চুতীয়া জনগোষ্ঠী

চুতীয়া জনগোষ্ঠী অসমৰ এটা থলুৱা জনগোষ্ঠী, যাক ঐতিহাসিক উৎসসমূহত বড়ো-কছাৰী মূলৰ গোট হিচাপে আলোচনা কৰা হয়। এই জনগোষ্ঠীৰ গুৰুত্ব মূলত তিনিটা কাৰণত স্পষ্ট: (১) চুতীয়া ৰাজ্যৰ জৰিয়তে মধ্যযুগীয় অসমৰ ৰাজনৈতিক ইতিহাসত প্ৰভাৱশালী উপস্থিতি, (২) উজনি অসমক কেন্দ্ৰ কৰি অসমীয়া সমাজ গঠনত অব্যাহত অৱদান, আৰু (৩) ভাষা-ধৰ্ম-সামাজিক প্ৰথাৰ ক্ষেত্ৰত পৰিৱৰ্তন, আত্মসাৎ আৰু আন্তঃসম্পৰ্কৰ এক দীৰ্ঘ প্ৰক্ৰিয়াৰ দৃষ্টান্ত।

পৰিচয় আৰু নাম

‘চুতীয়া’ নামটোৰ উৎপত্তি সম্পূৰ্ণ নিশ্চিতভাৱে ব্যাখ্যা কৰিব পৰা নাযায়। বুৰঞ্জীধৰ্মী আহোম ভাষাৰ দলিলত এই জনগোষ্ঠীক 𑜄𑜢𑜰𑜫 𑜍𑜠 (Tiora) বুলি উল্লেখ কৰা দেখা যায়, আনফালে অসমীয়া বুৰঞ্জীধৰ্মী লেখনিত ‘চুতীয়া’ নামেই প্ৰচলিত। নাম-প্ৰয়োগৰ এই দ্বৈততা—ভাষা আৰু প্রশাসনিক পৰম্পৰাৰ ভিন্নতাৰ সৈতে—মধ্যযুগীয় অসমৰ দলিলীয় সংস্কৃতি বুজিবলৈও সহায়ক।

ভাষাগত দিশত চুতীয়াসকলৰ দৈনন্দিন ভাষা অসমীয়া ভাষা বুলি জনা যায়; লগতে ‘দেউৰী-চুতীয়া ভাষা’ক পৌৰাণিক/ৰাজকীয় পৰিসৰৰ সৈতে সংযোগ কৰি উল্লেখ কৰা হয় (তথ্যপেটী অনুসৰি)।

ইতিহাস আৰু ৰাজ্য-সংযোগ

চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ লিপিবদ্ধ ইতিহাস পূব ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ সৈতে, বিশেষকৈ শদিয়া অঞ্চলক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ় লৈ উঠে। শদিয়া-পৰিমণ্ডল পৰৱৰ্তীকালত চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজনৈতিক কেন্দ্ৰ হিচাপে উল্লেখযোগ্য হৈ পৰে; যদিও প্ৰাৰম্ভিক পৰ্বৰ বহু কথা অল্পলিপিবদ্ধ।

চতুৰ্দশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধৰ পৰা শিলালিপি আৰু তাম্ৰশাসনৰ তথ্য অধিক স্পষ্ট হৈ উঠে। এই দলিলসমূহত ‘সধয়াপুৰ’ বা ‘স্বধয়াপুৰ’ক (পৰৱৰ্তী শদিয়াৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা) কেন্দ্ৰ কৰি শাসন কৰা ৰজাসকলৰ উল্লেখ পোৱা যায়। শিলালিপিৰ পৰা জনা শাসকসকলৰ ভিতৰত নন্দিন (নন্দী/নন্দীশ্বৰ বুলিও পাঠ কৰা হয়)ৰ নাম বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য; ধেনুখনা তাম্ৰশাসনত তেওঁক সধয়াপুৰৰ অধিপতি বুলিবলৈ দেখা যায়। একে প্ৰসংগত নন্দীশ্বৰৰ পত্নী দৈৱকী আৰু পুত্ৰ সত্যনাৰায়ণৰ উল্লেখো দলিলত পোৱা যায়। এই বংশাৱলী-সংকেতসমূহৰ এক দিশ হৈছে মাতৃকুলীয় সম্পৰ্কক বিশেষ গুৰুত্ব দিয়া—ই চুতীয়া ৰাজবংশৰ ক্ষেত্ৰত মাতৃসূত্ৰীয়তা থাকিব পাৰে, অথবা অন্তত সম্পূৰ্ণ পিতৃসূত্ৰীয় কাঠামোত সীমাবদ্ধ নাছিল বুলিও এক সম্ভাৱনা হিচাপে উত্থাপিত হৈছে।

