰক্ষাৰ ধাৰাবাহিকতা এশিঙীয়া গঁড় সংৰক্ষণৰ বাবে প্ৰাসংগিক।

অসম আৰু সংৰক্ষিত এলেকাৰ প্ৰাসংগিকতা

অসমত এশিঙীয়া গঁড়ৰ বৃহৎ উপস্থিতি কেবল প্ৰজাতি সংৰক্ষণৰ তথ্যগত সাফল্যৰ সূচক নহয়; ই ৰাজ্যখনৰ ঘাঁহনি-জলাভূমি ভিত্তিক পৰিবেশৰ মান আৰু সংৰক্ষিত এলেকাৰ গুৰুত্বও প্ৰকাশ কৰে। বিশেষকৈ কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান আৰু পবিতৰা অভয়াৰণ্যৰ দৰে ঠাইসমূহ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ ঘাঁহনি বাসস্থানৰ প্ৰতিনিধি অঞ্চল হিচাপে ধৰা হয়, য’ত এশিঙীয়া গঁড়ে খাদ্য, আশ্ৰয় আৰু পানীৰ সহজ যোগান পায়।

উত্তৰাধিকাৰ

এশিঙীয়া গঁড় দক্ষিণ এছিয়াৰ নদী-উপত্যকা ঘাঁহনি পৰিবেশৰ এক চিহ্নিত “চাবি-প্ৰজাতি” (keystone-সদৃশ বৃহৎ তৃণভোজী) হিচাপে বিবেচিত হ’ব পাৰে, কিয়নো ইয়াৰ চৰণ আৰু চলাচলে ঘাঁহনিৰ গঠন আৰু জলাভূমি-পাৰিপাৰ্শ্বিক পৰিবেশৰ ব্যৱহাৰত প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে। বৰ্তমান বিশ্বজনসংখ্যাৰ এক ডাঙৰ অংশ অসমত কেন্দ্ৰীভূত হোৱাটো এই ৰাজ্যখনৰ ওপৰত সংৰক্ষণ-দায়িত্ব অধিক বঢ়াই তোলে; লগতে ই সংৰক্ষিত এলেকা-ভিত্তিক সংৰক্ষণ নীতি আৰু দীৰ্ঘমেয়াদী বাসস্থান-ৰক্ষাৰ গুৰুত্বো স্পষ্ট কৰে।

আৰু চাওক

• অসম
• কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান
• পবিতৰা অভয়াৰণ্য
• আই ইউ চি এন ৰঙা তালিকা
• ভাৰত
• নেপাল
• বাংলাদেশ
• ভূটান
• উত্তৰ প্ৰদেশ
• পশ্চিমবংগ