সত্যেন্দ্ৰনাথ শৰ্মা

সত্যেন্দ্ৰনাথ শৰ্মা অসমৰ সাহিত্য-গৱেষণা, সমালোচনা আৰু বৌদ্ধিক জীৱনৰ এটা উল্লেখযোগ্য নাম। শিক্ষাবিদ হিচাপে অধ্যাপনা আৰু গৱেষণাৰ জৰিয়তে তেখেতে অসমীয়া ভাষা-সাহিত্যৰ শৈক্ষিক অধ্যয়নক সুসংহত ৰূপ দিবলৈ সহায় কৰিছিল; আনহাতে বুৰঞ্জীবিদ হিচাপে মধ্যযুগীয় অসম আৰু সত্ৰ-প্ৰতিষ্ঠানৰ সামাজিক-সাংস্কৃতিক তাৎপৰ্য ব্যাখ্যাৰ ক্ষেত্ৰতো তেখেতৰ অৱদান আলোচনাৰ বিষয়। অসম সাহিত্য সভাৰ ১৯৭৫ চনৰ তিতাবৰ অধিবেশনত সভাপতিত্ব কৰাটো তেখেতৰ নেতৃত্বস্বীকৃতিৰ উল্লেখযোগ্য নিদৰ্শন।

জন্ম আৰু পৰিয়াল

সত্যেন্দ্ৰনাথ শৰ্মাৰ জন্ম শিৱসাগৰ জিলাৰ জাঁজীত, ১৯১৭ চনৰ ভাদ মাহৰ পূৰ্ণিমা তিথিত হৈছিল। তথ্যপেটীত জন্মতাৰিখ ১০ ছেপ্তেম্বৰ, ১৯১৭ বুলি দিয়া আছে; সেয়ে জন্ম-তাৰিখ সম্পৰ্কে উৎসভেদে দুটা বৰ্ণনা দেখা যায়। তেখেতৰ পিতৃ গোলাপচন্দ্ৰ শৰ্মা আৰু মাতৃ চেনেহী দেৱী।

শিক্ষা

শৈশৱতে তেখেতে বিদ্যালয়ীয়া শিক্ষাৰ ভিত্তি স্থাপন কৰে। ১৯২২ চনত যোৰহাট নৰ্মাল বিদ্যালয়ৰ সৈতে সংলগ্ন ১ নং প্ৰেকটিছিং বিদ্যালয়ত পঢ়াশলীয়া শিক্ষা লয়। পিছত শিৱসাগৰৰ জাঁজী হাইস্কুলৰ পৰা ১৯৩৪ চনত প্ৰথম বিভাগত প্ৰৱেশিকা পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হয়।

উচ্চশিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত তেখেতে কলিকতা আৰু কটনৰ শিক্ষাপৰিবেশত দৃঢ়তা লাভ কৰে। ১৯৩৬ চনত কটন কলেজৰ পৰা আই.এ. সম্পূৰ্ণ কৰে আৰু ১৯৩৯ চনত ডিষ্টিংচনসহ বি.এ. ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ১৯৪১ চনত কলিকতা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা অসমীয়া বিষয়ত প্ৰথম শ্ৰেণীত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰাটো তেখেতৰ শৈক্ষিক জীৱনৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ মাইলৰ খুঁটি।

একেটা সময়ত তেখেতে আইন অধ্যয়নো আৰম্ভ কৰিছিল; কিন্তু ১৯৪২ চনত কটন মহাবিদ্যালয়ত প্ৰবক্তা পদত নিযুক্তি পোৱাৰ পিছত আইন পঢ়া আগবঢ়োৱা সম্ভৱ নোহোৱাত সেই অধ্যয়ন অসমাপ্ত থাকে। পাছলৈ ১৯৫৫ চনত অসমৰ সত্ৰ-প্ৰতিষ্ঠান সম্পৰ্কীয় গৱেষণাৰ জৰিয়তে তেখেতে ডক্টৰেট উপাধি লাভ কৰে।

কৰ্মজীৱন আৰু শৈক্ষিক ভূমিকা

সত্যেন্দ্ৰনাথ শৰ্মাৰ কৰ্মজীৱনৰ কেন্দ্ৰবিন্দু আছিল অধ্যাপনা, গৱেষণা আৰু বৌদ্ধিক নেতৃত্ব। ১৯৪২ চনত কটন মহাবিদ্যালয়ত প্ৰবক্তা হিচাপে যোগদানৰ লগে লগে তেখেতে অসমীয়া ভাষা-সাহিত্য অধ্যয়নৰ শৈক্ষিক ধাৰাটোক শক্তিশালী কৰে। তেখেতৰ অধ্যাপনা-ভিত্তিক চিন্তা একেফালে পাঠ-অধ্যয়ন, আনফালে তথ্য-আধাৰিত গৱেষণাক একেলগে আগবঢ়াবলৈ উৎসাহিত কৰিছিল বুলি তেখেতৰ সামগ্ৰিক কৰ্মধাৰাই সূচায়।

