দেউৰী জনগোষ্ঠী

দেউৰী জনগোষ্ঠী অসমীয়া জাতিৰ অন্তৰ্গত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ জনগোষ্ঠী। এই সমাজে ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ জনজীৱনত ভাষা, ধৰ্মীয় পৰম্পৰা, উৎসৱ-আচাৰ আৰু সামাজিক সংগঠনৰ মাধ্যমেৰে গভীৰ উপস্থিতি দেখুৱাই আহিছে। দেউৰীসকলক প্ৰধানকৈ অসম, অৰুণাচল প্ৰদেশ আৰু নাগালেণ্ডত পোৱা যায়, আৰু তেওঁলোকৰ ভাষিক আচৰণত অসমীয়া ভাষাৰ লগতে তিব্বেতীয়া-বাৰ্মা ভাষাপৰিয়ালৰ উপাদান দেখা যায়।

পৰিচয় আৰু বিস্তৃতি

দেউৰীসকলক উৎস-টোকাত চীনা-তিব্বতীয় জনগোষ্ঠী হিচাপে চিহ্নিত কৰা হৈছে। জনবসতিৰ দিশত তেওঁলোকৰ এক উল্লেখযোগ্য অংশ ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ কাষৰ উপত্যকাত কেন্দ্ৰীভূত বুলি উল্লেখ পোৱা যায়। অঞ্চলগত বিস্তৃতিৰ ফলত দেউৰী সমাজত স্থানীয় পৰিবেশ, কৃষিপদ্ধতি আৰু সাংস্কৃতিক অভ্যাসৰ কিছুমান ভিন্নতা দেখা যায় যদিও, মৌলিক সমাজ-সাংস্কৃতিক পৰিচয় বহুলভাৱে অভিন্ন।

নামৰ উৎপত্তি আৰু লোককথা

‘দেউৰী’ নামৰ উৎপত্তি ‘দেৱ’ শব্দৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি অনুমান কৰা হয়। এই নাম-উৎপত্তিৰ সৈতে জড়িত এক জনশ্ৰুতি অনুসৰি তাম্ৰশ্বৰী গোসাঁনীৰ (কেঁচাইখাতী/তাম্ৰেশ্বৰী) শিলাৰূপী দেৱীমূৰ্তি স্থানান্তৰৰ ঘটনাৰ পাছত কিছুমান লোকক ৰাজপুৰোহিত/পূজাৰী ৰূপে স্বীকৃতি দিয়া হয় আৰু তেওঁলোক ‘দেউৰী’ নামেৰে পৰিচিত হয়। এই লোককথাই দেউৰী সমাজৰ ধৰ্মীয় ভূমিকা—বিশেষকৈ শাক্ত উপাসনা আৰু দেৱালয়-সংলগ্ন আচাৰ—ব্যাখ্যা কৰাত সাংস্কৃতিক তাৎপৰ্য বহন কৰে।

ফৈদ (খেল) আৰু সামাজিক বিন্যাস

দেউৰীসকলৰ প্ৰধান খেল বা মুখ্যফৈদ চাৰিটা বুলি উল্লেখ আছে। এই খেলসমূহৰ নাম বহুলাংশে স্থানবাচক, অৰ্থাৎ ঐতিহাসিক বসতি-অঞ্চলৰ সৈতে জড়িত নামকৰণ দেখা যায়।

• দিবঙীয়া
• টেঙাপনীয়া
• বৰগঞা
• পাটৰগঞা

উৎস-টোকা অনুসৰি, অতীতত কুণ্ডিল ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত নিৰ্দিষ্ট নদীপাৰ বা অঞ্চলত বসবাস কৰা গোষ্ঠীক সেই সেই নামত চিনা হৈছিল—দিবাং নদীৰ পাৰত দিবঙীয়া, টেঙাপনী নৈৰ পাৰত টেঙাপনীয়া, বৰনদীৰ পাৰত বৰগঞা, আৰু পাট শদিয়াত বসতি কৰা গোষ্ঠীক পাটৰগঞা বুলি ধৰা হয়। লগতে, এই চাৰি খেলৰ অধীনত পুনৰ বিভিন্ন উপফৈদ/উপখেল/উপগোত্ৰত বিভাজন আছে বুলি কোৱা হৈছে।

