অসমৰ চাহ জনগোষ্ঠী

অসমৰ চাহ জনগোষ্ঠী হৈছে অসমৰ চাহ বাগিচাসমূহত কৰ্মৰত আৰু পূৰ্বতে কৰ্মৰত শ্ৰমিকসমাজ, লগতে তেওঁলোকৰ পৰিয়ালসমূহৰ সমষ্টিগত নাম। অসমৰ প্ৰায় ৮০০খন চাহ বাগিচাৰ আৱাসিক এলেকাত, আৰু তাৰ বাহিৰতো, এই জনগোষ্ঠীৰ বিস্তৃত বসতি দেখা যায়। তেওঁলোকক অসম চৰকাৰে আনুষ্ঠানিকভাৱে “চাহ জনজাতি” (Tea tribes) নামেৰে অভিহিত কৰে। অসমৰ চাহ উদ্যোগৰ বিকাশৰ লগত এই সমাজগোটৰ গঢ়নৰ ইতিহাস জড়িত; একে সময়তে ভাষা, ধৰ্ম, উৎস-জনগোষ্ঠী আৰু পৰিচয়ৰ জটিল বৈচিত্ৰ্যই তেওঁলোকক অসমৰ বহুসাংস্কৃতিক বাস্তৱতাৰ এক উল্লেখযোগ্য উপাদান কৰি তুলিছে।

পৰিভাষা আৰু পৰিসৰ

চাহ জনগোষ্ঠী শব্দটি সাধাৰণতে চাহ বাগিচাৰ ভিতৰত বা বাগিচা-কেন্দ্ৰিক বসতিত থকা শ্ৰমিক, প্ৰাক্তন শ্ৰমিক আৰু তেওঁলোকৰ পৰিয়ালক সামৰি লয়। ই কোনো একক জনগোষ্ঠী বা একক জনজাতিৰ নাম নহয়; বহু জাতি-জনজাতীয় আৰু সামাজিক গোটৰ লোক একেলগে থকাৰ ফলত অসমৰ এক বিশেষ সমাজ-সংগঠন হিচাপে ই গঢ় লৈ উঠিছে।

জনবসতিৰ দিশৰ পৰা এই জনগোষ্ঠী অসমৰ জনসংখ্যাৰ এক উল্লেখযোগ্য অংশ। উপলব্ধ তথ্য অনুসৰি অসমৰ মুঠ চাহ জনগোষ্ঠীৰ জনসংখ্যা প্ৰায় ৭০ লাখ, যাৰ প্ৰায় ৪৫ লাখ লোক চাহ বাগিচাৰ ভিতৰৰ আৱাসিক এলেকাত বাস কৰে। জাতি আৰু ভাষিক সংখ্যালঘু হিচাপে তেওঁলোক অসমৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ প্ৰায় ২০% বুলি উল্লেখ কৰা হয়।

ঐতিহাসিক পটভূমি

অসমত চাহ বাগিচা-কেন্দ্ৰিক শ্ৰমিকসমাজ গঢ় লৈ উঠাৰ মূল কালখণ্ড ঔপনিবেশিক সময়। অসমৰ চাহ উদ্যোগ আৰু বাগিচাসমূহৰ বাবে শ্ৰমিক যোগান নিশ্চিত কৰিবলৈ ব্ৰিটিছ শাসনে বহিঃৰাজ্যৰ বিভিন্ন অঞ্চলৰ লোকক অসমলৈ আনে। ১৮৬০ চনৰ পৰা ১৮৯০ চনৰ ভিতৰত কেইবাটাও পৰ্যায়ত এই স্থানান্তৰ সংঘটিত হৈছিল বুলি উল্লেখ পোৱা যায়।

এই শ্ৰমিকসমাজৰ উৎস প্রধানকৈ মধ্য আৰু পূব ভাৰতৰ বিভিন্ন অঞ্চল—বিশেষকৈ ঝাৰখণ্ড, ওড়িশা আৰু বিহাৰসহ, লগতে ছত্তীছগঢ়, পশ্চিম বংগ আৰু অন্ধ্ৰ প্ৰদেশৰ কিছুমান অঞ্চলৰ জনজাতীয় আৰু আদিবাসী লোক। ফলস্বৰূপে, অসমৰ চাহ জনগোষ্ঠী এক বহুভাষী, বহু-উৎসীয় সমাজগোট ৰূপে বিকশিত হয়।