ভূগোল, বিস্তৃতি আৰু জনবসতি

চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজনৈতিক প্ৰভাৱ শদিয়া আৰু সংলগ্ন উত্তৰ-পূব অসম তথা বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ কিছুমান অঞ্চললৈ বিস্তৃত হৈছিল বুলি গৱেষণাত উল্লেখ আছে। ৰাজ্যখনৰ মূল ভূখণ্ডৰ ভিতৰত বৰ্তমানৰ লখিমপুৰ জিলা, ধেমাজি জিলা, তিনিচুকীয়া জিলা, ডিব্ৰুগড় জিলা, মাজুলী, বিশ্বনাথ জিলা আদি ধৰা হয়; লগতে শিৱসাগৰ জিলাৰ কিছুমান অংশো যুক্ত আছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়। ইতিহাসবিদ নিত্যানন্দ গগৈৰ পুনৰ্নিৰ্মাণ অনুসৰি, ৰাজ্যখনৰ প্ৰসাৰ ইটানগৰ অঞ্চললৈকে যোৱাৰ কথা কোৱা হয়, আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত পশ্চিম সীমা বিশ্বনাথ চাৰিআলিৰ ওচৰৰ বৰগাং নদীলৈকে ধৰা হৈছে।

১৫২৩–২৪ চনত আহোম ৰজা চুহুংমুংৰ ৰাজত্বকালত আহোম ৰাজ্যই চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰি অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। এই অন্তৰ্ভুক্তিৰ পাছত চুতীয়া জনসমষ্টিৰ একাংশক উজনি অসমৰ বিভিন্ন ঠাইলৈ ছটিয়াই পুনৰ্বাসিত কৰা হয়, আৰু কিছু অংশ মধ্য অসমতো বসতি স্থাপন কৰে বুলি জনা যায়। ঔপনিৱেশিক যুগৰ আৰম্ভণিতে কলিয়াবৰৰ পূবফালৰ উজনি অসমত চুতীয়াসকল জনসংখ্যাগত দিশত দ্বিতীয় বৃহত্তম গোট আছিল বুলি উল্লেখ আছে।

বৰ্তমান চুতীয়াসকলৰ মুখ্য বসতি উজনি অসমতে দেখা যায়। লগতে নিম্নোক্ত অঞ্চলসমূহতো উল্লেখযোগ্য জনসমষ্টি আছে বুলি উল্লেখ কৰা হয়—

• দৰং জিলা
• নগাঁও জিলা
• কাৰ্বি আংলং জিলা
• উত্তৰ গুৱাহাটী (বিশেষকৈ চাংসাৰি আৰু ৰংমহল অঞ্চল)
• বৰাক উপত্যকা

১৮৮১–১৯২১ চনৰ লোকপিয়লত গোৱালপাৰা জিলাতো কিছু চুতীয়া জনসংখ্যা থকাৰ উল্লেখ পোৱা যায়; যদিও বৰ্তমান সময়ত তেনেধৰণৰ দৃশ্যমান উপস্থিতি সাধাৰণতে লক্ষ্য কৰা নাযায় বুলি উৎস-টোকাত উল্লেখিত।

সমাজ-উৎপত্তি, নৃতাত্ত্বিক আৰু জিনগত আলোচনা

ঐতিহাসিক দৃষ্টিত চুতীয়াসকলক বড়ো-কছাৰী গোটৰ অন্তৰ্গত বুলিয়েই আলোচনা কৰা হয়, আৰু তেওঁলোকৰ মাজত কিছু শান মিশ্ৰণ ঘটাৰ সম্ভাৱনাও উল্লেখিত। আধুনিক অধ্যয়নসমূহে এই সমাজ-গঠনৰ জটিলতা বুজিবলৈ কিছুমান সহায়ক সূচক আগবঢ়ায়—

