বড়োলেণ্ড

বড়োলেণ্ড (স্থানীয় নাম: बर'लेन्द), আনুষ্ঠানিকভাৱে বড়োলেণ্ড টেৰিটৰিয়েল ৰিজিয়ন (চমুকৈ বিটিআৰ), হৈছে অসমৰ এটা স্বায়ত্তশাসিত ক্ষেত্ৰীয় অঞ্চল। উত্তৰ অসমৰ ভৌগোলিক-সাংস্কৃতিক বাস্তৱতা, বড়ো জনগোষ্ঠীৰ ৰাজনৈতিক দাবী-আকাংক্ষা, আৰু সংবিধানৰ ষষ্ঠ অনুসূচীৰ অধীনত বিশেষ শাসন-বিন্যাস—এই তিনিও দিশত বড়োলেণ্ডৰ গুৰুত্ব বেছি। ভাৰত-ভূটান সীমান্তৰ এটা বৃহৎ অংশ এই অঞ্চলৰ অধীনত থকাৰ বাবে সীমান্তীয় পৰিচালনা আৰু প্ৰাকৃতিক সম্পদ সংৰক্ষণৰ ক্ষেত্ৰতো ইয়াৰ প্ৰাসংগিকতা আছে।

পৰিচয়, নামকৰণ আৰু প্ৰতিষ্ঠা

বড়োলেণ্ডৰ স্বায়ত্তশাসিত শাসন-গঠন ১০ ফেব্ৰুৱাৰী, ২০০৩ তাৰিখে ২০০৩ চনৰ বড়ো চুক্তিৰ ফলত প্ৰতিষ্ঠিত হয়। প্ৰথম অৱস্থাত এই অঞ্চলটো সাধাৰণতে বড়োলেণ্ড টেৰিটৰিয়েল এৰিয়া ডিষ্ট্ৰিক্টছ (বিটিএডি) নামেৰে পৰিচিত আছিল। পাছত বড়ো চুক্তি ২০২০ৰ পিছত পুনঃনামকৰণ কৰি “বড়োলেণ্ড টেৰিটৰিয়েল ৰিজিয়ন” নামটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

এই অঞ্চলৰ শাসনভাৰ মূলতঃ বড়োলেণ্ড ক্ষেত্ৰীয় পৰিষদ (বড়োলেণ্ড টেৰিটৰিয়েল কাউন্সিল, বিটিচি) নামৰ নিৰ্বাচিত পৰিষদে বহন কৰে। বিটিচিৰ মুখ্য কাৰ্যালয় কোকৰাঝাৰ জিলাত অৱস্থিত।

ভৌগোলিক পৰিসৰ আৰু সীমা

বড়োলেণ্ড ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ উত্তৰ ভাগত, ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদৰ উত্তৰ পাৰৰ ভূটান-অৰুণাচল পাদদেশীয় অঞ্চলত বিস্তৃত। ই ভূটান আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশৰ সৈতে সীমা ভাগ কৰে। অক্ষাংশ-দ্ৰাঘিমাংশ অনুসৰি অঞ্চলটো ২৬° ৭' ১২" উত্তৰ অক্ষাংশৰ পৰা ২৬° ৪৭' ৫০" উত্তৰ অক্ষাংশ আৰু ৮৯° ৪৭' ৪০" পূব দ্ৰাঘিমাংশৰ পৰা ৯২° ১৮' ৩০" পূব দ্ৰাঘিমাংশলৈ বিস্তৃত।

আয়তনৰ দিশত বড়োলেণ্ডৰ মাটিকালি ৮৮২১ বৰ্গ কিলোমিটাৰ বুলি উল্লেখ পোৱা যায়। অঞ্চলটোৰ সৈতে সংলগ্ন সীমামূৰীয়া জিলা-সমূহৰ ভিতৰত আছে—ধুবুৰী জিলা, বঙাইগাঁও জিলা, বৰপেটা জিলা, নলবাৰী জিলা, কামৰূপ জিলা, দৰং জিলা আৰু শোণিতপুৰ জিলা।