ঐতিহাসিক বৰ্ণনাত এই কথাও পোৱা যায় যে সকলো স্থানান্তৰ স্বেচ্ছামূলক আছিল বুলি কোৱা কঠিন। কিছুমান জনজাতিক ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহৰ অভিযোগত বলপূৰ্বকভাৱে ছোটা নাগপুৰ অঞ্চলৰ পৰা অসমলৈ অনা হৈছিল বুলি উল্লেখ আছে। বিশেষকৈ ১৮৫০ৰ দশকৰ চাওঁতাল বিদ্ৰোহ আৰু ১৮৯৯–১৯০০ চনৰ বীৰ বিৰসা মুণ্ডাৰ নেতৃত্বত সংঘটিত বিদ্ৰোহৰ প্ৰসংগত কিছুমান গোটক নিৰ্বাসনৰ দৰে ব্যৱস্থাৰ জৰিয়তে নামনি অসমৰ অবিভক্ত গোৱালপাৰা আৰু দৰং অঞ্চললৈ প্ৰেৰণ কৰা হৈছিল বুলি এক মত পোৱা যায়। এই দিশসমূহে চাহ জনগোষ্ঠীৰ ইতিহাসত শ্রম-প্ৰব্ৰজন আৰু দমননীতিসংলগ্ন উপাদানৰ উপস্থিতি উজ্জ্বল কৰে।

জনবসতি আৰু ভৌগোলিক বিস্তৃতি

চাহ বাগিচাৰ সংখ্যা আৰু বাগিচা-কেন্দ্ৰিক অৰ্থনীতি যি জিলাত অধিক, সাধাৰণতে সেই জিলাত চাহ জনগোষ্ঠীৰ জনঘনত্বো অধিক দেখা যায়। তেওঁলোকৰ বসতি বিশেষকৈ উজনি অসম আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ উত্তৰ পাৰৰ চাহ বাগিচা-ঘন অঞ্চলত অধিক।

উল্লেখযোগ্য জনবসতি থকা জিলাসমূহৰ ভিতৰত আছে—

• ডিব্ৰুগড় জিলা
• তিনিচুকীয়া জিলা
• চৰাইদেউ জিলা
• যোৰহাট জিলা
• গোলাঘাট জিলা
• নগাঁও জিলা
• শোণিতপুৰ জিলা
• ওদালগুৰি জিলা
• কোকৰাঝাৰ জিলা

ইয়াৰ লগতে বৰাক উপত্যকাতও উল্লেখযোগ্য বসতি আছে, বিশেষকৈ—

• কাছাৰ জিলা
• হাইলাকান্দি জিলা
• কৰিমগঞ্জ জিলা (উৎস-টোকাত উল্লেখিত যদিও উপলব্ধ সংযোগ তালিকাত নাই)

আঞ্চলিক অনুপাতৰ ক্ষেত্ৰত উৎস-টোকাত উল্লেখ অনুসৰি বড়োলেণ্ড (অৰ্থাৎ বড়োলেণ্ড ক্ষেত্ৰীয় পৰিষদৰ অন্তৰ্গত অঞ্চলসমূহ)ত মুঠ জনসংখ্যাৰ প্ৰায় ১৭% আৰু বৰাক উপত্যকাত প্ৰায় ১১% লোক চাহ জনগোষ্ঠী সম্প্ৰদায়ৰ বুলি কোৱা হয়।

