জগন্নাথ বৰুৱা বিশ্ববিদ্যালয়

জগন্নাথ বৰুৱা বিশ্ববিদ্যালয় (অসমৰ যোৰহাট জিলাৰ যোৰহাট চহৰত) উজনি অসমৰ উচ্চশিক্ষা-বিকাশৰ ইতিহাসত বিশেষ স্থান অধিকাৰ কৰা এক শিক্ষানুষ্ঠান। উজনি অসমত আধুনিক উচ্চশিক্ষাৰ প্ৰাতিষ্ঠানিক আৰম্ভণি, পাছলৈ বিভিন্ন বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অধিভুক্তিৰ পৰিক্ৰমা, আৰু বৰ্তমান স্নাতক-স্নাতকোত্তৰ-গৱেষণা স্তৰৰ পাঠ্যক্ৰম পৰিচালনা—এই তিনিধৰণৰ বৈশিষ্ট্যই ইয়াক প্ৰাসংগিক কৰি তুলিছে। যোৰহাট চহৰৰ বৰপাত্ৰ আলিত, যোৰহাট কাছাৰী ময়দানৰ সন্মুখত ইয়াৰ অৱস্থান।

পৰিচয়, অবস্থান আৰু পৰিচালনাগত স্বৰূপ

এই শিক্ষানুষ্ঠানৰ ঐতিহাসিক নামধাৰা সময়ানুসাৰে সলনি হৈছে। আৰম্ভণিৰ কালত ই উজনি অসম মহাবিদ্যালয় নামেৰে পৰিচিত আছিল, পাছত যোৰহাট মহাবিদ্যালয় নাম লয় আৰু অৱশেষত জগন্নাথ বৰুৱাৰ নামেৰে নামাঙ্কিত হয়। পৰৱৰ্তী কালত মহাবিদ্যালয়টোৱে স্বায়ত্তশাসিত মৰ্যাদা লাভ কৰে আৰু পাছলৈ বিশ্ববিদ্যালয় ৰূপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে।

• স্থান: বৰপাত্ৰ আলি, যোৰহাট চহৰ (যোৰহাট কাছাৰী ময়দানৰ সন্মুখত)
• চৌহদ: চহৰাঞ্চল
• উপনাম: জে বি
• আদৰ্শবাণী: “ন হি জ্ঞানেন সদৃশম্ পৱিত্ৰমিহ বিদ্যতে” আৰু “The Light That Never Fails”
• মান-নিৰ্ণায়ন: NAAC-ৰ A গ্ৰেড; CGPA মান ৩.১১
• অধ্যক্ষ: ড॰ উৎপল জ্যোতি মহন্ত

প্ৰতিষ্ঠা আৰু নামান্তৰ

উজনি অসমত মহাবিদ্যালয়-স্তৰৰ নিয়মিত উচ্চশিক্ষা চালু কৰাৰ লক্ষ্যৰে ১৯৩০ চনৰ ১৯ আগষ্ট তাৰিখে ‘Upper Assam College’ (উজনি অসম মহাবিদ্যালয়) স্থাপন কৰা হয়। সেই বছৰৰ ৪ ছেপ্টেম্বৰ তাৰিখে অনুষ্ঠিত আলোচনা সভাত পৰিচালনা সমিতিয়ে প্রতিষ্ঠানেৰ নাম ‘যোৰহাট মহাবিদ্যালয়’ ৰাখিবলৈ সিদ্ধান্ত লয়। ১৯৩৮ চনত পুনৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰি উজনি অসমৰ প্ৰথম গৰাকী স্নাতক জগন্নাথ বৰুৱাৰ স্মৃতিত মহাবিদ্যালয়টোৰ নাম ‘জগন্নাথ বৰুৱা মহাবিদ্যালয়’ কৰা হয়। এই নামেই দীঘলীয়া সময়লৈ প্ৰতিষ্ঠানটোৰ পৰিচিতি বহন কৰে।

