কাৰ্বি জনগোষ্ঠী

কাৰ্বি জনগোষ্ঠী অসমৰ আদিম অধিবাসী জনগোষ্ঠীসমূহৰ ভিতৰত এক গুৰুত্বপূর্ণ অংশ। অসমৰ বহু অঞ্চলত সিঁচৰতি হৈ থাকিলেও কাৰ্বি আংলং জিলাত তেওঁলোকৰ সংখ্যা-গৰিষ্ঠ উপস্থিতিয়ে এই অঞ্চলক কাৰ্বি সমাজ-ইতিহাস, ভাষা-সংস্কৃতি আৰু স্বায়ত্ত্ব শাসনৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে সংযুক্ত কৰিছে। লোকবিশ্বাস, কৃষিভিত্তিক সমূহীয়া পূজা, সমৃদ্ধ মৌখিক সাহিত্য আৰু নিজস্ব বস্ত্ৰ-অলংকাৰৰ পৰম্পৰাই কাৰ্বিসকলক অসমৰ বহুজাতিক সমাজ-সংস্কৃতিৰ এক উল্লেখযোগ্য বাহক কৰি তোলে।

পৰিচয় আৰু নামকৰণ

কাৰ্বি জনগোষ্ঠীক আগেয়ে “মিকিৰ” নামে জনা গৈছিল; তেওঁলোকে বাস কৰা পাহাৰীয়া অঞ্চল দীঘলীয়া সময় “মিকিৰ পাহাৰ” নামে পৰিচিত আছিল। পৰৱৰ্তী কালত জনগোষ্ঠীৰ প্ৰচলিত স্বনাম “কাৰ্বি” অধিক গ্ৰহণযোগ্য হয় আৰু জিলাখনৰ নামো কাৰ্বি আংলং জিলা ৰূপে প্ৰতিষ্ঠা পায়।

লোকবিশ্বাস অনুসৰি “কাৰ্বি” নামটোৰ ব্যুৎপত্তি সম্পৰ্কে এক জনশ্ৰুতি আছে: “জুই”ক কাৰ্বি ভাষাত “মে” আৰু “পানী”ক “লাং” বোলা হয়; এক আদিম কাহিনীত ঘৰৰ জুই নুনুমুৱাকৈ এৰি অহাৰ প্ৰসংগত উচ্চাৰিত বাক্যাংশৰ সৈতে “কাৰ্বি” শব্দৰ সম্পৰ্ক স্থাপন কৰা হয়। এই ব্যাখ্যা লোক-আখ্যানৰ অংশ; একে সৈতে “কাৰ্বি” নামটোৱে জনগোষ্ঠীৰ পৰিচয় আৰু ভাষাৰ নামকৰণৰ আধাৰো ৰূপে কাম কৰে।

বসতি, বিস্তৃতি আৰু ঐতিহাসিক প্ৰেক্ষাপট

কাৰ্বিসকলৰ মুখ্য কেন্দ্ৰ কাৰ্বি আংলং জিলা যদিও অসমৰ আন বহু জিলাতো বসতি আছে; উৎস-টোকা অনুসৰি কামৰূপ (ম), মৰিগাঁও, নগাঁও, শোণিতপুৰ, গোলাঘাট, ডিমা হাচাও, কাছাৰ, কৰিমগঞ্জ আদিত তেওঁলোকৰ উপস্থিতি লক্ষ্য কৰা যায়। অসমৰ বাহিৰে অৰুণাচল প্ৰদেশ, মেঘালয় আৰু নগালেণ্ডতও কাৰ্বি বসতি আছে বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। ভাৰতৰ বাহিৰে চীন, বাংলাদেশ আৰু থাইলেণ্ডলৈকে কাৰ্বি জনসমষ্টিৰ উপস্থিতিৰ কথা উৎস-টোকাত উল্লেখিত।