জাতি-জনগোষ্ঠীয় গঠন আৰু পৰিচয়

চাহ জনগোষ্ঠীৰ মূল বৈশিষ্ট্য হৈছে অন্তৰ্ভুক্ত গোটসমূহৰ বহুত্ব। উৎস-টোকাত অচুৰ, বাইগা, ভূমিজ, ভীল, বাউৰী, মুণ্ডা, কুৰুখ, চাওঁতাল, খাৰিয়া, চাউৰা, তেলেঙা আদি বহু গোটৰ নাম উল্লেখ কৰা হৈছে (তালিকা দীঘল আৰু অঞ্চলভেদে পৃথক পৰিচয়চৰ্চা চলি থাকে)। সেয়ে “চাহ জনগোষ্ঠী” শিৰোনামা প্ৰধানকৈ পেশা-ইতিহাস আৰু বসতি-ব্যৱস্থাৰ আধাৰত গঠিত এক সামাজিক পৰিচয় বুলিও বুজিব পাৰি।

পৰিচয়চৰ্চাৰ দিশত, বহিঃঅসমত তেওঁলোকৰ পূৰ্বপুৰুষৰ কিছুমান গোটে নিজ নিজ অঞ্চলত অনুসূচীত জাতি আৰু অনুসূচীত জনজাতিৰ অন্তৰ্গত অনুসূচীত জনজাতিৰ মৰ্যাদা লাভ কৰিছে বুলি উল্লেখ আছে। এই ঐতিহাসিক পটভূমিৰ সৈতে সংযোগ ৰাখি অসমৰ চাহ জনগোষ্ঠীৰ ভিতৰতো বহুতে নিজকে আদিবাসী বুলি অভিহিত কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছে বুলি উৎস-টোকাত উল্লেখ কৰা হৈছে।

ভাষা আৰু সাংস্কৃতিক ৰীতি-নীতি

চাহ জনগোষ্ঠীৰ ভাষিক পৰিসৰ অত্যন্ত বৈচিত্ৰ্যময়। উৎস-টোকা অনুসৰি তেওঁলোকে চাওৰা, ওড়িয়া ভাষা, চাদ্ৰী, কুৰমালি, বঙালী ভাষা, চাঁওতালি ভাষা, খুৰুখ, খাৰিয়া, কুই, গণ্ডী, মুণ্ডাৰী আদি বহু ভাষা ব্যৱহাৰ কৰে। এই বৈচিত্ৰ্য ঐতিহাসিক প্ৰব্ৰজন-উৎসৰ সৈতে সঙ্গতিপূর্ণ।

দীৰ্ঘদিন একেলগে বসবাস আৰু বাগিচা-কেন্দ্ৰিক সামাজিক জীৱনৰ ফলত এক সংমিশ্ৰিত উমৈহতীয়া ভাষা-সংস্কৃতি গঢ় লৈ উঠিছে বুলি কোৱা হয়; তথাপি বাগিচা বা অঞ্চলভেদে এই উমৈহতীয়া ৰূপৰো তাৰতম্য দেখা যায়। সাধাৰণ যোগাযোগৰ বাবে বহু ঠাইত অসমীয়া ভাষা আৰু চাদ্ৰী ভাষাৰ মিশ্ৰিত ৰূপক একপ্ৰকাৰ লিংগুৱা ফ্ৰেনকা হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বহুল ব্যৱহাৰৰ ফলত চাদ্ৰী ভাষাৰ এটা স্থানীয় ৰূপ গঢ় লৈ উঠিছে; এই ৰূপত অসমীয়াৰ প্ৰভাৱ দেখা যায় আৰু ইয়াক “অসম চাদ্ৰী” বুলিও কোৱা হয়।

শিক্ষা বিস্তাৰৰ ফলত নৱপ্ৰজন্মৰ ভিতৰত হিন্দী, অসমীয়া আৰু ইংৰাজী ভাষা আয়ত্ত কৰাৰ সক্ষমতা বৃদ্ধি পাইছে বুলি উৎস-টোকাত উল্লেখ আছে; ই ভাষা-স্থানান্তৰ আৰু দ্বিভাষিতা/বহুভাষিতাৰ ধাৰা শক্তিশালী কৰা এটা দিশ।