• ২০০৬ চনৰ উজনি অসমৰ ছটা জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত কৰা নৃতাত্ত্বিক-মাপবিদ্যাগত অধ্যয়নত চুতীয়া নমুনাৰ সৈতে দেউৰী জনগোষ্ঠীৰ সাদৃশ্য সৰ্বাধিক ধৰা পৰে; তাৰ পাছত মিচিং জনগোষ্ঠী আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ সৈতে সাদৃশ্য উল্লেখ কৰা হৈছে।
• ২০০৪ চনৰ এটা জিনগত অধ্যয়নত চুতীয়া, আহোম আৰু ৰাজবংশীসকলক ঐতিহাসিক জনজাতি–জাতি নিৰন্তৰতাৰ মাজত ‘মধ্যৱৰ্তী’ অৱস্থানত বিবেচনা কৰা হৈছে।

এই ধৰণৰ অধ্যয়নে একে সময়তে দুটা কথা সূচায়: (১) চুতীয়াসকলৰ ঐতিহাসিক মূল আৰু অঞ্চলীয় ঘনিষ্ঠতা, আৰু (২) সময়ৰ সৈতে ঘটিত আত্মসাৎ, আন্তঃবিবাহ আৰু সাংস্কৃতিক ৰূপান্তৰৰ প্ৰভাৱ।

ধৰ্ম, সংস্কৃতকৰণ আৰু সাংস্কৃতিক পৰিৱৰ্তন

চুতীয়া সমাজত মধ্যযুগতে ‘সংস্কৃতকৰণ’ৰ প্ৰক্ৰিয়া চলিছিল বুলি উৎস-টোকাই উল্লেখ কৰে। শিলালিপিসমূহত বাসুদেৱৰ আহ্বান আৰু ৰাজদৰবাৰত ব্ৰাহ্মণসকলৰ উপস্থিতিৰ কথা উল্লেখিত; ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ মাজেৰে হিন্দুকৰণ আৰু ৰাজকীয় বৈধতা নিৰ্মাণৰ চর্চা চলিছিল।

১৬শ শতিকাৰ পাছত শংকৰদেৱ-মাধৱদেৱৰ একশৰণ ধৰ্মীয় ধাৰাৰ প্ৰভাৱত চুতীয়া সমাজত অধিক সাংস্কৃতিক পৰিৱৰ্তন ঘটাৰ কথাও উল্লেখ আছে। একে সৈতে ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে—বিশেষকৈ আহোমসকলৰ সৈতে—আত্মসাৎ আৰু আন্তঃবিবাহৰ জৰিয়তে সমাজ-সীমাৰ নমনীয়তা বৃদ্ধি পায় বুলিও উৎস-টোকাৰ বক্তব্য।

চুতীয়া ৰাজ্য অন্তৰ্ভুক্তিৰ সময়লৈ হিন্দুকৰণ যথেষ্ট আগবঢ়িছিল যদিও বৰ্ণব্যৱস্থা কিমান দূৰলৈ প্ৰতিষ্ঠিত হৈছিল, সেই বিষয়ে গৱেষকৰ মাজত মতভেদ আছে: এক মত অনুসৰি ইয়াৰ বিস্তাৰ সীমিত আছিল; আন মত অনুসৰি ই ইতিমধ্যে সামাজিকভাৱে প্ৰচলিত হৈছিল।

প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰেক্ষাপট আৰু শদিয়া-পৰিমণ্ডল

শদিয়া অঞ্চলত আদি-মধ্যযুগতেই ইটা-নিৰ্মাণৰ এক পৰম্পৰা আছিল বুলি প্ৰত্ন-মাপবিদ্যাগত প্ৰমাণে সূচায়। ২০২৪ চনৰ এটা অধ্যয়নে প্ৰতিমাগড় আৰু পদুম পুখুৰীৰ ইটাক সাধাৰণভাৱে সপ্তমৰ পৰা দশম খ্ৰীষ্টীয় শতিকাৰ ভিতৰত ধৰা একে প্ৰযুক্তিগত স্তৰৰ সৈতে সাঙুৰি দেখে। এই তথ্য চুতীয়া শাসকসকলৰ লিপিবদ্ধ প্ৰমাণৰ আগৰ; সেয়েহে এই ইটা-ঐতিহ্যক সোজাকৈ চুতীয়া ৰাজনৈতিক কৰ্তৃত্বৰ নিৰ্ণায়ক প্ৰমাণ বুলি নধৰি, অঞ্চলটোৰ আগৰ নির্মাণ-পৰম্পৰাৰ সাক্ষ্য হিচাপে চোৱা হয়।