ঐতিহাসিক দিশৰ পৰা “মিকিৰ পাহাৰ” অঞ্চল একসময়ত প্রশাসনিকভাৱে নগাঁও জিলাৰ সৈতে সংযুক্ত আছিল। উৎস-টোকা মতে ১৯৫২ চনৰ আগলৈকে “সংযুক্ত মিকিৰ পাহাৰ জিলা” নামে এই অঞ্চল নগাঁৱৰ সৈতে সংযুক্ত আছিল; ইয়াৰ একাংশ শিৱসাগৰ জিলা আৰু খাচীয়া-জয়ন্তীয়া অঞ্চলৰ সৈতেও সংলগ্ন আছিল বুলি কোৱা হয়। পৰৱৰ্তী কালত এই পাহাৰীয়া অঞ্চলক কেন্দ্ৰ কৰি কাৰ্বিসকলৰ স্বায়ত্ত্ব শাসিত জিলাৰ ধাৰণাই শক্তি পায়; উৎস-টোকা অনুসৰি ইয়াৰ বাবে সংগঠিতভাৱে দাবী-সংগ্ৰামো চলিছিল।

আদি উৎপত্তিৰ বিষয়ে কাৰ্বি সমাজত এক বিশ্বাস প্ৰচলিত: উত্তৰ-পূব সীমান্তৰ কোনো এক পৰ্বতশৃংখলাক তেওঁলোকৰ আদিপুৰুষে “নং পিলাৰ” বুলি অভিহিত কৰিছিল, আৰু সেই “নং পিলাৰ”ৰ পৰাই পূৰ্বপুৰুষসকল অসমলৈ আহিছিল বুলি জনবিশ্বাস। অসমত তেওঁলোক প্ৰথমে ডিমাপুৰৰ পৰা ডিফুলৈকে বিস্তৃত কোনো পাহাৰীয়া অঞ্চলত বসবাস কৰিছিল বুলি অনুমানমূলক বৰ্ণনা উৎস-টোকাত আছে। কছাৰী ৰজাৰ ৰাজ্যিক সীমাৰ ভিতৰত থকা পাহাৰসমূহত তেওঁলোকক দাস হিচাপে ব্যৱহাৰ আৰু নিৰ্যাতনৰ কথাও উৎস-টোকাত উল্লেখিত। আহোম শাসন স্থাপনৰ পাছত কাৰ্বিসকল ভৈয়ামলৈ নামি আহি ধীৰে ধীৰে আন জাতিসমূহৰ সৈতে সহাবস্থানৰ পৰিসৰ বৃদ্ধি কৰে বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়।

ভাষা

কাৰ্বিসকলৰ পৰম্পৰাগত ভাষা কাৰ্বি ভাষা। উৎস-টোকা অনুসৰি এই ভাষা চীনা-তিব্বতীয় মহাগোটৰ তিব্বত-বাৰ্মা শাখাৰ কুকি-চীন গোটৰ অন্তৰ্গত। উপভাষাগত বৈচিত্ৰ্য থাকিলেও মূলত দুটা উপভাষাৰ উল্লেখ কৰা হৈছে—

• কাৰ্বি
• ডিমৰীয়া কাৰ্বি

ডিমৰীয়া অঞ্চলৰ ৰাজনৈতিক, সামাজিক আৰু ভৌগোলিক পৃথকতাৰ ফলত ডিমৰীয়া কাৰ্বি কিছু ভিন্ন ৰূপ ধাৰণ কৰিছে বুলি উৎস-টোকা উল্লেখ কৰে। লিখন-পদ্ধতিৰ ক্ষেত্ৰত উৎস-টোকা মতে কাৰ্বি ভাষাৰ স্বতন্ত্ৰ নিজা লিপি নাই; গীত-মাত, সাধুকথা, ফকৰা-যোজনাৰ দৰে মৌখিক ধাৰা লিখিত ৰূপ পালে সাধাৰণতে অসমীয়া লিপিতেই প্ৰকাশ পায়। দৈনন্দিন ঘৰুৱা কথাবতৰাত কাৰ্বি ভাষা ব্যৱহাৰ হ’লেও শিক্ষা-দীক্ষা, ব্যৱসায়-বাণিজ্য আৰু আনুষ্ঠানিক ক্ষেত্ৰত অসমীয়া ভাষাৰ ব্যৱহাৰ সাধাৰণ বুলি উৎস-টোকাত বৰ্ণিত।