পাটৰগঞা খেল সম্পৰ্কে উৎস-টোকাত “গৱেষণাৰ বিষয়” বুলি উল্লেখ আছে; অৰ্থাৎ এই ফৈদৰ লোকসকল বিভিন্ন ঠাইত বিলীন/সিঁচৰতি হৈ থকাৰ উমান পোৱা যায় বুলি ধাৰণা কৰা হৈছে।

বসতি আৰু গৃহস্থালি সংস্কৃতি

দেউৰী সমাজত গাঁও পাতি চাংঘৰত বাস কৰাৰ পৰম্পৰা প্ৰাচীন বুলি উল্লেখ আছে। চাংঘৰত সাধাৰণতে কাঠৰ জখলাৰে উঠি প্ৰবেশ কৰাৰ ব্যৱস্থা থাকে। ঘৰ-গঠনত বিশেষ কিছুমান কোঠা আৰু অন্তৰ্গঠনৰ নিয়ম-নীতি দেখা যায়।

সুৱচনী কোঠালি আৰু আভ্যন্তৰীণ বিন্যাস

ঘৰত প্ৰবেশতে “সুৱচনী কোঠালি” নামৰ এক কোঠাৰ কথা উৎস-টোকাত উল্লেখ আছে, যি গৃহদেৱতাৰ নামত ৰখা হয়। অৱশ্যে দিবঙীয়া আৰু বৰগঞা খেলত এই কোঠালি ৰখাৰ প্ৰথা নাই বুলি কোৱা হৈছে। ঘৰৰ এক মূৰৰ পৰা আন মূৰলৈ দীঘলীয়া বাট থকাত সমুখৰ দুৱাৰেদি সোমাই ভিন্ন কোঠালিলৈ যাতায়াত সহজ হয়। ৰন্ধনশাল সাধাৰণতে একেবাৰে সিমূৰত থাকে; ৰন্ধনশালৰ কাষতে গৃহমুৰব্বী (পিতা-মাতা)ৰ কোঠা থাকে, আৰু পৰিয়াল একেলগে বহি আহাৰ গ্ৰহণ কৰাৰ কথাও উল্লেখ আছে।

ভোজন-পদ্ধতি

ভাত খোৱাত বেতৰে নিৰ্মিত “মেহেঙা” নামৰ সঁজুলিৰ ওপৰত কাঁহী থৈ খোৱাৰ নিয়মৰ কথা উৎস-টোকাত আছে। মহিলাসকলে ৰন্ধনশালতে ভোজন কৰাৰো পৰম্পৰা উল্লেখিত।

পৰম্পৰাগত পোচাক আৰু অলংকাৰ

দেউৰী সমাজত ঘৰতে কাপোৰ প্ৰস্তুত কৰি পৰিধান কৰাৰ পৰম্পৰা আছে বুলি উল্লেখ আছে। খেলভেদে ৰং-বাছনি আৰু সাজৰ ধৰণত কিছুমান বৈচিত্র্য দেখা যায়।

মহিলা-পোচাক

বিবাহিত মহিলাই বুকুৰ পৰা ভৰিলৈকে ঢাক খোৱাকৈ দীঘল মুগা বা কপাহী মেখেলা মেথনি মাৰি পিন্ধে। কঁকালত মুগা ৰিহা (জকাচ্ছিবা) অথবা বাইগা মেৰাই লোৱা, গাত চোলা পিন্ধা, আৰু মূৰত মৰা গামোচাখন “টকয়া (গাতিকী)” বুলি কোৱা—এইবোৰ বৈশিষ্ট্য উৎস-টোকাত উল্লেখিত। খেলভেদে পৰিধানৰ বিশেষ ৰং-ৰূপো দিয়া হৈছে—বৰগঞাত উৎসৱত বগা মেখেলা-চোলা আৰু বগা চাদৰ, টেঙাপনীয়াত সোণালী মুগা ৰিহা আৰু ফুলাম মেখেলা, আৰু দিবঙীয়াত উজ্জ্বল ৰঙৰ পোচাক অধিক দেখা যায়।

