নিৰ্বাচিত প্ৰবন্ধ
সম্পাদকমণ্ডলীৰ বাছনিত বিশ্বকোষৰ শ্ৰেষ্ঠ প্ৰবন্ধসমূহ। · ১১০ প্ৰবন্ধ
-
বিশ্বনাথ চাৰিআলি
বিশ্বনাথ চাৰিআলি ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ এক উল্লেখযোগ্য নগৰ আৰু বিশ্বনাথ জিলাৰ সদৰ। চাহ-বাগিচা কেন্দ্ৰিক অৰ্থনীতি, ব্ৰহ্মপুত্ৰীয় জলপথ-সম্পৰ্কিত ঐতিহাসিক ঘাট, আৰু শিক্ষাদান-সাংস্কৃতিক পৰিসৰৰ বাবে এই নগৰখন বিশেষ গুৰুত্ব লাভ কৰিছে।
-
তিতাবৰ মহকুমা
তিতাবৰ মহকুমা অসমৰ যোৰহাট জিলাৰ অন্তৰ্গত এক কৃষিনিৰ্ভৰ প্রশাসনিক একক, যোৰহাট নগৰৰ পৰা প্ৰায় ২০ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত। ধান উৎপাদন আৰু ধান গৱেষণাৰ ঐতিহাসিক ধাৰা, লগতে শিক্ষা-সাংস্কৃতিক প্ৰতিষ্ঠান আৰু যোগাযোগ ব্যৱস্থাই তিতাবৰক ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ এক উল্লেখযোগ্য অঞ্চল ৰূপে চিহ্নিত কৰে।
-
ৰাভা জনগোষ্ঠী
ৰাভা জনগোষ্ঠী অসমৰ ভৈয়ামৰ খিলঞ্জীয়া জনজাতিসমূহৰ ভিতৰত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ জনগোষ্ঠী, যাৰ ভাষা-সংস্কৃতি চীনা-তিব্বতীয় ভাষা পৰিয়ালৰ মান-তিব্বতীয় শাখাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। ঐতিহ্যগত বনভিত্তিক জীৱনধাৰা, মাতৃতান্ত্ৰিক সমাজ-ৰীতি, আৰু ভাৰীগান-নৃত্য-গীতৰ দৰে লোকঐতিহ্যৰ বাবে ৰাভাসকল বিশেষভাৱে পৰিচিত।
-
মাঘ বিহু
মাঘ বিহু (ভোগালী বিহু) অসমত পুহ-মাঘ সংক্ৰান্তিৰ সময়ত পালন কৰা শস্য-উৎসৱ, যাৰ কেন্দ্ৰত ভোজ-ভাত আৰু অগ্নি-অনুষ্ঠান আছে। উৰুকাৰ সমূহীয়া ভোজ আৰু পৰদিনাৰ মেজি-পোৰা এই উৎসৱৰ মুখ্য বৈশিষ্ট্য, আৰু ই অসমীয়াৰ ঐক্যবোধ, লোকাচাৰ আৰু কৃষিজীৱন-সংস্কৃতি প্ৰকাশ কৰে।
-
চুতীয়া জনগোষ্ঠী
চুতীয়া জনগোষ্ঠী অসমৰ এক থলুৱা সমাজ-গোট, যাৰ ঐতিহাসিক বিকাশ চুতীয়া ৰাজ্য আৰু শদিয়া অঞ্চলৰ ৰাজনৈতিক-সাংস্কৃতিক পৰিমণ্ডলৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে সম্পৰ্কিত। মধ্যযুগত আহোম ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্তিৰ পাছত চুতীয়াসকল উজনি অসমকে ধৰি অসমজুৰি বহুমুখী সামাজিক অভিযোজনৰ মাজেৰে অসমীয়া জাতিসত্তাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ উপাদান হৈ…
-
ডিমাছা জনগোষ্ঠী
