নিৰ্বাচিত প্ৰবন্ধ
সম্পাদকমণ্ডলীৰ বাছনিত বিশ্বকোষৰ শ্ৰেষ্ঠ প্ৰবন্ধসমূহ। · ১১০ প্ৰবন্ধ
-
বড়ো ভাষা
বড়ো ভাষা (बर’ राव) বড়ো জনগোষ্ঠীৰ মাতৃভাষা আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ তিব্বত-বৰ্মীয় ভাষাসমূহৰ ভিতৰত কওঁতাৰ সংখ্যাৰে অগ্ৰগণ্য। ই অসমৰ সহ-চৰকাৰী ভাষা, বড়োলেণ্ড স্বায়ত্তশাসিত অঞ্চলৰ চৰকাৰী ভাষা, আৰু ভাৰতৰ সংবিধানৰ অষ্টম অনুসূচীত অন্তৰ্ভুক্ত স্বীকৃত ভাষা।
-
ভবেন্দ্ৰ নাথ শইকীয়া
ভবেন্দ্ৰ নাথ শইকীয়া (১৯৩২–২০০৩) অসমৰ আধুনিক সাহিত্য-সংস্কৃতিৰ এক বহুমুখী স্ৰষ্টা, যিনি উপন্যাস, গল্প, নাটক, সম্পাদনা আৰু চলচ্চিত্ৰ—এই সকলো ক্ষেত্ৰতে একেলগে স্থায়ী ছাপ এৰি গৈছে। পদাৰ্থ বিজ্ঞানৰ উচ্চশিক্ষাৰে গঢ় লোৱা যুক্তিবাদী দৃষ্টিভংগী আৰু শিল্পবোধৰ সংমিশ্ৰণেই তেখেতৰ সৃষ্টিৰ এক বিশেষ চিনাকি।
-
চুতীয়া ৰাজ্য
চুতীয়া ৰাজ্য আছিল ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ পৰা ষোড়শ শতিকাৰ প্ৰথম ভাগলৈকে পূব অসমৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত গঢ় লৈ উঠা এখন বৃহৎ মধ্যযুগীয় ৰাজতান্ত্ৰিক ৰাজ্য। শদিয়াক কেন্দ্ৰ কৰি ই উত্তৰ-পূব সীমান্ত-বাণিজ্য, সাংস্কৃতিক-ধৰ্মীয় প্রতিষ্ঠান আৰু আঞ্চলিক ৰাজনীতিত দীৰ্ঘকাল প্ৰভাৱ বিস্তাৰ কৰিছিল।
-
ফণী শৰ্মা
ফণী শৰ্মা (১৯০৯–১৯৭০) অসমৰ মঞ্চনাট আৰু কথাছবিৰ এগৰাকী উল্লেখযোগ্য অভিনেতা, নাট্যকাৰ আৰু চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক। তেজপুৰৰ বাণ ৰঙ্গমঞ্চৰ পৰাই নাট্যজীৱন আৰম্ভ কৰি তেখেতে জয়মতী (১৯৩৫ চলচ্চিত্ৰ)কে ধৰি একাধিক গুৰুত্বপূৰ্ণ অসমীয়া ছবিত অভিনয় আৰু পৰিচালনা কৰিছিল।
-
ঢকুৱাখনা
ঢকুৱাখনা অসমৰ লখিমপুৰ জিলাৰ পূবাংশত অৱস্থিত এটি মহকুমা আৰু একে নামৰ সৰু চহৰ, যি ব্ৰহ্মপুত্ৰ আৰু সোৱণশিৰিৰ মাজৰ নদী-বিধৌত মৈদানত গঢ় লৈ উঠিছে। অঞ্চলটোৰ ইতিহাস, জনশ্ৰুতি, সত্ৰ-থান-দেৱালয় আৰু ফাট বিহুৰ দৰে লোকোৎসৱৰ বাবে ঢকুৱাখনা উজনি অসমৰ এটি উল্লেখযোগ্য সাংস্কৃতিক ক্ষেত্ৰ।
-
বিহু
