সংযুক্ত মুক্তি বাহিনী, অসম

সংযুক্ত মুক্তি বাহিনী, অসম (United Liberation Front of Asom)—চমুকৈ আলফা—অসমৰ বাবে ‘‘সাৰ্বভৌম’’ আৰু ‘‘স্বাধীন’’ ৰাষ্ট্ৰীয় পৰিসৰ গঢ়াৰ দাবী আগবঢ়োৱা এটা সংগঠন। এই দাবী, সংগঠনটোৰ সশস্ত্ৰ কাৰ্য্যকলাপ, আৰু ভাৰত চৰকাৰৰ দমনমূলক অভিযান-আলোচনাৰ সমান্তৰাল নীতিৰ বাবে আলফা উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ৰাজনৈতিক ইতিহাসত বহুচৰ্চিত বিষয়। আলফা ভাৰত চৰকাৰৰ বেআইনী কাৰ্য্যকলাপ (সাৱধানতা) আইনৰ অধীনত নিষিদ্ধ ঘোষিত; ১৯৯০ চনত সংগঠনটোক উগ্ৰপন্থী শাৰীত ৰাখি নিষিদ্ধ কৰা হোৱা বুলি উল্লেখ পোৱা যায়।

পৰিচয় আৰু উদ্দেশ্য

আলফাই নিজকে ‘‘বিপ্লৱী ৰাজনৈতিক সংগঠন’’ বুলি বৰ্ণনা কৰি কয় যে তেওঁলোকৰ লক্ষ্য হৈছে অসমত ‘‘ৰাজ্যিক সন্ত্ৰাসবাদ’’ আৰু ‘‘অৰ্থনৈতিক সংকট’’ দূৰ কৰি ‘‘সাৰ্বভৌম’’ অসম গঢ়া। সংগঠনটোৱে নিজকে বিচ্ছিন্নতাবাদী বুলি মানি ল’বলৈ অনিচ্ছা প্ৰকাশ কৰে; তেওঁলোকৰ যুক্তি অনুসৰি অসম কেতিয়াও স্বাভাৱিকভাৱে ভাৰতৰ অংগ নাছিল, আৰু ১৮২৬ চনত হোৱা ইয়াণ্ডাবু সন্ধিৰ পৰিণতিৰ বাবেই অসম এক নতুন উপনিবেশীয়-ৰাজনৈতিক বিন্যাসলৈ গৈ পৰে বুলি তেওঁলোকে দাবী কৰে।

সংগঠনটোৰ আন এটা দাবী হৈছে যে ‘‘ৰাষ্ট্ৰীয় পৰিচয়’’ৰ সংকট অসমৰ বাবে মুখ্য সমস্যা, আৰু এই সমস্যাৰ ভিত্তিত আলফাই ধৰ্ম, জাতি, বৰ্ণ ইত্যাদিৰ পৰোয়া নকৰি ‘‘স্বাধীন মনৰ সংগ্ৰামী অসমীয়া জনতা’’ক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিবলৈ বিচাৰে।

গঠন আৰু উৎপত্তি

আলফাৰ জন্ম সম্পৰ্কে সংগঠনটোৱে নিজে উল্লেখ কৰা মতে ১৯৭৯ চনৰ ৭ এপ্ৰিলত শিৱসাগৰৰ ৰংঘৰ পৰিসৰত সংগঠনটো গঠিত হয়। এই পৰ্বটো অসমত চলি থকা বিদেশী খেদা আন্দোলনৰ সময়ৰ সৈতে সম্পৃক্ত বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়।

উৎস-টোকাত উল্লিখিত প্ৰতিষ্ঠাপকসকল হৈছে—

• পৰেশ বৰুৱা
• অৰবিন্দ ৰাজখোৱা
• অনুপ চেতিয়া
• প্ৰদীপ গগৈ
• ভদ্ৰেশ্বৰ গোহাঁই
• বুদ্ধেশ্বৰ গগৈ