চৌহদ, দান-অনুদান আৰু প্ৰাতিষ্ঠানিক সহায়

প্ৰতিষ্ঠানটো গঢ়ি তোলাত স্থানীয় সমাজ-সমৰ্থন আৰু দাতব্যৰ ভূমিকা উল্লেখযোগ্য। জগন্নাথ বৰুৱাৰ নাতি মুৰুলীধৰ বৰুৱাই শিক্ষানুষ্ঠানটোৰ বাবে ভূমি আৰু বৰ্তমানৰ কাৰ্যালয় ভৱন ‘বৰপাত্ৰ কুটীৰ’ দান কৰিছিল। এই দান-সহযোগে শিক্ষাৰ্থী-শিক্ষক পৰিকাঠামো গঢ়ি উঠাত সহায় কৰে আৰু চহৰৰ কেন্দ্ৰস্থ অংশত শিক্ষানুষ্ঠানটোৰ স্থায়িত্ব নিশ্চিত কৰে।

একাডেমিক বিকাশ আৰু অধিভুক্তিৰ ইতিহাস

প্ৰতিষ্ঠানটোৰ আৰম্ভণিৰ পাঠদান কলিকতা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ তত্ত্বাৱধানত হয়। সৰু সংখ্যক শিক্ষক-শিক্ষাৰ্থীৰে আই.এ. (Intermediate of Arts) শ্ৰেণী আৰম্ভ কৰা হৈছিল। পাছলৈ শিক্ষাৰ বিস্তাৰ আৰু চাহিদা অনুসৰি একে ঠাইতে ধাপে ধাপে বহু পাঠ্যক্ৰম সংযোজিত হয়—আই. কম. (I. Com.), কলা শাখাৰ স্নাতক, বাণিজ্যৰ স্নাতক, আই. এছ. ছি. (I. Sc.) আৰু বিজ্ঞানৰ স্নাতক শ্ৰেণীসমূহ।

অধিভুক্তিৰ ক্ষেত্ৰত ই অসমৰ বিশ্ববিদ্যালয়-ব্যৱস্থাৰ ৰূপান্তৰৰ সাক্ষী:

• ১৯৪৮ চনত মহাবিদ্যালয়টো ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয় গঠনৰ পূৰ্বে গৌহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয়।
• ১৯৬৫ চনত ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয় স্থাপন হোৱাৰ পাছত ইয়াৰ পাঠ্যক্ৰম ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ৰ আওঁতালৈ আহে।

স্বায়ত্তশাসিত মৰ্যাদাৰ ক্ষেত্ৰত, ২০১৫ চনৰ অক্টোবৰ মাহত বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগে পূৰ্বৰ মহাবিদ্যালয়ক ২০১৬-১৭ শৈক্ষিক বৰ্ষৰ পৰা বলৱৎ হোৱাকৈ ৬ বছৰৰ বাবে স্বায়ত্তশাসিত মৰ্যাদা প্ৰদান কৰে। (পৰৱৰ্তী কালত বিশ্ববিদ্যালয় ৰূপে উন্নীতকৰণ ঘটিছে।)

নেতৃত্ব, শিক্ষক-দল আৰু শৈক্ষিক উদ্যোগ

প্ৰতিষ্ঠানটোৰ প্ৰতিষ্ঠাপক মুৰব্বী তথা অধ্যক্ষ আছিল কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ। আৰম্ভণিৰ শিক্ষক-দলৰ ভিতৰত তুলসী নাৰায়ণ শৰ্মা আৰু যজ্ঞেশ্বৰ শৰ্মা অন্যতম। এই প্ৰাৰম্ভিক শৈক্ষিক নেতৃত্ব আৰু সংগঠনৰ জৰিয়তে কম শিক্ষক-সংখ্যাৰে শিক্ষাদান আৰম্ভ কৰি পাছলৈ বহুমুখী বিভাগ আৰু পাঠ্যক্ৰমলৈ প্ৰতিষ্ঠানটোক আগবঢ়াই নিয়া হয়।

১৯৩০ চনৰ পৰা ২০২০ চনলৈকে পূৰ্বৰ মহাবিদ্যালয়খনত মুঠতে ১৮ জন অধ্যক্ষই দায়িত্ব পালন কৰিছে—ই ধারাবাহিক প্ৰশাসনিক পৰিচালনাৰ এক দীৰ্ঘ পৰিক্ৰমা সূচায়।