বিহু অসমৰ জাতীয় উৎসৱ আৰু অসমৰ জনজীৱনৰ কৃষিভিত্তিক বাৰ্ষিক ঋতুচক্ৰৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। জাতি-বৰ্ণ-ধৰ্ম নিৰ্বিশেষে একেলগে উদযাপন কৰিব পৰা এই উৎসৱে অসমৰ সাংস্কৃতিক ঐক্য, লোকাচাৰ আৰু সংগীত-নৃত্য পৰম্পৰাৰ এক প্ৰধান বাহক ৰূপে পৰিচয় দিয়ে।
-
মিচিং জনগোষ্ঠী
মিচিং জনগোষ্ঠী অসম আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশত বসবাস কৰা টানি জাতিৰ এটা প্ৰধান জনগোষ্ঠী, যাৰ ভাষা চীনা-তিব্বতীয় ভাষা পৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত। নদীকেন্দ্ৰিক বাসস্থান, কৃষিভিত্তিক অৰ্থনীতি আৰু উৎসৱ-সংস্কৃতিৰ বাবে মিচিং সমাজ অসমৰ সামাজিক-সাংস্কৃতিক পৰিসৰত উল্লেখযোগ্য।
-
কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান
কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান অসমৰ নগাঁও আৰু গোলাঘাট জিলাত অৱস্থিত এক বিশ্বখ্যাত সংৰক্ষিত এলাকা, য’ত পৃথিৱীৰ প্ৰায় দুই-তৃতীয়াংশ এশিঙীয়া গঁড়ৰ বাসস্থান। এই উদ্যান ঢেঁকীয়াপতীয়া বাঘ, হাতী, বনৰীয়া ম’হ, দল-হৰিণা আদিৰ ঘনত্ব আৰু জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰ বাবে ইউনেস্কোৰ বিশ্ব ঐতিহ্যক্ষেত্ৰ আৰু বাঘ সংৰক্ষণ ক্ষেত্ৰ…
-
কামৰূপ ৰাজ্য
কামৰূপ ৰাজ্য (প্ৰাগজ্যোতিষ) আছিল অসমৰ প্ৰথম স্পষ্ট ঐতিহাসিক ৰাজ্য, যি প্ৰায় ৩৫০ চনৰ পৰা ১১৪০ চনলৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত কেন্দ্ৰ কৰি দীৰ্ঘ সময় ধৰি টিকি আছিল।
-
আহোম ৰাজবংশ
আহোম ৰাজবংশ (১২২৮–১৮২৬) চাওলুং চুকাফাই পাটকাই পাৰ হৈ অসমত প্ৰতিষ্ঠা কৰা এক টাই-শান উৎসৰ ৰাজবংশ, যিয়ে প্ৰায় ছশ বছৰ ধৰি আহোম সাম্ৰাজ্য শাসন কৰে। মানৰ আক্ৰমণৰ পটভূমিত ১৮২৬ চনৰ ইয়াণ্ডাবু সন্ধিৰ পাছত ব্ৰিটিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ অধীনত আহোম শাসনৰ সমাপ্তি ঘটে।
-
ডিমা হাছাও জিলা
ডিমা হাছাও জিলা অসমৰ দক্ষিণ ভাগত অৱস্থিত ষষ্ঠ অনুচ্ছেদৰ অন্তৰ্গত এখন পাহাৰীয়া জিলা, যাৰ সদৰ হ’ল হাফলং। ইতিহাস, জনজাতীয় সমাজ-গঠন, আৰু পৰ্বতমালাৰ প্ৰাকৃতিক বৈচিত্ৰ্যৰ বাবে এই জিলা অসমত বিশেষ গুৰুত্বসম্পন্ন।
-
ব'হাগ বিহু