সামৰিক সদস্যভুক্তি ১৯৮৩ লৈকে চলি থকা আৰু ১৯৮৪ চনত সদস্যভুক্তি বন্ধ কৰা বুলি উল্লেখ আছে। ইয়াৰ পিছত সংগঠনটোৱে বিদেশত প্ৰশিক্ষণ আৰু অস্ত্ৰ সৰবৰাহৰ ব্যৱস্থা গঢ়ি তোলা আৰম্ভ কৰে বুলি তথ্য-টোকাত বৰ্ণিত।

সংগঠন, নেতৃত্ব আৰু অবস্থান

উৎস-টোকাত আলফাৰ কিছুমান শীৰ্ষ পৰ্যায়ৰ নাম আৰু তেওঁলোকৰ তৎকালীন অৱস্থা দিয়া হৈছে। তাত উল্লেখ অনুসৰি—

• পৰেশ বৰুৱা (মুখ্য সেনাধক্ষ্য): ম্যানমাৰত থকা আৰু ম্যানমাৰ–চীন দিশে অহা-যোৱা কৰাৰ কথা জনা যায় বুলি উল্লেখ।
• অৰবিন্দ ৰাজখোৱা (সভাপতি): অসম চৰকাৰৰ চৰ্ত সাপেক্ষে ২০১১ চনৰ ১ জানুৱাৰীৰ পৰা মুক্ত অৱস্থাত।
• অনুপ চেতিয়া (সাধাৰণ সম্পাদক): মুক্ত অৱস্থাত আছে বুলি উল্লেখ।
• ৰাজু বৰুৱা (উপ মুখ্য সেনাধক্ষ্য), মিথিংগা দৈমাৰী (প্ৰচাৰ সচিব), চিত্ৰবণ হাজৰিকা (অৰ্থ বিভাগৰ সচিব), প্ৰণতি ডেকা (সাংস্কৃতিক সম্পাদক), শশধৰ চৌধুৰী (বৈদেশিক সচিব): বেইলত মুক্ত বা মুক্ত অৱস্থাত আছে বুলি উল্লেখ।
• ভীমকান্ত বুঢ়াগোঁহাই (ৰাজনৈতিক উপদেষ্টা): মৃত্যু হোৱা বুলি উল্লেখ।

তথ্যপেটীত আলফাৰ মুখ্য কাৰ্যালয়/আশ্ৰয়স্থল হিচাপে ম্যানমাৰ আৰু চীনৰ কথা, আৰু পূৰ্বতে ভূটানৰ কথা উল্লেখ আছে। সংগঠনটোৰ ‘‘কাৰ্য্যক্ষেত্ৰ’’ হিচাপে অসম আৰু ‘‘প্ৰতিপক্ষ’’ হিচাপে ভাৰত চৰকাৰ দেখুওৱা হৈছে।

উৎস-টোকাত আরও উল্লেখ আছে যে চীন-ম্যানমাৰ সীমান্তৰ ওচৰত পৰেশ বৰুৱাৰ অৱস্থান আৰু চীনৰ য়ুনান প্ৰদেশত কিছুমান সদস্যৰ আশ্ৰয় লোৱাৰ কথা কোৱা হৈছে; লগতে বাংলাদেশ সম্পৰ্কীয় সংযোগ-অভিযোগ আৰু আন্তঃসীমান্ত গমনাগমন সম্পৰ্কেও বৰ্ণনা আছে।

উগ্ৰপন্থী কাৰ্য্যকলাপ আৰু উল্লেখযোগ্য ঘটনা

উৎস-টোকা অনুসৰি, ১৯৮৬ চনত আলফাই অৰ্থ সংগ্ৰহৰ বাবে ধন দাবীৰ পদ্ধতি আৰম্ভ কৰে। ১৯৯০ চনৰ আগভাগত সংগঠনটোৱে সামৰিক কাৰ্য্যকলাপ বৃদ্ধি কৰাৰ কথা উল্লেখ আছে—য’ত প্ৰতিৰক্ষা বাহিনী বা ৰাজনৈতিক বিৰোধীক লক্ষ্য কৰি হত্যা, ৰেল বগৰোৱা আদি ধৰণৰ ঘটনা অন্তৰ্ভুক্ত বুলি কোৱা হৈছে।