সমাজগঠন আৰু গোষ্ঠী

উৎস-টোকা অনুসৰি কাৰ্বিসকলৰ “মূলগোষ্ঠী” ৫ টা—

• ইংহি
• ইংতি
• টেৰাং
• টেৰণ
• তিমুং

এই গোষ্ঠীগত বিন্যাস সমাজৰ আত্মপৰিচয়, ঐতিহ্য আৰু আন্তঃসম্পর্কৰ কিছুমান ৰূপ নিৰ্ধাৰণত সহায়ক বুলি ধৰা হয়, যদিও অঞ্চলভেদে সামাজিক আচাৰ-অনুষ্ঠানৰ ৰূপভেদ দেখা যাব পাৰে।

ধৰ্মীয় ধাৰা, দেৱতা আৰু পূজা

কাৰ্বি সমাজ সাধাৰণতে ধৰ্মভীৰু বুলি উৎস-টোকাত উল্লেখ আছে। পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় ধাৰা “হেমফু-মুক্ৰঙ” কেন্দ্ৰিক; একে সময়তে কাৰ্বি সমাজত আদিম (animism), হিন্দু আৰু খ্ৰীষ্টান—এই তিনিধৰণৰ ধৰ্মীয় পৰিচয়ো দেখা যায় বুলি উৎস-টোকা জানিবলৈ দিয়ে। হিন্দুধাৰাৰ প্ৰভাৱ আৰু স্থানীয় বিশ্বাসৰ মিশ্ৰণ কাৰ্বি লোকাচাৰত লক্ষ্য কৰা যায়; উৎস-টোকা অনুসৰি তেওঁলোকৰ দেৱতালোকত নীলাচল কামাখ্যা দেৱীৰ উল্লেখো পোৱা যায়।

উৎস-টোকা মতে কাৰ্বিসকলে বহু দেৱ-দেৱতা মানে আৰু সময়-স্থান অনুসৰি পূজাৰ ধৰণো সলনি হয়। কিছুমান উল্লেখযোগ্য দেৱতা—

• আৰনাম কেঠে (ডাঙৰ ঈশ্বৰ)
• পেঙ (ঘৰ দেউতি)
• মুক্ৰাং (মানুহক ৰক্ষা কৰা দেৱতা)
• হেমফু (পৰম আৰাধ্য)
• ৰাছিনজা (হেমফুৰ ভনীয়েক; শক্তি অধিষ্ঠাত্ৰী দেৱী আৰু শান্তি প্ৰদায়িনী মাতৃ)

সমূহীয়া আৰু ব্যক্তিগত পূজা: ৰংকেৰ, চ'জুন আৰু ৱ'লকেতেং

কাৰ্বি সমাজত কৃষিভিত্তিক সমূহীয়া পূজাৰ বিশেষ স্থান আছে। উৎস-টোকা অনুসৰি ৰংকেৰ, আৰনাম কেঠে বা চ'জুন আৰু ৱ'লকেতেৰ পূজা প্ৰধান; জুম খেতিৰ আগমুহূৰ্তত এই পূজাৰ আয়োজন কৰা হয়। অপায়-অমংগল, বেমাৰ-আজাৰ বা দুৰ্ভিক্ষৰ সময়তো গাঁৱৰ “হাবে” (গাঁওবুঢ়া)ৰ তত্ত্বাৱধানত ৰাজহুৱাভাৱে পূজা পতা হয় বুলি উল্লেখ আছে।