ব'হাগ বিহু (ৰঙালী বিহু) অসমৰ মুখ্য বিহু উৎসৱ, যি বসন্তৰ আগমণ আৰু কৃষিকাৰ্যৰ নতুন চক্ৰ আৰম্ভ হোৱাৰ লগে লগে পালন কৰা হয়। ই নাচ-গীত, হুঁচৰি, লোকাচাৰ আৰু লোকবিশ্বাসেৰে ভৰা এক সামাজিক-সাংস্কৃতিক উৎসৱ; বহুতে ইয়াক যৌৱনৰ উৎসৱ বুলিও গণ্য কৰে।
-
ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰ
ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰ অসমৰ এক বিশেষ ধৰণৰ পেশাদাৰী নাট্যানুষ্ঠান, য’ত নাট্যদলসমূহে নিজস্ব অস্থায়ী মঞ্চ-প্ৰেক্ষাগৃহসহ ৰাজ্যজুৰি ভ্ৰমণ কৰি চুক্তিভিত্তিক নাটক প্ৰদৰ্শন কৰে। ১৯৬০ৰ দশকৰ আৰম্ভণিত আধুনিক ৰূপ লাভ কৰা এই ধাৰাই অসমৰ লোক-ৰুচি, নাট্য-প্ৰযুক্তি আৰু বাণিজ্যিক নাট্য-ব্যৱস্থাপনা একেলগে আগুৱাই নিছে।
-
ওদালগুৰি জিলা
ওদালগুৰি জিলা অসমৰ এখন গুৰুত্বপূর্ণ সীমান্তৱৰ্তী জিলা, যি ভূটান-সংলগ্ন উত্তৰাঞ্চল আৰু পললময় নদী-উপত্যকাৰ বাবে পৰিচিত। ই বড়োলেণ্ড স্বায়ত্ত্বশাসিত পৰিষদৰ প্রশাসনিক পৰিসৰৰ ভিতৰত পৰে, আৰু ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি ইয়াত ৮,৩২,৭৬৯ জন লোক বসবাস কৰে।
-
চুখ্ৰংফা
চুখ্ৰংফা (ৰুদ্ৰসিংহ) ১৬৯৬-১৭১৪ খ্ৰীষ্টাব্দলৈ শাসন কৰা আহোম ৰাজ্যৰ ৩০তম স্বৰ্গদেউ। তেওঁৰ দিনত ৰাজ্য বিস্তাৰ, প্ৰশাসনিক বিন্যাস, শিক্ষা-পৃষ্ঠপোষকতা আৰু শিল্প-সংস্কৃতিৰ পৃষ্ঠপোষকতাই আহোম ৰাজশক্তিক বিশেষ উজ্জ্বলতা দিছিল।
-
অসমীয়া বৰ্ণমালা
অসমীয়া বৰ্ণমালা হৈছে অসমীয়া ভাষা লিখাৰ বাবে ব্যৱহৃত আখৰ-ব্যৱস্থা, যাক সাধাৰণতে স্বৰবৰ্ণ আৰু ব্যঞ্জনবৰ্ণ—এই দুটা শ্ৰেণীত ব্যাখ্যা কৰা হয়। এই বৰ্ণমালাৰ আখৰ-গঠন আৰু ধ্বনি-ব্যৱস্থা ব্ৰাহ্মীধাৰাৰ ঐতিহাসিক বিকাশ, স্থানীয় উচ্চাৰণ-ৰীতি, আৰু লিপি-শৈলীৰ পৰিবৰ্তনৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত।
-
শদিয়া
শদিয়া অসমৰ তিনিচুকীয়া জিলাৰ লোহিত নদীৰ পাৰত অৱস্থিত এখন সৰু নগৰ তথা মহকুমা-কেন্দ্ৰ। ঐতিহাসিকভাবে চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী, সীমান্ত-বাণিজ্যৰ হাট-বজাৰ, আৰু ধৰ্মীয়-ঐতিহ্যিক স্থাপত্য-ভগ্নাৱশেষৰ বাবে শদিয়া বিশেষ গুৰুত্বপূৰ্ণ।
-
মামণি ৰয়ছম গোস্বামী