গাভৰু ছোৱালীয়ে মেখেলাৰ সৈতে বুকুত দীঘল গামোচা মেৰাই লোৱা প্ৰথাক “পাও মৰা” বুলি কোৱা হয়।

পুৰুষ-পোচাক

পুৰুষসকলে সাধাৰণতে চোলা আৰু চুৰিয়া পিন্ধে বুলি উল্লেখ আছে। ঘৰতে প্ৰস্তুত কৰা কপাহী চোলা, হাত-দীঘল মুগা চোলা বা পাটৰ চোলা ব্যৱহাৰ পোৱা যায়। মৰ্যাদা অনুসৰি মূৰত পাট বা কপাহী কাপোৰৰ পাগুৰি বাঁধাৰো প্ৰচলন আছে।

অলংকাৰ

মহিলাসকলে ডিঙিত তিল ক’লা মণিসহ সোণৰ মাদলি পিন্ধা, লগতে দুগদুগী, জোনবিৰি আৰু বেনাৰ ব্যৱহাৰ—এইবোৰ উল্লেখযোগ্য। বয়সস্থ মহিলাৰ কাণৰ অলংকাৰ “কেৰু” আৰু “জাংফাই”ৰ প্ৰচলন আগতে বেছি আছিল যদিও নৱপ্ৰজন্মত সীমিত বুলি উৎস-টোকাত কোৱা হৈছে। হাতত মুঠিখাৰু, গামখাৰু, গোটা খাৰু, পটিয়া খাৰু আদি, আৰু আঙুলিত বিভিন্ন আঙুঠি পৰিধান কৰাৰ কথাও উল্লেখ আছে।

জীৱিকা আৰু অৰ্থনৈতিক জীৱন

দেউৰীসকল সাধাৰণতে কৃষিজীৱী। জীৱিকাৰ মুখ্য আধাৰ কৃষি বুলি উৎস-টোকাত স্পষ্ট। তেওঁলোকে ধানৰ লগতে মাহ, সৰিয়হ, আলু, কচু, আৰু শাক-পাচলি আদি খেতিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে। কপাহ খেতি দেউৰী সমাজৰ পৰম্পৰাগত খেতি বুলি উল্লেখ আছে, আৰু কপাহ ক্ষেত্ৰত বন নিৰণিৰ কামত মহিলা আৰু গাভৰুসকলৰ অংশগ্ৰহণৰ কথাও দিয়া হৈছে। সামান্য অংশ চাকৰিজীৱী হ’লেও কৃষিকৰ্ম নেৰে বুলি উৎস-টোকাই ইংগিত দিয়ে।

ধৰ্মীয় বিশ্বাস আৰু উৎসৱ

দেউৰীসকলৰ ধৰ্ম হিন্দু; তেওঁলোকৰ ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান শাক্তপন্থীয় আৰু বিভিন্ন পূজাত বলি-বিধানৰ ব্যৱস্থাৰ কথা উল্লেখ আছে। খেলভেদে উপাস্য দেৱতা-দেৱীৰ বাছনি স্পষ্টকৈ দিয়া হৈছে—

• দিবঙীয়া খেল: কুণ্ডিমামা
• টেঙাপনীয়া খেল: বলিয়া বাবা
• বৰগঞা খেল: তাম্ৰেশ্বৰী মাতৃ

উৎসৱ-ধাৰাত তিনিটা উৎসৱক প্ৰধান বুলি কোৱা হৈছে—ব’হাগ বিচু (ইবাঁকু বিচু), মাঘ বিচু, আৰু অম্বুবাচী-পূজা উৎসৱ (“সাতঅ-চুৱাদাবেবা” পৰম্পৰা)। লগতে “পিটা-হাবা বিচু” আৰু “মেটুৱা লেবা”কো উৎসৱ ৰূপে উল্লেখ কৰা হৈছে। দেউৰীসকলৰ নিজ নিজ খেলৰ দেওশাল (দে-গৰ)ত বিশেষ পূজা এই উৎসৱসমূহতহে গুৰুত্বসহকাৰে সম্পন্ন কৰা হয়; আগতীয়াকৈ পূজা নকৰাকৈ উৎসৱ পতাৰ নিয়ম নাই বুলি উৎস-টোকাত কোৱা হৈছে।