প্রশাসনিক গঠন

বড়োলেণ্ডৰ প্রশাসনিক কেন্দ্ৰ আৰু নীতিনিৰ্ধাৰণ কাঠামোৰ মুখ্য অংগ হৈছে বড়োলেণ্ড ক্ষেত্ৰীয় পৰিষদ (বিটিচি)। ২০০৩ চনৰ চুক্তিৰ পিছত ইয়াক সংবিধানৰ ষষ্ঠ অনুসূচীৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়, যাৰ জৰিয়তে অঞ্চলটোক স্থানীয় স্বায়ত্তশাসন, উন্নয়ন পৰিকল্পনা আৰু প্রশাসনিক ব্যৱস্থাপনাৰ কিছু বিশেষ ক্ষমতা প্ৰদান কৰা হয়।

বিটিচিৰ সদস্য-গঠন:

• মুঠ সদস্য: ৪৬
• নিৰ্বাচিত সদস্য: ৪০
• মনোনীত সদস্য (ৰাজ্যপালৰ দ্বাৰা): ৬
• আসন বিন্যাস: ৩০খন আসন অনুসূচীত জনজাতিৰ বাবে সংৰক্ষিত, ৫খন অজনজাতিৰ বাবে সংৰক্ষিত, ৫খন সকলোৰে বাবে মুকলি

প্ৰশাসনিক উপবিভাগৰ দিশত বড়োলেণ্ডত ১০টা মহকুমা আৰু ৪০টা উন্নয়নখণ্ড আছে।

জনসংখ্যা আৰু ভাষা

২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি বড়োলেণ্ডৰ জনসংখ্যা ৩১৫৫৩৫৯। জনবসতিৰ দিশত অঞ্চলটো সম্পূৰ্ণ নগৰকেন্দ্ৰিক নহয়; উৎস-তথ্য অনুসৰি মাত্ৰ ৩% ব্যক্তি নগৰত বাস কৰে। জনগাঁথনিগতভাৱে বড়ো জনগোষ্ঠীৰ লোক এই অঞ্চলত সৰ্বাধিক সংখ্যাত আছে।

ভাষিক চিত্ৰও বৈচিত্ৰময়। ২০১১ চনৰ লোকপিয়লৰ উল্লেখ অনুসৰি—

• বড়ো ভাষীক: ৩০.৫%
• অসমীয়া ভাষা-ভাষীক: ২৬.৮%
• বঙালী ভাষা-ভাষীক: ২৩.৭%

এই বহুভাষিক অৱস্থা অঞ্চলটোৰ শিক্ষা, প্রশাসন, সাংস্কৃতিক সমন্বয় আৰু পৰিচয়-ৰাজনীতিৰ সৈতে ওতপ্ৰোতভাৱে জড়িত।

ঐতিহাসিক পটভূমি আৰু বড়ো আন্দোলন

বড়োলেণ্ড গঠনৰ পটভূমিত দীঘলীয়া সময়জুৰি চলা বড়ো আন্দোলন আছে। উৎস-তথ্য অনুসৰি পৃথক বড়োলেণ্ডৰ দাবীৰে সংগঠিত আন্দোলন ১৯৬৭ চনৰ পৰা চেগা-চোৰোকাকৈ চলি আহিছিল, আৰু ১৯৮৭ চনত উপেন্দ্ৰনাথ ব্ৰহ্মৰ নেতৃত্বত ই অধিক জংগী ৰূপ লয়। আন্দোলনৰ ধাৰাটোক সাধাৰণভাৱে পাঁচটা পৰ্যায়ত ব্যাখ্যা কৰা হয়—

প্ৰথম পৰ্যায় (১৯৩৩–১৯৫২): ৰাজনৈতিক সচেতনতা

এই সময়চোৱাত সদৌ অসম ট্ৰাইবেল লীগ, কছাৰী যুৱক সন্মিলন আদি সংগঠনৰ জৰিয়তে পৰিচয়গত ৰাজনীতিৰ প্ৰাথমিক ভেঁটি গঢ় লৈ উঠে। প্লেইন ট্ৰাইবেল (ভূমি-জনজাতি) জনগোষ্ঠীৰ বাবে পৃথক নিৰ্বাচনী ব্যৱস্থাৰ অন্তৰ্গত কৰি ৫খন আসন সংৰক্ষণৰ দাবীৰ কথাও এই পৰ্যায়ত উত্থাপিত হৈছিল।