উল্লেখযোগ্য ঘটনাসমূহ (উৎস-টোকাত বৰ্ণিত)—

• ১৯৯০ চনৰ মে’ মাহত সুৰেন্দ্ৰ পালৰ হত্যাকাণ্ড।
• ১৯৯১ চনত এজন ৰাচিয়ান অভিযন্তা আৰু এজন ছোভিয়েট ইউনিয়নৰ ব্যক্তিৰ অপহৰণ আৰু হত্যাৰ কথা।
• ১৯৯৭ চনত সঞ্জয় ঘোষৰ হত্যাকাণ্ড।
• ২০০০ চনত অসম গণ পৰিষদৰ মন্ত্ৰী নগেন শৰ্মাৰ হত্যাকাণ্ড।
• ১৯৯৭ চনত তেতিয়াৰ মুখ্যমন্ত্ৰী প্ৰফুল্ল কুমাৰ মহন্তৰ ওপৰত অসফল হত্যাচেষ্টাৰ অভিযোগ।
• ১৬ মাৰ্চ ২০০৩ চনত ৩৭ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাই পথত বাছত আই.ই.ডি বিস্ফোৰণ; ৬ জন নিহত আৰু ৫৫ জন আহত বুলি উল্লেখ।
• ২০০৩ চনত অসমত বিহাৰী শ্ৰমিক হত্যা সম্পৰ্কীয় অভিযোগ; লগতে সেই সময়ছোৱাত হিন্দীভাষী লোকক লক্ষ্য কৰি কেইবাটাও হত্যাৰ কথা।
• ১৫ আগষ্ট ২০০৪ চনত বিস্ফোৰণত প্ৰায় ১৫ জন লোক নিহত (কিছুমান শিশু সহ) আৰু দায়িত্ব ‘‘আওপকীয়াকৈ’’ স্বীকাৰ কৰাৰ কথা।
• ২০০৭ চনৰ জানুৱাৰীত প্ৰায় ৬২ জন বিহাৰী শ্ৰমিক হত্যাৰ উল্লেখ।

ইয়াৰ বাহিৰেও আলফাৰ বোমা বিস্ফোৰণত অসমীয়া লোকৰো মৃত্যু হোৱা বুলি উৎস-টোকাত কোৱা হৈছে। লক্ষ্মীপথাৰৰ জংঘলাঞ্চলত পৰিত্যক্ত কেম্পত ‘‘গণ কবৰ’’ উদ্ধাৰৰ কথা উল্লেখ থাকিলেও, সেই সম্পৰ্কীয় বিস্তারিত সত্যতা বা প্ৰামাণ্য ব্যাখ্যা উৎস-টোকাত বিস্তৃত নহয়।

নিষিদ্ধকৰণ আৰু সামৰিক অভিযান

ভাৰত চৰকাৰে আলফাক উগ্ৰপন্থী সংগঠন হিচাপে চিহ্নিত কৰি ১৯৯০ চনত বেআইনী কাৰ্য্যকলাপ (সাৱধানতা) আইনৰ অধীনত নিষিদ্ধ ঘোষিত কৰে বুলি উৎস-টোকাত উল্লেখ। নিষিদ্ধকৰণৰ সমসাময়িকভাৱে দমনমূলক অভিযান আৰম্ভ হোৱা বৰ্ণনা পোৱা যায়। উল্লেখিত অভিযানসমূহ—

• অপাৰেচন বজৰঙ (১৯৯০)
• অপাৰেচন ৰাইন’ (১৯৯১)
• অপাৰেচন অল ক্লিয়াৰ (২০০৩)
• অপাৰেচন ৰাইন’ (দ্বিতীয়) (২০০৩)

উৎস-টোকা অনুসৰি ‘‘ইউনিফাইড কমাণ্ড’’ৰ অধীনত আলফাৰ বিৰুদ্ধে অভিযান চলি থকা বুলি কোৱা হৈছে। এই প্ৰসংগত ভাৰতীয় সেনা আদি নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাৰ উপস্থিতি-ভূমিকা সামগ্ৰিকভাৱে আলোচনা কৰা হয়, যদিও উৎস-টোকাত দায়িত্ব-বিভাজনৰ খুঁটিনাটি দিয়া নাই।