ৰংকেৰ পূজা দুবিধ বুলি উৎস-টোকা কয়—

• পিৰ্দা ৰংকেৰ
• আজ (ৰাতিৰ) ৰংকেৰ

ইয়াৰ বাহিৰেও অঞ্চলভেদে বহু ৰূপ আছে। উৎস-টোকা অনুসৰি “ৰেক্পি/দেংজা ৰংকেৰ” নামৰ এক ৰূপত অতীজত নৰবলি হৈছিল বুলি উল্লেখ পোৱা যায়। পশুপালকসকলে অপায়-অমংগলৰ পৰা পোহনীয়া জন্তু বচাবলৈ “ছকং ৰংকেৰ” পালন কৰে বুলিও উৎস-টোকাত আছে।

“পিদা ৰংকেৰ” গাঁৱৰ পৰা দূৰত পতা হয় আৰু তিৰোতাৰ প্ৰৱেশ নিষিদ্ধ; এইটোক ব্যক্তিগত পূজা বুলি উৎস-টোকাই চিহ্নিত কৰে। সেই পূজাৰ মূল দেৱতা ৰূপে বাৰিথে (ইন্দ্ৰ), আৰপি (ৰুদ্ৰ) আৰু বীৰনে (অগ্নি)ৰ নাম উল্লেখিত। পূজা তিনিদিন ধৰি হয়; গাহৰি আৰু কুকুৰা বলি দিয়া হয়; অন্তত বিশেষ ব্যক্তিক মদ আৰু মাংস সসন্মানে আগবঢ়োৱা হয় বুলি বৰ্ণনা আছে। বছৰত এবাৰ, সাধাৰণতে ফেব্ৰুৱাৰী-মাৰ্চ মাহৰ কোনো এক শুক্ল পক্ষত এই পূজা অনুষ্ঠিত হয় বুলি উৎস-টোকাত আছে। উৎস-টোকা অনুসৰি এই পূজা “পিন্প” (কাৰ্বি ৰজা আৰু ৰাজপৰিষদ)ৰ উদ্যোগত হয় আৰু “কাথাৰবুৰা” (ৰাজ পুৰোহিত)ে সম্পন্ন কৰে।

ৱ'লকেতেৰ পূজাত হেমফু, মুক্ৰাং আৰু ৰাছিনজাক একেলগে পূজা দিয়া হয় বুলি উৎস-টোকা উল্লেখ কৰে।

জীৱিকা, খাদ্য আৰু বস্তুসংস্কৃতি

কার্বিসকলৰ প্ৰধান আহাৰ ভাত। উৎস-টোকা অনুসৰি কুকুৰা, গাহৰি, ছাগলীৰ মাংস তেওঁলোকৰ প্ৰিয়; এড়ীপলুৰ লেটা, শুকান মাছ, আৰু শুকতি খাদ্য ৰূপে ব্যৱহৃত হয়। পূজা-পাৰ্বণত “হৰ” (মদ)ক অতি প্ৰয়োজনীয় আৰু সন্মানীয় বুলি গণ্য কৰা হয়।

বস্ত্ৰশিল্পত কাৰ্বি সমাজৰ নিজস্বতা বিশেষভাবে দৃষ্টি-আকৰ্ষক। উৎস-টোকা মতে তেওঁলোকে এড়ী-মুগা পুহি সূতা উলিয়াই, লগতে কপাহী সূতা উলিয়াই বস্ত্ৰ বয়। তাঁতশাল “পে থেৰাং”ৰ সঁজুলিৰে সাজ-পোছাক তৈয়াৰ কৰা পৰম্পৰা আছে।

কাৰ্বি নাৰীসকলৰ মেখেলাক “পিনী” বুলি কোৱা হয়; “মাৰবং হমক্ৰি আপিনী” বিশেষ আদৰৰ। পিনী আঁটি ৰাখিবলৈ “ৱামকক” নামৰ ফিতা ব্যৱহাৰ কৰা হয়। “জী পীবা” নামৰ এখন কাপোৰ বহু উদ্দেশ্যে ব্যৱহৃত—শিশুক বোকোচাত বান্ধি লোৱা, গাভৰু-মহিলাই বুকুত বান্ধি লোৱা, চ'মাংকান আৰু অন্য নৃত্যৰ মুখঢকা আৱৰণ, আৰু মৃতকৰ অস্থি কঢ়িয়াই নিয়া আদি। আন উল্লেখযোগ্য সাজ-পাৰ: পে-ছাৰপী, খন-জাৰী, পে-ছেলেং, দুকফিৰ্‌ছ’ ইত্যাদি। পুৰুষসকলৰ পৰিধানত ৰিকং (চুৰিয়া), চই (চোলা) আৰু পাগুৰিৰ উল্লেখ পোৱা যায়।