ডিমাছা জনগোষ্ঠী অসমৰ এক প্ৰাচীন চীনা-তিব্বতীয় জনগোষ্ঠী, যাৰ মূল বসতি ডিমা হাছাও জিলা আৰু পাৰ্শ্বৱৰ্তী অঞ্চলসমূহত বিস্তৃত। ঐতিহাসিক ৰাজ্য-গঠন, স্বতন্ত্ৰ ভাষা, গাঁওকেন্দ্ৰিক সমাজ-ব্যৱস্থা আৰু সমৃদ্ধ ধৰ্মীয়-সাংস্কৃতিক আচাৰে ডিমাছাসকল অসমৰ জনগোষ্ঠীয় বৈচিত্ৰ্যত বিশেষ স্থান অধিকাৰ কৰিছে।
-
নিৰ্মলপ্ৰভা বৰদলৈ
নিৰ্মলপ্ৰভা বৰদলৈ (১৯৩৩–২০০৪) অসমৰ এগৰাকী প্রভাবশালী কবি, গীতিকাৰ আৰু লোক-সংস্কৃতি-গৱেষক, যাৰ সৃষ্টিশীলতা আৰু তাত্ত্বিক কৰ্মই আধুনিক অসমীয়া সাহিত্যত পৃথক স্থান লাভ কৰিছে।
-
সূৰ্য্যকুমাৰ ভূঞা
সূৰ্য্যকুমাৰ ভূঞা (১৮৯৪–১৯৬৪) অসমৰ আধুনিক বুৰঞ্জীচৰ্চাৰ অগ্ৰণী বুৰঞ্জীবিদ, শিক্ষাবিদ আৰু সংগঠক, যিয়ে দুষ্প্ৰাপ্য বুৰঞ্জী-গ্ৰন্থ সংকলন-সম্পাদনাৰ জৰিয়তে অসমীয়া জ্ঞান-ঐতিহ্যক সুদৃঢ় কৰিলে।
-
টাই জাতি
টাই জাতি (ফান-টাই) বুলিলে সেইসকল জনগোষ্ঠীৰ সমষ্টিক বুজায় যিসকলে বৰ্তমান বা অতীতত টাই ভাষা ব্যৱহাৰ কৰিছে। দক্ষিণ চীনৰ পৰা দক্ষিণ-পূব এছিয়া আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতলৈ বিস্তৃত এই জনগোষ্ঠীসমূহ ভাষা-সংস্কৃতিত বহু সাদৃশ্য ৰাখি অতীতোহে ব্যাপক প্ৰব্ৰজন আৰু ৰাজ্য-গঠন প্ৰক্ৰিয়াৰ সৈতে জড়িত।
-
শ্ৰীভূমি জিলা
শ্ৰীভূমি জিলা (পূৰ্বনাম কৰিমগঞ্জ জিলা) অসমৰ দক্ষিণ বৰাক উপত্যকাৰ এখন সীমান্তৱৰ্তী প্ৰশাসনিক জিলা। ঐতিহাসিকভাৱে ই কামৰূপ-চমতা-চন্দ্ৰ বংশ, বংগ চুলতান, মোগল সাম্ৰাজ্য আৰু ব্ৰিটিছ শাসনৰ সৈতে সংযুক্ত থাকি ১৯৮৩ চনৰ পৰা আধুনিক জিলাৰ ৰূপ পায়।
-
জয়ন্ত হাজৰিকা
জয়ন্ত হাজৰিকা (১৯৪৩–১৯৭৭) অসমীয়া আধুনিক গীতৰ এক প্ৰভাৱশালী কণ্ঠশিল্পী-সুৰকাৰ, যিয়ে পশ্চিমীয়া সংগীত-ভাষাৰ সৈতে লোক আৰু শাস্ত্ৰীয় ধাৰাৰ নতুন সংমিশ্ৰণ ঘটাইছিল। কম বয়সতে মৃত্যু হ’লেও তেখেতৰ গীত, চলচ্চিত্ৰ-সংগীত আৰু সামাজিক সংগীত-আন্দোলন অসমীয়া জনসংস্কৃতিৰ স্থায়ী সম্পদ হিচাপে গণ্য।
-
মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ
মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ (১৭৬৯–১৮০৫) আছিল মায়ামৰা সত্ৰ-কেন্দ্ৰিক ভক্তসমাজ—বিশেষকৈ মৰাণ—আৰু আহোম ৰাজ্যৰ ৰজাঘৰীয়াৰ মাজত দীঘলীয়া আৰু ৰক্তক্ষয়ী সংঘাত। এই বিদ্ৰোহে আহোম শাসনৰ ভিত্তি দুৰ্বল কৰি ৰাজধানী দুবাৰ অধিকাৰহীন কৰা, ব্যাপক জনক্ষয়-অৰ্থনৈতিক ভাঙন ঘটোৱা আৰু পাছৰ বহিৰাক্ৰমণ-ঔপনিবেশিক অগ্ৰসৰতাৰ পথ…