গৱেষক-সমালোচক হিচাপে নাট, কাব্যসাহিত্য আৰু উপন্যাস—এই তিনিটা ক্ষেত্ৰতেই তেখেতে মূল্যাঙ্কনৰ ধাৰা আগবঢ়াই যায়। এই মূল্যাঙ্কন কেৱল ৰুচিভিত্তিক নহৈ পাঠ-প্ৰমাণ, সাহিত্য-ইতিহাস আৰু সংস্কৃতি-প্ৰসঙ্গৰ সৈতে সংলগ্ন কৰি আগবঢ়োৱাৰ প্ৰৱণতা তেখেতৰ কৰ্মৰ বৈশিষ্ট্য হিচাপে গণ্য কৰা হয়।

গৱেষণা-ৰুচি আৰু বুৰঞ্জীচৰ্চা

তেখেতৰ ডক্টৰেট গৱেষণাৰ বিষয় আছিল অসমৰ সত্ৰ-অনুষ্ঠানসমূহ। সত্ৰ-প্ৰতিষ্ঠান অসমৰ সমাজ-সংস্কৃতি, শিক্ষা আৰু ধৰ্মীয় জীৱনত গভীৰভাৱে সংপৃক্ত; সেয়ে এই ক্ষেত্ৰত তথ্যসংগ্ৰহ আৰু বিশ্লেষণধৰ্মী অধ্যয়নে অসমীয়া বুৰঞ্জীচৰ্চাত সহায়ক ভিত্তি যোগাইছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়। মধ্যযুগীয় অসমৰ সমাজ-অৰ্থনীতি আৰু সংস্কৃতিৰ ওপৰতো তেখেতে অধ্যয়ন আগবঢ়াইছিল, যাৰ পৰিসৰ ১২০০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ পৰা ১৮০০ খ্ৰীষ্টাব্দ পৰ্যন্ত ধৰা হৈছে বুলি তেখেতৰ গ্ৰন্থ-শিৰোনামৰ পৰা জানিব পৰা যায়।

প্ৰতিষ্ঠানগত সম্পৃক্ততা আৰু নেতৃত্ব

সত্যেন্দ্ৰনাথ শৰ্মাৰ বৌদ্ধিক পৰিচয় মাত্ৰ ব্যক্তিগত ৰচনাত সীমাবদ্ধ নাছিল; বিভিন্ন সাহিত্য-সংস্কৃতি প্ৰতিষ্ঠানত দীৰ্ঘকালীন ভূমিকা তেখেতৰ জীৱনৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ।

• কেন্দ্ৰীয় সাহিত্য অকাডেমিৰ সদস্য: ১৯৫৯–১৯৮৭
• সাহিত্য অকাডেমিৰ কাৰ্যনিবাহক সদস্য: ১৯৬৪–১৯৬৭
• কলিকতাৰ ইন্সটিটিউট অব্ হিষ্টৰিকেল ষ্টাডিজৰ সদস্য
• অসম অকাডেমি: প্ৰতিষ্ঠাপক সদস্য; উপ-সভাপতি; সভাপতি (১৯৬৭–১৯৮৩)
• অসম সাহিত্য সভা: ১৯৭৫ চনৰ তিতাবৰ অধিবেশনৰ সভাপতি

এই দায়িত্বসমূহে দেখুৱায় যে তেখেতৰ চিন্তা-চৰ্চা কেৱল লিখনি বা শ্ৰেণীকক্ষৰ পৰিসৰত আবদ্ধ নথাকি বৃহৎ বৌদ্ধিক পৰিসৰত সক্ৰিয় আছিল। অসম সাহিত্য সভাৰ অধিবেশনত সভাপতিত্ব তেখেতৰ সাহিত্যক্ষেত্ৰত স্বীকৃতিৰ এক প্ৰাতিষ্ঠানিক ৰূপ।

গ্ৰন্থ আৰু বিষয়বস্তু

তেখেতে ইংৰাজী শিৰোনামযুক্ত কেইবাখনো গৱেষণামূলক গ্ৰন্থ ৰচনা কৰে, যিবোৰত প্ৰাচীন-অসমীয়া সাহিত্যৰ মহাকাব্য-পুৰাণ ধাৰা, অসমীয়া সাহিত্যৰ সামগ্ৰিক পৰিচয়, মাধৱদেৱ-সংক্রান্ত আলোচনা, আৰু মধ্যযুগীয় অসমৰ সমাজ-সংস্কৃতি-অৰ্থনীতি আদিৰ অধ্যয়ন অন্তৰ্ভুক্ত। উল্লেখযোগ্য গ্ৰন্থসমূহ—