সাংস্কৃতিক ভূগোলৰ ক্ষেত্ৰত কালিকা পুৰাণত বৰ্ণিত পবিত্ৰ-ভূগোলত শদিয়াৰ তাৎপৰ্যৰ উল্লেখ আছে। শদিয়াৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা দিক্কৰবাসিনী কামৰূপৰ পবিত্ৰ ধাৰণাৰ পূব সীমা হিচাপে ধৰা হয়। জে-ইউন শ্বিনে এই গ্ৰন্থত ললিতকান্তৰ পৰা দিক্কৰবাসিনীলৈ দেশখনক ‘কিৰাত’সকলৰ দেশ হিচাপে আৰু পশ্চিমভাগত কৰতোয়া নদীলৈ বিস্তৃত অঞ্চলক ব্ৰাহ্মণ্য স্থায়ী সমাজৰ ৰূপত উপস্থাপনৰ বৈপৰীত্যলৈ দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰিছে; তেওঁৰ মতে ই স্থায়ী কৃষি আৰু ব্ৰাহ্মণ্য বসতিৰ অসম বিস্তাৰৰ প্ৰতিফলন হ’ব পাৰে, যদিও দুয়ো অঞ্চলেই কামৰূপৰ পবিত্ৰ ভূগোলৰ অন্তৰ্গত।

চুতীয়া যুগৰ ভূদৃশ্যৰ সৈতে সংযুক্ত বহু প্ৰত্নাৱশেষ পূব অসম আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশত বিস্তৃত বুলি উৎস-টোকাই তালিকাভুক্ত কৰে। তাৰ ভিতৰত—

• তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ
• ভীষ্মকনগৰ
• মালিনী থান
• ইটা দুৰ্গ
• মৈৰামৰা দৌল

শিলালিপিগত/নামাঙ্কিত নিদৰ্শনৰ ক্ষেত্ৰত তাম্ৰেশ্বৰীত ১৪৪২ চনৰ শ্ৰী শ্ৰীমত মুক্তধৰ্মনাৰায়ণৰ শিলালিপি, ৰুকমিণীনগৰত শ্ৰী শ্ৰী লক্ষ্মীনাৰায়ণ নামাঙ্কিত ইটা, আৰু ভীষ্মকনগৰ-পদুম পুখুৰীত শ্ৰী শ্ৰী প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ নাম উল্লেখযোগ্য বুলি উল্লেখিত।

সমকালীন স্বীকৃতি আৰু সামাজিক অৱস্থান

ভাৰত চৰকাৰে চুতীয়া জনগোষ্ঠীক অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণী (OBC) হিচাপে স্বীকৃতি দিছে। একে সময়তে, অনুসূচিত জনজাতিৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্তিৰ দাবী বহুদিন ধৰি চলি আছে বুলিও উল্লেখ কৰা হয়। উৎস-টোকা অনুসৰি অসম চৰকাৰে এই অন্তৰ্ভুক্তিৰ বাবে ভাৰত চৰকাৰলৈ আনুষ্ঠানিক পৰামৰ্শ প্ৰেৰণ কৰিছে।

তাৎপৰ্য

চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ ইতিহাস অসমৰ মধ্যযুগীয় ৰাজনীতি, সীমান্ত-ভূগোল, আৰু সমাজ-সংস্কৃতিৰ সংমিশ্ৰিত গতিবিধি বুজিবলৈ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ জানলা। চুতীয়া ৰাজ্যৰ উত্থান-পতন, আহোম ৰাজ্যৰ অন্তৰ্ভুক্তিৰ পৰৱৰ্তী পুনৰ্বাসন আৰু অভিযোজন, আৰু হিন্দুকৰণ-একশৰণ-আত্মসাৎ প্ৰক্ৰিয়াৰ যুগপৎ প্ৰভাৱ—এই সকলো মিলি চুতীয়াসকলক অসমীয়া জাতি গঠনৰ এক মুখ্য উপাদান হিচাপে স্থাপন কৰে। একে সৈতে, শদিয়া-পৰিমণ্ডলৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক ধাৰাবাহিকতা আৰু পবিত্ৰ-ভূগোলীয় উল্লেখসমূহে চুতীয়া ইতিহাসক কেৱল এক জনগোষ্ঠীয় বৰ্ণনা নহয়, বৰং পূব ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ দীঘলীয়া আঞ্চলিক ইতিহাসৰ অংশ হিচাপে চিহ্নিত কৰে।

আৰু চাওক

• অসম
• জনগোষ্ঠী
• চুতীয়া ৰাজ্য
• শদিয়া
• আহোম ৰাজ্য
• ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা
• বড়ো-কছাৰী
• দেউৰী জনগোষ্ঠী
• কালিকা পুৰাণ
• তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