-
অসমৰ গামোচা
অসমৰ গামোচা অসমীয়াসকলৰ দৈনন্দিন ব্যৱহাৰ, ধৰ্মীয় আচাৰ আৰু সামাজিক সন্মান—এই তিনিও ক্ষেত্ৰতে বহুলভাৱে জড়িত এক পৰম্পৰাগত বস্ত্ৰ। বগা কাপোৰত ৰঙা (কেতিয়াবা সেউজীয়া) পাৰি আৰু বোৱা নক্সাৰ সংমিশ্ৰণে ইয়াক অসমীয়াৰ পৰিচয়-চিহ্ন হিচাপে স্বীকৃতি দিছে; ১৩ ডিচেম্বৰ ২০২২ তাৰিখে ই ভৌগোলিক স্বীকৃতি (GI)…
-
মান্না দে
মান্না দে (প্ৰবোধ চন্দ্ৰ দে) ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ-সংগীতৰ অন্যতম প্ৰখ্যাত নেপথ্য কণ্ঠশিল্পী, যিয়ে হিন্দী আৰু বাংলা কেন্দ্ৰ কৰি বহুভাষিক গীত-জগত সমৃদ্ধ কৰিছিল।
-
সংযুক্ত মুক্তি বাহিনী, অসম
সংযুক্ত মুক্তি বাহিনী, অসম (আলফা) অসমৰ সাৰ্বভৌমত্বৰ দাবী উত্থাপন কৰা, ভাৰত চৰকাৰৰ দ্বাৰা নিষিদ্ধ ঘোষিত এটা সংগঠন। ১৯৭৯ চনত গঠন হোৱা এই সংগঠনটোৱে উগ্ৰপন্থী কাৰ্য্যকলাপ, দমনমূলক সামৰিক অভিযান, আৰু আলোচনাৰ প্ৰচেষ্টাৰ মাজেৰে অসমৰ সমকালীন ৰাজনীতি-নিৰাপত্তা পৰিস্থিতিত উল্লেখযোগ্য প্ৰভাৱ পেলাই আহিছে।
-
কছাৰী ৰাজ্য
কছাৰী ৰাজ্য মধ্যযুগীয় অসমৰ এক উল্লেখযোগ্য জনজাতীয় ৰাজতন্ত্ৰ, যাৰ শাসক ডিমাছা জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল। ডিমাপুৰ, মাইবং আৰু খাচপুৰক কেন্দ্ৰ কৰি এই ৰাজ্যই দীৰ্ঘকাল ধৰি বহু জাতি-গোষ্ঠী, ধৰ্মীয় ৰূপান্তৰ আৰু আঞ্চলিক ক্ষমতাৰ টানাপোড়েনৰ মাজেৰে বিকাশ লাভ কৰে।
-
কাৰ্বি জনগোষ্ঠী
কাৰ্বি জনগোষ্ঠী (পূৰ্বতে “মিকিৰ” নামে পৰিচিত) অসমৰ এক প্ৰাচীন চীনা-তিব্বতীয় জনগোষ্ঠী, যাৰ মূল জনবসতি কাৰ্বি আংলং জিলাত কেন্দ্ৰিত। কাৰ্বিসকলৰ ভাষা কাৰ্বি ভাষা আৰু পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয়-সাংস্কৃতিক ধাৰা হেমফু-মুক্ৰঙ কেন্দ্ৰিক লোকবিশ্বাস, উৎসৱ, লোকসাহিত্য আৰু বস্ত্ৰশিল্পত সমৃদ্ধ।
-
কোচ ৰাজবংশী
কোচ ৰাজবংশী হৈছে পূৰ্ব ভাৰত আৰু তৎসংলগ্ন অঞ্চলত বিস্তৃত এক জনগোষ্ঠী, যাৰ পৰিচয় “কোচ” আৰু “ৰাজবংশী” নাম দুটাৰ মাজত ইতিহাসগত মিশ্ৰণ আৰু বিতৰ্ক দেখা যায়। ভাষা, লোকাচাৰ, কৃষিভিত্তিক জীৱনধাৰা আৰু আঞ্চলিক সমাজ-ধাৰ্মিক অনুশীলনৰ দিশত এই জনগোষ্ঠীৰ স্বকীয় বৈশিষ্ট্য স্পষ্ট।
