চৈয়দ আব্দুল মালিক

চৈয়দ আব্দুল মালিক (১৬ জানুৱাৰী ১৯১৯ — ২০ ডিচেম্বৰ ২০০০) অসমীয়া সাহিত্যৰ বিশিষ্ট গল্পকাৰ, ঔপন্যাসিক, কবি, নাট্যকাৰ, জীৱনী লেখক, প্ৰৱন্ধকাৰ আৰু ভ্ৰমণকাহিনী-ৰচোঁতা। প্ৰায় পঁষষ্ঠি বছৰ ধৰি দুহেজাৰৰো অধিক গল্প ৰচনা কৰি তেওঁ অসমীয়া গল্প সাহিত্যক বিস্তৃত আয়তন আৰু নতুন ভঙ্গী দান কৰে; সেইবাবে তেওঁক আধুনিক অসমীয়া গল্প-সাহিত্যৰ ধাৰাটোৰ প্ৰৱৰ্তক বুলি কোৱা হয়। উপন্যাস-সৃষ্টি, ভাষা-জ্ঞান, লোকসংস্কৃতি-গৱেষণা আৰু সাহিত্য-প্ৰতিষ্ঠানিক নেতৃত্ব—এই সকলো ক্ষেত্ৰত তেওঁৰ উপস্থিতি অসমীয়া সাহিত্য-জগতৰ বাবে গুৰুত্বপূৰ্ণ।

জন্ম আৰু শিক্ষা

মালিকৰ জন্ম গোলাঘাট জিলাৰ নাহৰণিত। পিতৃ ৰহমত আলী আৰু মাতৃ চৈয়দা লুৎফুন্নিছা। জন্মতাৰিখ সম্পৰ্কে উৎসত দুটা মত দেখা যায়—একমতে ১৬ জানুৱাৰী ১৯১৯, আন এক মতে ১৪ জানুৱাৰী ১৯১৯।

তেওঁৰ শিক্ষাজীৱন যোৰহাট আৰু গুৱাহাটীক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ় লৈ উঠে।

• ১৯৩৭ চনত যোৰহাট চৰকাৰী উচ্চ বিদ্যালয়ৰ পৰা প্ৰথম বিভাগত মেট্ৰিক উত্তীৰ্ণ।
• ১৯৩৯ চনত যোৰহাট মহাবিদ্যালয়ৰ পৰা আই.এ. উত্তীৰ্ণ।
• ১৯৪১ চনত কটন কলেজৰ পৰা ইংৰাজী বিষয়ত সন্মানসহ স্নাতক।
• ১৯৫১ চনত গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অসমীয়া বিভাগৰ পৰা স্নাতকোত্তৰ।

পেশাজীৱন: চাকৰি, শিক্ষকতা আৰু সংসদীয় ভূমিকা

চাকৰি আৰু শিক্ষকৰূপে তেওঁৰ কৰ্মজীৱন বহুমুখী আছিল।

• ১৯৪২ চনত অসম চৰকাৰৰ আবকাৰী বিভাগত উপ-পৰিদৰ্শক পদত যোগদান।
• ১৯৪৬ চনত যোৰহাট কলেজত পাৰ্চিয়ান ভাষাৰ শিক্ষক পদত যোগদান।
• ১৯৪৮ চনত গুৱাহাটী–শ্বিলং অনাঁতাৰ কেন্দ্ৰত ‘প্ৰ’গ্ৰাম এছিষ্টেণ্ট’ পদত যোগদান।
• ১৯৫১ চনত জে বি কলেজৰ অসমীয়া বিভাগত প্ৰবক্তা হিচাপে যোগদান।

পিছত তেওঁ ৰাজনৈতিক ক্ষেত্ৰতো সক্ৰিয় হয়; ১৯৭৬–৮২ সময়ছোৱাত ৰাজ্যসভাৰ সাংসদৰূপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। সাহিত্যিক হিচাপে খ্যাতিৰ সমান্তৰালকৈ এই ৰাজহুৱা ভূমিকা তেওঁৰ সামাজিক প্ৰভাৱ বঢ়াই তোলে, যদিও বিভিন্ন সময়ত বিভিন্ন ৰাজনৈতিক মতাদৰ্শ গ্ৰহণ কৰাৰ বাবে তেওঁ বিতৰ্কৰো সন্মুখীন হৈছিল।

সাহিত্যসৃষ্টি: গল্প, উপন্যাস আৰু অন্যান্য ধাৰা

চৈয়দ আব্দুল মালিকৰ সাহিত্য-সৃষ্টি গল্প, উপন্যাস, কবিতা, নাটক, জীৱনী আৰু ভ্ৰমণকাহিনীৰে বিস্তৃত। তেওঁ দুহেজাৰৰো অধিক গল্প লিখিছিল বুলি উল্লেখ আছে; এই বিপুল উৎপাদনশীলতা আৰু বিষয়-বৈচিত্ৰ্যই তেওঁক অসমীয়া গল্প-সাহিত্যত বিশেষ স্থান দিছে।