দ্বিতীয় পৰ্যায় (১৯৫২–১৯৬৭): ভাষা-লিপি আৰু শিক্ষাৰ দাবী

১৯৫২ চনত বড়ো সাহিত্য সভা গঠিত হয়। এই পৰ্যায়ত বড়ো ভাষা-মাধ্যম বিদ্যালয় স্থাপনৰ দাবী বিষ্ণুৰাম মেধিলৈ আনুষ্ঠানিকভাৱে তোলা হয়। ১৯৬৩ চনত বড়ো ভাষাক ইয়াৰ আধিপত্য থকা অঞ্চলত শিক্ষাৰ মাধ্যম হিচাপে মুকলি কৰি দিয়াৰ উল্লেখ পোৱা যায়। (দেখা: বড়ো ভাষা)

তৃতীয় পৰ্যায় (১৯৬৭–১৯৮৬): সংগঠন, স্বায়ত্তশাসন আৰু ৰাজ্যিক ৰাজনীতিত অংশগ্ৰহণ

১৯৬৭ চনত “প্লেইন ট্ৰাইবেল কাউন্সিল অৱ আচাম” গঠিত হয়। একে সময়ছোৱাতে “অল বড়ো ষ্টুডেণ্টছ ইউনিয়ন (এবিএছইউ)”ও গঠিত হয়। তদানীন্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী ইন্দিৰা গান্ধীৰ ৰাজ্য পুনৰগঠনৰ ঘোষণালৈ সঁহাৰি জনাই ১৯৬৯ চনত আবছুৱে স্বায়ত্তশাসনৰ স্বীকৃতিৰ দাবী তোলে। এই পৰ্যায়ত অসমত আৰম্ভ হোৱা অসম আন্দোলনলৈ বড়ো সংগঠনসমূহে মুকলি সমৰ্থন জনোৱাৰ কথাও উল্লেখ আছে; কিন্তু অসম চুক্তি বড়ো নেতৃত্বক সন্তুষ্ট কৰিব নোৱাৰাৰ ফলত পৰৱৰ্তী কালত আন্দোলন অধিক তীব্ৰ হয় বুলি উৎস-তথ্য কয়।

চতুৰ্থ পৰ্যায় (১৯৮৭–১৯৯২): পৃথক ৰাজ্য দাবীৰ জংগীকৰণ

১৯৮৭ চনৰ পৰা উপেন্দ্ৰনাথ ব্ৰহ্মৰ নেতৃত্বত আবছুৱে আন্দোলনটো অধিক সংগঠিতভাৱে নিয়ন্ত্ৰণ কৰে। “Divide Assam 50-50” শ্লোগানেৰে পৃথক ৰাজ্য দাবী জোৰদাৰ কৰা হয় বুলি উৎসত উল্লেখ আছে। একে পটভূমিত ৩ অক্টোবৰ, ১৯৮৬ তাৰিখে “বড়োলেণ্ড চিকিউৰিটি ফ’ৰ্চ (বিডিএচএফ)” নামৰ এটা সশস্ত্ৰ সংগঠনৰ গঠনৰ কথাও পাওঁ। ২০ ফেব্ৰুৱাৰী, ১৯৯৩ তাৰিখে এটা বড়ো চুক্তিৰ জৰিয়তে “বড়ো অটনমাছ কাউন্সিল” গঠন হৈছিল; যদিও এই ব্যৱস্থা বড়ো নেতৃত্বক আশাহত কৰিছিল বুলি বৰ্ণনা আছে।