অলংকাৰৰ ক্ষেত্ৰত নাৰীসকলে ডিঙিত লেক (মণি), কাণত ন’থেংপি (কাণ থুৰিয়া), হাতত ৰয় (খাৰু), আঙুলিত আৰনান (আঙুঠি) আদি পিন্ধে বুলি উৎস-টোকা জনায়। “পে আম” (গৰম কাপোৰ) আৰু “চুই” (সৰু বেগ)ো বস্তুসংস্কৃতিৰ অংশ।

লোকসাহিত্য আৰু সাংস্কৃতিক প্ৰকাশ

কাৰ্বি সমাজৰ এক মূল্যবান ঐশ্বৰ্য হৈছে মৌখিক সাহিত্য। উৎস-টোকা অনুসৰি ‘ছাবিন আলুন’ (কাৰ্বি ৰামায়ণ), ‘হাঈ-মু আলুন’, বনগীত, সাধুকথা, ফকৰা-যোজনা আদিৰে কাৰ্বি লোকসাহিত্য সমৃদ্ধ। এই সাহিত্যসমূহে জীৱনদৰ্শন, নৈতিক ধাৰণা, ধৰ্মীয় কল্পনা, আৰু দৈনন্দিন অভিজ্ঞতা সংৰক্ষণ কৰে। সাংস্কৃতিক পৰিসৰত ঢোল-বাঁহীৰ দৰে বাদ্যযন্ত্ৰৰ ব্যৱহাৰ আৰু নৃত্য-অনুষ্ঠানৰ ধাৰাবাহিকতা কাৰ্বি পৰিচয়ৰ সৈতে জড়িত বুলি বুজা যায় (দেখা: ঢোল, বাঁহী)।

জনসংখ্যা

উৎস-টোকা অনুসৰি ২০০১ চনৰ লোকপিয়ল মতে অসমত কাৰ্বি জনসংখ্যা ৪১৯,৫৩৪।

উত্তৰাধিকাৰ

কাৰ্বি জনগোষ্ঠীৰ ঐতিহ্য অসমৰ বহুসাংস্কৃতিক পৰিমণ্ডলত এক সজীৱ ধাৰা। স্বায়ত্ত্ব শাসনৰ ঐতিহাসিক আকাঙ্ক্ষা, পাহাৰ-ভৈয়ামৰ মাজত চলাচল কৰা বসতি-ইতিহাস, আৰু হেমফু-মুক্ৰঙ কেন্দ্ৰিক লোকবিশ্বাসে তেওঁলোকৰ সমাজজীৱনত এক স্বতন্ত্ৰ স্থিতি গঢ়ি তুলিছে। একে সময়তে অসমীয়া লিপিত লোকসাহিত্য লিপিবদ্ধ হোৱা, শিক্ষা-বাণিজ্যত অসমীয়াৰ ব্যৱহাৰ, আৰু হিন্দুধাৰা-স্থানীয় বিশ্বাসৰ সংমিশ্ৰণে কাৰ্বি সমাজক বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজ-সংস্কৃতিৰ সৈতে সংলগ্ন কৰি ৰাখিছে।

আৰু চাওক

• অসমৰ চীনা-তিব্বতীয় আৰু টাই জনগোষ্ঠী
• কাৰ্বি ভাষা
• কাৰ্বি আংলং জিলা
• অসম
• কৃষি
• বিবাহ
• চ'মাংকান