মামণি ৰয়ছম গোস্বামী (প্ৰকৃত নাম ইন্দিৰা গোস্বামী) অসমৰ এগৰাকী প্ৰভাৱশালী ঔপন্যাসিকা, গৱেষক আৰু অধ্যাপিকা; তেখেতে অসমীয়া সাহিত্যক ৰাষ্ট্ৰীয়-আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰিসৰত চিনাকি কৰাই দিছিল।
-
সত্ৰ
সত্ৰ হৈছে শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱ আৰু শ্ৰীশ্ৰী মাধৱদেৱে অসমত নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্ম প্ৰচাৰ-প্ৰসাৰৰ উদ্দেশ্যে স্থাপন কৰা ধৰ্মীয়-সামাজিক প্রতিষ্ঠান। সময়ৰ সৈতে সত্ৰসমূহ মহাপুৰুষীয়া সংস্কৃতিৰ অনুশীলন, পুথি-পাজি সংৰক্ষণ আৰু সাহিত্য-সংগীত-নৃত্য-নাট আদিৰ চৰ্চাৰ কেন্দ্ৰ ৰূপে পৰিগণিত হয়।
-
কামাখ্যা মন্দিৰ
কামাখ্যা মন্দিৰ অসমৰ গুৱাহাটী নগৰৰ নিকট নীলাচল পাহাৰত অৱস্থিত হিন্দু শক্তি উপাসনাৰ এক অতি প্ৰসিদ্ধ তীৰ্থস্থান। ই ভাৰতত প্ৰচলিত ৫১খন দেৱীপীঠৰ মাজত অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ পীঠ হিচাপে পৰিগণিত।
-
নামনি অসম
নামনি অসম ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ পশ্চিমাংশৰ বিস্তৃত সমতলভূমি অঞ্চল, যাক পশ্চিম অসম বুলিও কোৱা হয়। অতীজৰ কামৰূপ ৰাজ্যৰ কেন্দ্ৰ আৰু আধুনিক অসমৰ প্ৰশাসনিক-নগৰীয়া কেন্দ্ৰ গুৱাহাটী–দিছপুৰ এই অঞ্চলতেই অৱস্থিত।
-
নামঘৰ
নামঘৰ হৈছে অসমীয়াসকলৰ নাম-কীৰ্তনভিত্তিক উপাসনা-গৃহ, য’ত সমবেতভাৱে হৰি-উপাসনা আৰু ধৰ্মচৰ্চা কৰা হয়। শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱে নৱ-বৈষ্ণৱ ধৰ্ম প্ৰচাৰৰ উদ্দেশ্যে নামঘৰৰ ধাৰণা প্ৰতিষ্ঠা কৰি ইয়াক সমাজ-জীৱনৰ এক কেন্দ্ৰীয় অনুষ্ঠান ৰূপে গঢ়ি তোলে।
-
চ্যু-কা-ফা
চ্যু-কা-ফা আছিল আহোম ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাপক আৰু মধ্যযুগীয় টাই-আঞ্চলিক ৰাজনীতিৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ নেতা। ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত নতুন ৰাষ্ট্ৰ গঢ় দি ১২৫৩ চনত চে-ৰাই-দ’য় (চৰাইদেউ)ত প্ৰথম স্থায়ী ৰাজধানী পাতি আহোম শাসনৰ দীঘলীয়া ধাৰাটোক সূচনা কৰে।
-
লাচিত বৰফুকন