গল্পসাহিত্য

তেওঁৰ প্ৰথম গল্প সংকলন ‘পৰশমণি’ ১৯৪৫ চনত প্ৰকাশ পায়। আধুনিক জীৱনবোধ, সমাজ-মনস্তত্ত্ব আৰু কাহিনী-কৌশলত নতুনত্ব অনাৰ বাবে বহু সমালোচকে তেওঁক আধুনিক অসমীয়া গল্প সাহিত্যৰ ধাৰা প্ৰতিষ্ঠা কৰোঁতা বুলি গণ্য কৰে।

উপন্যাসসাহিত্য

মালিকৰ উপন্যাস-সৃষ্টিও উল্লেখযোগ্য। ‘অঘৰী আত্মাৰ কাহিনী’ তেওঁৰ সৰ্বাধিক আলোচিত কৃতি; এই উপন্যাসৰ বাবে তেওঁ ১৯৭২ চনত সাহিত্য অকাডেমি বঁটা লাভ কৰে। উৎসত ‘ধন্য নৰ তনু ভাল’ও উল্লেখযোগ্য কৃতি হিচাপে দিয়া আছে। অসমীয়া উপন্যাস-ধাৰাত ৰজনীকান্ত বৰদলৈৰ পাছত ‘উপন্যাস সম্ৰাট’ অভিধা তেওঁৰ ক্ষেত্ৰতো প্ৰয়োগ কৰা হয় বুলি উল্লেখ আছে—ই তেওঁক উপন্যাস-জগতত দিয়া মর্যাদাৰ ইংগিত।

ভ্ৰমণকাহিনী আৰু অন্যান্য ৰচনা

ভ্ৰমণকাহিনী ক্ষেত্ৰত তেওঁৰ ‘মাজত মাথো হিমালয়’ উল্লেখযোগ্য; ইয়াৰ বাবে তেওঁ ১৯৬৫ চনত ‘ছোভিয়েট দেশ নেহৰু বঁটা’ লাভ কৰে। তেওঁ ১৯৬৩ চনত ছোভিয়েট ইউনিয়ন ভ্ৰমণো কৰে। ইয়াৰ উপৰিও তেওঁ কবিতা, নাটক, জীৱনী আৰু প্ৰৱন্ধ-সাহিত্যত লিখা-মেলা কৰিছিল; সামগ্ৰিকভাৱে তেওঁৰ সৃষ্টিশীলতা এখন ধাৰাত সীমাবদ্ধ নাছিল।

লোকসংস্কৃতি-গৱেষণা আৰু ভাষাজ্ঞান

গৱেষণা-ভিত্তিক গ্ৰন্থ ‘অসমীয়া জিকিৰ আৰু জাৰী’ (১৯৫৮) গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ লোক সংস্কৃতি বিভাগৰ গৱেষণা আঁচনিৰ অধীনত কৰা অধ্যয়নৰ ফল। এই গ্ৰন্থক অসমীয়া সাহিত্যলৈ এক অমূল্য অৱদান বুলি উল্লেখ কৰা হয়; লোকবিশ্বাস, ধৰ্মীয়–সাংস্কৃতিক চর্চা আৰু লোকবাঙ্ময়ৰ অধ্যয়নত ইয়াৰ গুৰুত্ব ধৰা পৰে।

ভাষাজ্ঞানৰ ক্ষেত্ৰতো তেওঁ ব্যতিক্ৰমী। উৎস অনুসৰি হিন্দী, উৰ্দু আৰু ইংৰাজীত তেওঁৰ ব্যুৎপত্তি আছিল; লগতে উড়িয়া, নেপালী, আৰৱী, সংস্কৃত আৰু ৰুছ ভাষাতো তেওঁৰ সম্যক দখল আছিল বুলি উল্লেখ আছে। এই বহুভাষিক সক্ষমতাই তেওঁৰ অনুবীক্ষণ ক্ষমতা, পঠন-পাঠন আৰু গৱেষণাত সহায়ক হৈছিল বুলি ধাৰণা কৰিব পাৰি।

সাংস্কৃতিক উপস্থিতি, সম্পাদনা আৰু সাহিত্য-প্ৰতিষ্ঠানিক ভূমিকা

মালিকৰ সাহিত্য-জীৱন কেৱল লিখনীৰ মাজতেই সীমাবদ্ধ নাছিল। ১৯৪০ চনত বাঁহী আলোচনীত তেওঁৰ প্ৰথম উপন্যাস প্ৰকাশ পায় বুলি তথ্য উপলব্ধ। চলচ্চিত্ৰৰ ক্ষেত্ৰতো তেওঁ ১৯৫৬ চনত অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ ৰঙা পুলিচত অভিনয় কৰে।