আলোচনাৰ প্ৰচেষ্টা আৰু ২০১১ চনৰ ত্ৰিপাক্ষিক চুক্তি

উৎস-টোকা অনুসৰি ভাৰত চৰকাৰৰ এক নীতি-উদ্দেশ্য আছিল যে আলফাই ‘‘সাৰ্বভৌমত্ব’’ৰ চৰ্ত ত্যাগ কৰি আলোচনাৰ মেজলৈ আহক। এই পটভূমিত ‘‘আত্মসমৰ্পণকাৰী আলফা’’ গোট আৰু চৰকাৰপক্ষৰ মাজত ত্ৰিপাক্ষিক চুক্তি স্বাক্ষৰিত হয় ৩ ছেপ্তেম্বৰ ২০১১ চনত।

চুক্তিখনত প্রতিনিধিত্ব (উৎস-টোকা অনুসৰি)—

• ভাৰত চৰকাৰ: গৃহ বিভাগৰ যুটীয়া সঞ্চালক (উত্তৰ-পূৱ)
• অসম চৰকাৰ: গৃহ বিভাগৰ উপায়ুক্ত জিষ্ণু বৰুৱা; লগতে অসমৰ সহ আৰক্ষী প্ৰধান খগেন শৰ্ম্মা
• আত্মসমৰ্পণকাৰী আলফা: শশধৰ চৌধুৰী, চিত্ৰবন হাজৰিকা, ৰাজু বৰুৱা

এই চুক্তিৰ উল্লেখে আলফাৰ ভিতৰতেই বিভিন্ন ধাৰা বা গোটৰ অস্তিত্ব আৰু আলোচনা-আন্দোলনৰ দ্বৈত পথৰ ইঙ্গিত দিয়ে, যদিও সংগঠনটোৰ সমগ্ৰ কাঠামো একে প্ৰকাৰে চুক্তিত অন্তৰ্ভুক্ত হৈছিল নে নাই—সেই বিষয়ে উৎস-টোকাত স্পষ্ট ব্যাখ্যা নাই।

তাৎপৰ্য

আলফা অসমৰ সাৰ্বভৌমত্ব-স্বাধীনতা বিষয়ক বিতৰ্ক, নিৰাপত্তা-ব্যৱস্থা, আৰু ৰাজনৈতিক আলোচনাৰ পৰিসৰ গঢ় দিয়াত গভীৰভাবে জড়িত। একেদৰে, সংগঠনটোৰ উগ্ৰপন্থী কাৰ্য্যকলাপৰ অভিযোগ আৰু সাধাৰণ জনতাৰ ওপৰত হোৱা হিংসাত্মক ঘটনাবোৰে সমাজজীৱন, আন্তঃসম্প্ৰদায়ীয় সম্পৰ্ক আৰু ৰাষ্ট্ৰ-নাগৰিক বিশ্বাসত প্ৰচণ্ড চাপ সৃষ্টি কৰিছে। ২০১১ চনৰ ত্ৰিপাক্ষিক চুক্তিৰ দৰে পদক্ষেপসমূহে সংঘাতৰ পৰা আলোচনালৈ যাত্ৰাৰ সম্ভাৱনা উন্মোচন কৰিলেও, সংগঠনৰ একাংশৰ সীমান্ত-পাৰ আশ্ৰয় আৰু সশস্ত্ৰ ধাৰাৰ উপস্থিতিৰ বৰ্ণনাই অসমৰ নিৰাপত্তা-ৰাজনীতিৰ জটিলতা প্ৰদৰ্শন কৰে।

আৰু চাওক

• অসম
• ভাৰত চৰকাৰ
• শিৱসাগৰ
• ৰংঘৰ
• ইয়াণ্ডাবু সন্ধি
• অপাৰেচন অল ক্লিয়াৰ
• ভাৰতীয় সেনা
• ভূটান
• ম্যানমাৰ
• চীন
• বাংলাদেশ
• প্ৰফুল্ল কুমাৰ মহন্ত
• অসম গণ পৰিষদ