পঞ্চম পৰ্যায় (১৯৯৩–২০০৩): উত্তৰ-চুক্তিকালীন টানাপোড়েন আৰু ২০০৩ চুক্তি

১৯৯৩ চনৰ চুক্তিৰ পিছৰ সময়ছোৱাক উত্তৰ-চুক্তিকালীন পৰ্যায় বুলি চিহ্নিত কৰা হয়। উৎস অনুসৰি ১৯৯৪ চনৰ পৰা বিডিএচএফ অধিক জংগী হয় আৰু পাছত “নেচনেল ডেম’ক্ৰেটিক ফ্ৰণ্ট অৱ বড়োলেণ্ড” (নেচনেল ডেম'ক্ৰেটিক ফ্ৰণ্ট অৱ বড়োলেণ্ড) ৰূপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে। ১৯৯৫ চনত “বড়ো লিবাৰেশ্যন টাইগাৰচ (বিএলটি)”ৰ আত্মপ্ৰকাশৰ কথাও উল্লেখিত। শেষত ভাৰত চৰকাৰ আৰু অসম চৰকাৰৰ উপস্থিতিত বিএলটিৰ সৈতে ২০০৩ চনত পুনৰ চুক্তি স্বাক্ষৰিত হয়; এই চুক্তিৰ ভিত্তিত বিটিচি গঠন কৰি ষষ্ঠ অনুসূচীৰ অধীনলৈ অনা হয়। এনডিএফবিৰ সংগ্ৰাম অব্যাহত থকাৰ কথাও উৎসত উল্লেখ আছে, যদিও ইয়াৰ মূল্যায়ন বিভিন্ন দৃষ্টিভংগীৰে কৰা হয়।

অৰ্থনীতি, শিক্ষা আৰু সামাজিক উন্নয়ন

উৎস-তথ্য অনুসৰি বড়োলেণ্ডৰ অৰ্থনীতি তুলনামূলকভাৱে সীমিত উন্নয়নধাৰাত আছে আৰু অঞ্চলটো মূলতঃ কৃষিনিৰ্ভৰ। শিক্ষা-অৱকাঠামোত উচ্চশিক্ষাৰ এক উল্লেখযোগ্য সংযোজন হৈছে ২০০৯ চনত বড়োলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয় স্থাপন। সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৬১.৩% বুলি উল্লেখ পোৱা যায়, যি সমাজ-উন্নয়নৰ সূচকসমূহৰ ভিতৰত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ মাপকাঠি।

প্ৰাকৃতিক বৈশিষ্ট্য আৰু সংৰক্ষিত অঞ্চল

বড়োলেণ্ডৰ প্ৰাকৃতিক ভূদৃশ্য পাদদেশীয় অৰণ্য, নদী-সমভূমি আৰু সীমান্তীয় পাহাৰ-অঞ্চলৰ সৈতে জড়িত। ৫০০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ জুৰি বিস্তৃত মানাহ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান এই অঞ্চলৰ ভিতৰত অৱস্থিত বুলি উৎসত উল্লেখ আছে। এনে সংৰক্ষিত অঞ্চলসমূহ বন্যপ্ৰাণী সংৰক্ষণ, পৰ্যটন সম্ভাৱনা আৰু পৰিৱেশ-সাম্য বজাই ৰখাৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰাসংগিক।

তাৎপৰ্য

বড়োলেণ্ড অসমৰ ভিতৰত স্বায়ত্তশাসিত শাসন-ব্যৱস্থাৰ এক উল্লেখযোগ্য উদাহৰণ, য’ত পৰিচয়-দাবী, ভাষা-সংস্কৃতি, আৰু উন্নয়ন-প্ৰশাসনৰ প্ৰয়োজন একে ঠাইতে মিলিত হৈছে। ২০০৩ চনৰ চুক্তি আৰু ২০২০ৰ পুনঃনামকৰণে অঞ্চলটোৰ প্ৰশাসনিক কাঠামোক অধিক স্পষ্টতা দিছে; তথাপিও আন্দোলনৰ ইতিহাস, বহুজনজাতীয়- বহুভাষিক সমাজগঠন আৰু সীমান্তীয় ভৌগোলিক অৱস্থান—এই সকলো কাৰকে বড়োলেণ্ডক এক জটিল কিন্তু তাৎপৰ্যপূৰ্ণ ক্ষেত্ৰীয় বাস্তৱতা কৰি ৰাখে।

আৰু চাওক

• বড়োলেণ্ড ক্ষেত্ৰীয় পৰিষদ
• বড়ো চুক্তি ২০২০
• বড়ো জনগোষ্ঠী
• বড়ো ভাষা
• কোকৰাঝাৰ জিলা
• বাক্সা জিলা
• ওদালগুৰি জিলা
• চিৰাং জিলা
• তামুলপুৰ জিলা
• বড়োলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়
• অসম আন্দোলন
• অসম চুক্তি