লাচিত বৰফুকন আহোম ৰাজ্যৰ নৱমজন বৰফুকন আৰু ১৬৭১ চনৰ শৰাইঘাটৰ যুদ্ধত আহোম সেনাৰ নেতৃত্ব দিয়া প্ৰধান সেনাপতি। মোগল সাম্ৰাজ্যৰ বৃহৎ সৈন্যবাহিনী পৰাজিত কৰি অসমৰ ৰাজনৈতিক স্বাধীনতা ৰক্ষাত তেখেতে স্থায়ী স্থান লাভ কৰিছে।
-
ৰঙিয়া
ৰঙিয়া অসমৰ কামৰূপ জিলাৰ এখন পৌৰচহৰ আৰু ৰঙিয়া মহকুমাৰ সদৰ, যাৰ বিকাশত ৰে’ল সংযোগ আৰু সীমান্তমুখী পথব্যৱস্থাৰ বিশেষ ভূমিকা আছে। ভাৰত-ভূটান সীমান্তলৈ যাতায়াতৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ দুৱাৰ হোৱাৰ লগতে ই উত্তৰ-পূব সীমান্ত ৰে’লৱে’ৰ এক মাণ্ডলিক মুখ্য কাৰ্যালয় আৰু উল্লেখযোগ্য ৰে’ল জংচন।
-
নগেন শইকীয়া
নগেন শইকীয়া (জন্ম ১১ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৩৯) আধুনিক অসমীয়া সাহিত্যৰ এগৰাকী বহুমুখী স্ৰষ্টা—গল্প-উপন্যাস, সমালোচনা-গৱেষণা, সম্পাদনা আৰু শিক্ষাদান—এই সকলো ক্ষেত্ৰতে তেখেতৰ সক্ৰিয় উপস্থিতি দেখা যায়।
-
ফুল
ফুল হৈছে সপুষ্পক উদ্ভিদৰ (এনজিঅ’স্পাৰ্ম) বিশেষ প্ৰজনন অংগ, য’ত পৰাগসঞ্চাৰ আৰু নিষেচনৰ জৰিয়তে বীজ আৰু ফল গঠনৰ পথ মুকলি হয়। জৈৱিক ভূমিকা লগতে ফুলে প্ৰাকৃতিক সৌন্দৰ্য, সংস্কৃতি, ধৰ্ম, ঔষধ আৰু খাদ্য-ব্যৱহাৰত গভীৰ প্ৰভাৱ পেলায়।
-
হীৰেন ভট্টাচাৰ্য
হীৰেন ভট্টাচাৰ্য (১৯৩২–২০১২) অসমীয়া আধুনিক কবিতাৰ এক অন্যতম জনপ্ৰিয় কণ্ঠ, যাৰ কবিতাত প্ৰেম, সমাজ-চেতনা আৰু অন্তৰ্দুখ একেলগে ধ্বনিত হয়। ‘হীৰুদা’ নামে পৰিচিত এই কবিয়ে ১৩খন কবিতাপুথি, শিশুসাহিত্য আৰু সম্পাদনা-কর্মৰে অসমীয়া সাহিত্যত স্থায়ী দাগ এৰি গৈছে।
-
বিৰিঞ্চি কুমাৰ বৰুৱা
বিৰিঞ্চি কুমাৰ বৰুৱা (১৯০৮–১৯৬৪) অসমৰ এগৰাকী উল্লেখযোগ্য শিক্ষাবিদ-গৱেষক, যিয়ে ইতিহাস, ভাষাবিজ্ঞান আৰু বিশেষকৈ লোক-সংস্কৃতি অধ্যয়নত গম্ভীৰ অৱদান আগবঢ়াইছে।
-
গুৱাহাটী উচ্চ ন্যায়ালয়
গুৱাহাটী উচ্চ ন্যায়ালয় অসমৰ সৰ্বোচ্চ ন্যায়িক প্ৰতিষ্ঠান আৰু ভাৰতৰ উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলত বহুকেইখন ৰাজ্যৰ বাবে এক উমৈহতীয়া উচ্চ ন্যায়ালয় হিচাপে গুৰুত্বপূৰ্ণ। ১৯৪৮ চনত প্ৰতিষ্ঠা পোৱা এই ন্যায়ালয়ৰ মূল আসন গুৱাহাটীত, আৰু বিভিন্ন ৰাজ্যত একাধিক বিচাৰপীঠ আছে।