ধৰ্মীয় জীৱন আৰু উৎসৱ

ধৰ্মীয় ক্ষেত্ৰতো চাহ জনগোষ্ঠীৰ ভিতৰত বহুৰূপতা দেখা যায়। বেছিভাগ লোকৰ ধৰ্মীয় অনুশীলন হিন্দু ধৰ্ম আৰু আদিম লোকধৰ্ম/প্ৰকৃতি উপাসনাৰ বিভিন্ন ধাৰাৰ সৈতে সংযুক্ত। উৎস-টোকাত “ছৗৰি-চাৰণা ধৰ্ম” নামেও এক লোকধাৰাৰ উল্লেখ আছে আৰু তেওঁলোক প্ৰকৃতি উপাসক বুলি কোৱা হৈছে; কিছুমান গছক পৱিত্ৰ জ্ঞান কৰা, গাঁৱে গাঁৱে সমূহীয়া উপাসনাৰ মন্দিৰ থাকা আদি বৈশিষ্ট্য উল্লেখিত।

বৈদিক ধাৰাৰ প্ৰভাৱ তুলনামূলক কম বুলি উল্লেখ থাকিলেও শক্তি উপাসনা বা শাক্ত ধাৰাৰ প্ৰভাৱ বেছি বুলি কোৱা হয়। লগতে কিছুমানে শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ নামধর্মীয় পৰম্পৰাৰ প্ৰতি আকৃষ্ট হৈ একশৰণ নামধৰ্ম গ্ৰহণ কৰাৰ কথাও উল্লেখিত।

খ্ৰীষ্টান ধৰ্মাৱলম্বীৰ অংশ উৎস-টোকা অনুসৰি প্ৰায় ১৫%। খ্ৰীষ্টান মিছনেৰী তৎপৰতাৰ জৰিয়তে বহুতে ধৰ্মান্তৰিত হৈছে বুলি কোৱা হয়, আৰু খাৰিয়া, চাওঁতাল, কুৰুখ, মুণ্ডা আদি গোটত খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম বিশেষ জনপ্ৰিয় বুলি উল্লেখ আছে। কেথলিক, প্ৰটেষ্টান, বাপিষ্ট, লুইথাৰ্ন আদি শাখাও দেখা যায়।

উৎসৱ-অনুষ্ঠানৰ ভিতৰত দুটা বিশেষ উল্লেখযোগ্য—

• ভাদ মাহৰ একাদশীত কৰম পূজা: ইয়াত মাদল বজাই সমূহীয়াকৈ কৰা ঝুমুৰ নৃত্য আকৰ্ষণীয় উপাদান।
• পুহ মাহৰ সংক্ৰান্তিত টুচু পূজা: ঋতুচক্ৰভিত্তিক লোকাচাৰ-সাংস্কৃতিক অনুশীলনৰ এক দৃষ্টান্ত।

তাৎপৰ্য

অসমৰ চাহ জনগোষ্ঠী অসমৰ চাহ উদ্যোগৰ ইতিহাসৰ সৈতে অবিচ্ছেদ্যভাৱে জড়িত এক বৃহৎ সমাজগোট। ঔপনিবেশিক কালৰ শ্ৰমিক প্ৰব্ৰজন, বহু উৎস-জনগোষ্ঠীৰ সংমিশ্ৰণ, আৰু বাগিচা-কেন্দ্ৰিক আৱাস-ব্যৱস্থাই তেওঁলোকৰ স্বকীয় সামাজিক গঢ়ন গঢ়ি তুলিছে। একেদৰে ভাষা, ধৰ্ম আৰু পৰিচয়ৰ বহুত্বৰ মাজেৰে গঢ় লৈ উঠা উমৈহতীয়া সাংস্কৃতিক পৰিসৰ আজিৰ অসমত বহুসাংস্কৃতিক সহাবস্থান, সংখ্যালঘু বাস্তৱতা আৰু “আদিবাসী” পৰিচয়চৰ্চাৰ এক তাৎপর্যপূর্ণ ক্ষেত্ৰ ৰূপে বিবেচিত।

আৰু চাওক

• অসম
• অসম চৰকাৰ
• ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা
• উজনি অসম
• বড়োলেণ্ড ক্ষেত্ৰীয় পৰিষদ
• অনুসূচীত জাতি আৰু অনুসূচীত জনজাতি
• আদিবাসী
• অসমীয়া ভাষা