-
নাহৰফুটুকী বাঘ
নাহৰফুটুকী বাঘ (Leopard) ফেলিডি গোত্ৰৰ পেন্থেৰা বৰ্গৰ এটা বৃহৎ মেকুৰীজাতীয় ভক্ষক, যি দ্ৰুত, চুপিচাপ চলা আৰু সুযোগসন্ধানী চিকাৰ কৌশলৰ বাবে পৰিচিত। আফ্ৰিকাত ইয়াৰ উপস্থিতি বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য যদিও বাসস্থান হ্ৰাস আৰু চোৰাংচিকাৰৰ চাপত বহু অঞ্চলত বিস্তৃতি কমি আহিছে, আৰু আইইউচিএন-ৰ ৰেড লিষ্টত ই…
-
অসমীয়া লোক-সংস্কৃতি
অসমীয়া লোক-সংস্কৃতি হৈছে অসমৰ বিভিন্ন ভাষা-ভাষী আৰু জাতি-জনজাতিৰ দৈনন্দিন জীৱনত গঢ় লৈ উঠা আচাৰ-অনুষ্ঠান, লোকবিশ্বাস, শিল্প-সাহিত্য, খাদ্যাভ্যাস আৰু সমাজ-আচৰণৰ সমষ্টিগত ঐতিহ্য। ই বিশেষকৈ কৃষি, উৎসৱ, আদৰ-সন্মানৰ প্ৰতীক, আৰু সমাজ-ধৰ্মীয় আচার-নীতিত প্ৰতিফলিত হৈ অসমৰ সাংস্কৃতিক পৰিচয় নিৰ্মাণ কৰে।
-
ওজাপালি
ওজাপালি অসমৰ এক অৰ্ধ-নাটকীয় লোকপৰিবেশ্য কলা, য’ত গীত, নৃত্য, আবৃত্তি আৰু কাহিনী-কথন একেলগে সংগঠিত ৰূপত দেখা যায়। ই মহাকাব্য-আশ্ৰয়ী আৰু শাক্ত আখ্যান-আশ্ৰয়ী দুয়ো ধাৰাত বিকশিত হৈ, মন্দিৰ-পূজা আৰু সামাজিক অনুষ্ঠানৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত হৈ আছে।
-
পিঠা
পিঠা মুখ্যতঃ চাউলগুড়িৰ পৰা প্ৰস্তুত কৰা অসমৰ পৰম্পৰাগত খাদ্য, যি জলপান, মিঠাই বা উৎসৱ-অনুষ্ঠানৰ আংগিক ব্যঞ্জন হিচাপে বহুল ব্যৱহৃত। অসমত বিশেষকৈ ৰঙালী আৰু ভোগালী বিহুত পিঠা-পনা সামাজিক আতিথ্য আৰু লোক-সংস্কৃতিৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংগ, আৰু ভাৰত-বাংলাদেশৰ বহু অঞ্চলতো ইয়াৰ সাদৃশ্যধৰ্মী ধাৰা দেখা যায়।
-
কমতা ৰাজ্য
কমতা ৰাজ্য ত্ৰয়োদশ শতিকাত পাল বংশৰ পতনৰ পাছত পুৰণি কামৰূপ ৰাজ্যৰ পশ্চিম ভাগক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ় লোৱা এক আঞ্চলিক ৰাজশক্তি। ইয়াৰ উত্থানক বহু ইতিহাসবিদে অসম বুৰঞ্জীৰ প্ৰাচীন যুগৰ অন্ত আৰু মধ্য যুগৰ আৰম্ভণি বুলি গণ্য কৰে।
-
প্ৰমথেশ চন্দ্ৰ বৰুৱা
প্ৰমথেশ চন্দ্ৰ বৰুৱা আছিল অসমৰ গৌৰীপুৰত জন্মলাভ কৰা প্ৰাক্-স্বাধীনতা যুগৰ এজন উল্লেখযোগ্য অভিনেতা, চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক আৰু চিত্ৰনাট্য-লেখক। বাংলা আৰু হিন্দী চলচ্চিত্ৰত তেখেতে শিল্প-কাৰিকৰি উদ্ভাৱন, বিশেষকৈ ‘‘দেৱদাস’’ৰ চলচ্চিত্ৰায়ন আৰু নতুন কেমেৰা-কৌশল প্ৰয়োগৰ জৰিয়তে ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ ইতিহাসত…