তেওঁ ১৯৬৩–৬৯ সময়ছোৱাত সাহিত্য অকাডেমিৰ সাধাৰণ পৰিষদৰ সদস্য আছিল। ১৯৭৭ চনত অসম সাহিত্য সভাৰ অভয়াপুৰী অধিবেশনৰ সভাপতিৰ আসন অলংকৃত কৰি তেওঁ সাহিত্য-প্ৰতিষ্ঠানিক নেতৃত্বও বহন কৰে।

ব্যক্তিজীৱন আৰু বিতৰ্ক

১৯৬৩ চনত শিৱসাগৰৰ ধাইআলিৰ হাচনা চিস্তিৰ সৈতে তেওঁৰ বিবাহ হয়; পৰৱৰ্তীকালত তেওঁক চৈয়দা হাচনা মালিক বুলি উল্লেখ কৰা হয়। তেওঁলোকৰ সন্তানৰ ভিতৰত পাঁচগৰাকী কন্যা আৰু এজন পুত্ৰৰ নাম উৎসত উল্লেখ আছে।

সামাজিক-ৰাজনৈতিক পৰিপ্ৰেক্ষিতত তেওঁ কেতিয়াবা তীব্ৰ সমালোচনাৰো সন্মুখীন হয়। বিশেষকৈ অসম আন্দোলনৰ সময়ত তেওঁক পৰিয়ালসহ সমাজৰ পৰা বহিষ্কাৰ কৰা হৈছিল বুলি উল্লেখ আছে। লগতে বিভিন্ন সময়ত বিভিন্ন ৰাজনৈতিক মতাদৰ্শ গ্ৰহণ কৰাৰ বাবে তেওঁ বিতৰ্কৰ বলি হৈছিল বুলিও তথ্য দিয়া আছে। এই ঘটনাসমূহে তেওঁৰ ব্যক্তিজীৱন আৰু সামাজিক অৱস্থানত জটিল ছাঁ পেলাইছিল।

বঁটা, সন্মান আৰু স্বীকৃতি

চৈয়দ আব্দুল মালিকৰ কৃতিত্বক সাহিত্যিক আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত বহু বঁটা-সন্মানে স্বীকৃতি দিছে।

• ১৯৬৫: ছোভিয়েট দেশ নেহৰু বঁটা (‘মাজত মাথো হিমালয়’)
• ১৯৭২: সাহিত্য অকাডেমি বঁটা (‘অঘৰী আত্মাৰ কাহিনী’)
• ১৯৮৪: পদ্মশ্ৰী
• ১৯৯২: পদ্মভূষণ
• ১৯৯৪: অসম উপত্যকা সাহিত্য বঁটা
• ১৯৯৫: শংকৰদেৱ বঁটা
• ১৯৯৭: অসম সাহিত্য সভাৰ ‘সাহিত্যাচাৰ্য্য’ সন্মান
• ১৯৯৯: সাহিত্য অকাডেমিৰ ফিল’শ্বিপ

উত্তৰাধিকাৰ

চৈয়দ আব্দুল মালিকৰ প্ৰধান উত্তৰাধিকাৰ তেওঁৰ বিপুল গল্প-ভাণ্ডাৰ আৰু উপন্যাসসমূহ। দুহেজাৰৰো অধিক গল্পৰ জৰিয়তে তেওঁ আধুনিক অসমীয়া সমাজজীৱনৰ নানা তৰংগ কাহিনীত ধৰা পেলাবলৈ চেষ্টা কৰিছিল বুলি ধাৰণা কৰিব পাৰি, আৰু ‘অঘৰী আত্মাৰ কাহিনী’ৰ দৰে উপন্যাসে তেওঁক ৰাষ্ট্ৰীয় স্বীকৃতি দিলে। লোকসংস্কৃতি-অধ্যয়নত ‘অসমীয়া জিকিৰ আৰু জাৰী’ৰ অৱদানেও তেওঁক কেৱল সৃষ্টিশীল লেখক নহয়, গৱেষক ৰূপেও স্থাপন কৰে। একে সময়তে সামাজিক-ৰাজনৈতিক বিতৰ্ক আৰু বহিষ্কাৰৰ অভিজ্ঞতা তেওঁৰ জীৱনৰ এক বেদনাদায়ক দিশ; এই জটিলতাই অসমীয়া সাহিত্য-ইতিহাসত তেওঁক এক বহুমাত্ৰিক ব্যক্তিত্ব হিচাপে চিহ্নিত কৰে।

আৰু চাওক

• অসমীয়া সাহিত্য
• অসম সাহিত্য সভা
• অঘৰী আত্মাৰ কাহিনী
• সাহিত্য অকাডেমি বঁটা
• অসম উপত্যকা সাহিত্য বঁটা
• পদ্মশ্ৰী
• পদ্মভূষণ
• গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়
• ৰজনীকান্ত বৰদলৈ