ইবাঁকু বিচু আৰু দেওশাল-সংলগ্ন পূজা

ৰঙালী বিহুক দেউৰীসকলে ইবাঁকু বিচু বা বহাগ বিচু বুলি কয়। এই উৎসৱ তেওঁলোকৰ দৃষ্টিত কেৱল আনন্দ-উৎসৱ নহয়; ই এক সাংস্কৃতিক-আধ্যাত্মিক মহোৎসৱ হিচাপে বৰ্ণিত। উৎসৱ উদযাপনৰ ক্ষেত্ৰত দুটা পূজাৰ কথা উল্লেখ আছে—এটা পৰিয়াল-ভিত্তিক সুৱচনী (ঘৰদেও) পূজা, আৰু আনটো সামূহিক দেওশাল/দেগৰ পূজা। বিশ্বাস অনুসৰি, গাঁৱৰ প্ৰতিঘৰে সুৱচনী পূজা নপতাকৈ দেৱালয়ত বিহু-পূজা পাতিলে দেওধনী আবিৰ্ভাৱ নহয়। সুৱচনী পূজা বহাগৰ শুক্ল পক্ষৰ প্ৰথমটো বুধবাৰে পুৱা ঘৰৰ ভিতৰত পতা হয় বুলি উল্লেখ আছে।

উৎস-টোকাত “বৰ বলি” নামেও এই বহাগ বিহুৰ পূজা উৎসৱ পৰিচিত বুলি কোৱা হৈছে, আৰু অতীতত ইয়াৰ নাম “বাসন্তী পূজা উৎসৱ” আছিল বুলি উল্লেখ আছে। লগতে বিহু আৰম্ভণিৰ দিন-বাৰ নিৰ্ধাৰণত শুক্ল পক্ষৰ প্ৰথম বুধবাৰক বিশেষ গুৰুত্ব দিয়া হয় বুলি বৰ্ণনা পোৱা যায়।

ন ধানৰ পূজা

দেওশালত সম্পন্ন অন্য এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ পূজা “ন ধানৰ পূজা”। এই পূজা প্ৰতিবছৰে শাওন মাহৰ শুক্ল পক্ষৰ প্ৰথমটো বুধবাৰে পতা হয় বুলি উৎস-টোকাত আছে।

তাৎপৰ্য

দেউৰী জনগোষ্ঠীৰ সমাজ-সংগঠন (চাৰি খেল আৰু উপফৈদ), চাংঘৰ-ভিত্তিক গৃহস্থালি সংস্কৃতি, কৃষিনিৰ্ভৰ অৰ্থনীতি আৰু শাক্তধাৰাৰ হিন্দু ধৰ্মাচৰণ—এই মিলিত বৈশিষ্ট্যসমূহে দেউৰীসকলক অসমৰ জনগোষ্ঠীগত বৈচিত্ৰ্যৰ ভিতৰত এক স্পষ্ট স্বকীয়তা প্ৰদান কৰিছে। একেদৰে ইবাঁকু বিচুকে ধৰি বিচু-উৎসৱকেন্দ্ৰিক পূজা-পদ্ধতিত পৰিয়াল আৰু সমষ্টিৰ সমন্বয় দেখা যায়, যি সমাজ-সংহতি ৰক্ষাৰ এক সাংস্কৃতিক উপায় বুলিও বুজিব পাৰি।

আৰু চাওক

• অসমীয়া জাতি
• অসমৰ চীনা-তিব্বতীয় আৰু টাই জনগোষ্ঠী
• অসম
• অৰুণাচল প্ৰদেশ
• নাগালেণ্ড
• অসমীয়া ভাষা
• চুতীয়া জনগোষ্ঠী
• কৃষি
• ধান
• হিন্দু ধৰ্ম
• ইবাঁকু বিচু
• মাঘ বিহু
• বিবাহ