-
বড়োলেণ্ড
বড়োলেণ্ড, আনুষ্ঠানিকভাৱে বড়োলেণ্ড টেৰিটৰিয়েল ৰিজিয়ন (বিটিআৰ), অসমৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ এক স্বায়ত্তশাসিত ক্ষেত্ৰীয় অঞ্চল। বড়ো আন্দোলন আৰু ২০০৩ চনৰ বড়ো চুক্তিৰ ফলত গঢ় লৈ উঠা এই অঞ্চলটো বৰ্তমান বড়োলেণ্ড ক্ষেত্ৰীয় পৰিষদৰ জৰিয়তে পৰিচালিত হয়।
-
খগেন মহন্ত
খগেন মহন্ত অসমৰ খ্যাতিমান কণ্ঠশিল্পী, সুৰকাৰ আৰু গীতিকাৰ; লোকসংগীত, বিশেষকৈ বিহুগীতক আধুনিক মঞ্চ আৰু গণমাধ্যমত জনপ্ৰিয় কৰি তোলাত তেওঁৰ ভূমিকা উল্লেখযোগ্য। আকাশবাণীৰ শিল্পী-প্ৰযোজক ৰূপে আৰু গাঁৱে-ভূঞে লোকগীত সংগ্ৰহ-সংৰক্ষণৰ প্ৰচেষ্টাৰ জৰিয়তে তেওঁ অসমীয়া লোকধাৰাৰ এক বিস্তৃত ভঁৰাল গঢ়ি থৈ যায়।
-
অসমৰ চাহ জনগোষ্ঠী
অসমৰ চাহ জনগোষ্ঠী বুলিলে চাহ বাগিচাসমূহৰ কৰ্মচাৰী আৰু প্ৰাক্তন কৰ্মচাৰীসকলক, লগতে তেওঁলোকৰ পৰিয়ালসমূহক বুজায়। বিভিন্ন উৎস-জনগোষ্ঠীৰ সংমিশ্ৰণে গঢ় লৈ উঠা এই সমাজগোট অসমৰ জন-সংগঠন, শ্রম-ইতিহাস, ভাষা-সংস্কৃতি আৰু সমসাময়িক পৰিচয় ৰাজনীতিত বিশেষ গুৰুত্বপূর্ণ।
-
ডিগবৈ
ডিগবৈ অসমৰ তিনিচুকীয়া জিলাৰ এক নগৰাঞ্চল, যাক এছিয়াৰ প্ৰথম বাণিজ্যিক খাৰুৱা তেল উৎপাদনস্থল হিচাপে বিশেষ গুৰুত্ব দিয়া হয়। তেলক্ষেত্ৰ, শোধনাগাৰ আৰু উপনিবেশিক যুগৰ নগৰ-অৱকাঠামোৰ বাবে ডিগবৈক অসমত “তৈল নগৰ” বুলিও চিনি পোৱা যায়।
-
দিহিং নদী
দিহিং নদী (বা বুঢ়ী দিহিং) ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদৰ এটি ডাঙৰ উপনৈ, যি অৰুণাচল প্ৰদেশ আৰু উজনি অসমৰ মাজেৰে বৈ গৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিত হয়। ই একে সময়তে উজনি অসমৰ ঐতিহাসিক ৰাজনীতি, সীমান্ত-প্ৰশাসন আৰু নদী-ভূগোলৰ বৃহৎ পৰিবৰ্তনৰ সাক্ষী।
-
বাঁহী (আলোচনী)
বাঁহী এখন প্ৰভাৱশালী অসমীয়া মাহেকীয়া আলোচনী, যি লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱাৰ সম্পাদনাত ১৯০৯ চনত কলিকতাৰ পৰা আৰম্ভ হৈছিল। এই আলোচনীয়ে আধুনিক অসমীয়া ভাষা-সাহিত্যৰ গঢ়ন, সমালোচনা-চিন্তা আৰু সামাজিক আত্মসমীক্ষাত দীঘলীয়া প্ৰভাৱ পেলাইছিল।