• Epics And Purans in Early Assamese Literature (১৯৭২)
• Assamese Literature (১৯৭৭)
• A socio-economic & cultural history of medieval Assam, 1200 A.D.-1800 A.D. (১৯৮৯)
• Studies in the Literature and Culture of Assam
• Education and Learning in Early Assam
• Madhavadeva (১৯৮৮)
• ৰামায়ণী সাহিত্যৰ ইতিবৃত্ত

এই শিৰোনামসমূহৰ পৰা তেখেতৰ আগ্ৰহৰ বিস্তৃতি স্পষ্ট: একেধাৰে সাহিত্য-ইতিহাস, ধৰ্ম-সংস্কৃতি আৰু শিক্ষা-ইতিহাসৰ অধ্যয়ন; অন্যধাৰে বিশেষ সাহিত্যধাৰা (যেনে ৰামায়ণ-ধাৰা) আৰু বিশিষ্ট সাহিত্য-ব্যক্তিত্ব (যেনে মাধৱদেৱ) কেন্দ্ৰিক গৱেষণা।

সন্মান আৰু স্বীকৃতি

সত্যেন্দ্ৰনাথ শৰ্মাই বিভিন্ন পৰ্যায়ত সাহিত্যিক-গৱেষক হিচাপে সন্মান লাভ কৰিছিল। উল্লেখযোগ্যভাৱে—

• ৰামায়ণী সাহিত্যৰ ইতিবৃত্ত গ্ৰন্থৰ বাবে অসম প্ৰকাশন পৰিষদ বঁটা (১৯৮৭)
• অসম সাহিত্য সভা প্ৰদত্ত সাহিত্যাচাৰ্য (১৯৮৮)
• অসম সাহিত্য সভাৰ সৰ্বোচ্চ সন্মান সদস্য মহীয়ান (১৯৯৪)
• অসম চৰকাৰৰ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ বঁটা (১৯৯১)
• তথ্যপেটী অনুসৰি: দুৰ্গাধৰ বৰকটকী বঁটা, মোহনচন্দ্ৰ শৰ্মা বঁটা (বছৰ উল্লেখ নাই)

এই স্বীকৃতিসমূহে তেখেতৰ সমালোচনা-গৱেষণাৰ মান আৰু অসমৰ সাহিত্য-সংস্কৃতি ক্ষেত্ৰত তেখেতৰ প্ৰভাৱ প্ৰতিপন্ন কৰে।

মৃত্যু

সত্যেন্দ্ৰনাথ শৰ্মাৰ মৃত্যু ১৯৯৯ চনৰ ১১ আগষ্ট তাৰিখে হয়।

উত্তৰাধিকাৰ

সত্যেন্দ্ৰনাথ শৰ্মাৰ উত্তৰাধিকাৰ মূলত তিনিটা স্তম্ভত চিহ্নিত: (১) শিক্ষাবিদ-অধ্যাপক হিচাপে অসমীয়া ভাষা-সাহিত্য অধ্যয়নৰ শৈক্ষিক ভিত্তি দৃঢ় কৰা, (২) সত্ৰ-প্ৰতিষ্ঠান আৰু মধ্যযুগীয় অসমৰ সমাজ-সংস্কৃতি সম্পৰ্কে গৱেষণাধৰ্মী বুৰঞ্জীচৰ্চা আগবঢ়োৱা, আৰু (৩) নাট-কাব্য-উপন্যাসৰ মূল্যাঙ্কনত সমালোচনাৰ দায়িত্বশীল ধাৰা গঢ় দিবলৈ সহায় কৰা। প্ৰাতিষ্ঠানিক নেতৃত্ব (যেনে অসম সাহিত্য সভা আৰু অসম অকাডেমি) আৰু গৱেষণামূলক গ্ৰন্থৰ যোগেদি তেখেতে অসমৰ সাহিত্য-সংস্কৃতি অধ্যয়নত দীৰ্ঘস্থায়ী অৱদান থৈ গৈছে।

আৰু চাওক

• অসম
• অসমীয়া ভাষা
• অসম সাহিত্য সভা
• শিৱসাগৰ
• জাঁজী
• কলিকতা
• আইন
• গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়
• অসম সাহিত্য সভা পত্ৰিকা