বিভাগসমূহ, পাঠ্যক্ৰম আৰু শৈক্ষিক পৰিসৰ

বিশ্ববিদ্যালয়খনত স্নাতক, স্নাতকোত্তৰ আৰু ডক্টৰেট ডিগ্ৰীৰ পাঠ্যক্ৰম চলোৱা হয়। সংগঠনত ২২টা বিভাগ আছে। উৎস-তথ্য অনুসৰি বিভাগসমূহ তলত দিয়া ধৰণে উল্লেখযোগ্য:

• অসমীয়া
• ইংৰাজী
• বাংলা
• হিন্দী
• সংস্কৃত
• ইতিহাস
• ভূগোল
• ৰাজনীতি বিজ্ঞান
• সমাজতত্ব
• অৰ্থনীতি বিজ্ঞান
• তৰ্কবিজ্ঞান আৰু দৰ্শন
• বাণিজ্য
• গণিত
• পৰিসংখ্যা বিজ্ঞান
• পদাৰ্থ বিজ্ঞান
• ৰসায়ন বিজ্ঞান
• উদ্ভিদ বিজ্ঞান
• প্ৰাণীবিজ্ঞান
• ভূতত্ত্ব
• কম্পিউটাৰ বিজ্ঞান
• জৈৱ-প্ৰযুক্তি
• ইলেকট্ৰনিকছ

পাঠ্যক্ৰমৰ দিশত, কলা আৰু বিজ্ঞান শাখাৰ বিষয়সমূহৰ লগতে পেছাদাৰী পাঠ্যক্ৰমো আছে। উৎসত উল্লেখ থকা কিছুমান পাঠ্যক্ৰম/কাৰ্যসূচী:

• Bachelor of Computer Application (BCA)
• B.Sc. IT
• PGDCA (কম্পিউটাৰ ব্যৱহাৰৰ স্নাতকোত্তৰ ডিপ্ল’মা)
• এবছৰীয়া সামূহিক আৰু আলংকৰিক মৎস্য পালন
• এবছৰীয়া হাৰ্ডৱেৰ মেইনটিনেন্স
• “আণ্ডাৰষ্টেণ্ডিং ফিল্ম ষ্টাডিজ এণ্ড ডিজিটেল ফিল্ম মেকিং”
• পৰ্যটন আৰু ভ্ৰমণ ব্যৱস্থাপনা
• বিশেষ চিপিটি (CPT)
• টেলী চাৰ্টিফিকেট কোৰ্ছ

পুথিভঁৰাল, গৱেষণাগাৰ আৰু প্ৰকাশনা

বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ পুথিভঁৰালৰ নাম প্ৰতিষ্ঠাপক অধ্যক্ষ কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈৰ নামেৰে ‘কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ পুথিভঁৰাল’। ২০১১ চনৰ তথ্য অনুসৰি পুথিভঁৰালত ৩৬,১৭৪খন পাঠ্যপুথি আৰু ১০,৪৮৬খন সহায়ক গ্ৰন্থ আছিল। লগতে ৭২খন ৰাষ্ট্ৰীয় তথা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সংবাদ-পত্ৰিকা আৰু ১৬খন স্থানীয় তথা ৰাষ্ট্ৰীয় দৈনিক গ্ৰন্থাগাৰলৈ লোৱা হৈছিল।

গৱেষণা-সহায়ক পৰিকাঠামোত বিজ্ঞান শাখাৰ বিভাগসমূহৰ একোটা আছুতীয়া গৱেষণাগাৰ আছে, আৰু কাৰ্যকৰী ইংৰাজী বিভাগত ভাষিক গৱেষণাগাৰ আছে। ছাত্ৰ-শিক্ষকসকলৰ সৃজনশীল লেখনি-প্ৰচেষ্টাক সহায় কৰিবলৈ মূল প্ৰাচীৰ পত্ৰিকা ‘স্পন্দন’ৰ উপৰিও বিভিন্ন বিভাগীয় প্ৰাচীৰ পত্ৰিকা প্ৰকাশ পায়; লগতে ‘প্ৰয়াস’, ‘তৰংগ’ আদি বাৰ্ষিক হাতেলিখা আলোচনীও উল্লেখযোগ্য সংযোজন।

প্ৰতীক, সংগীত আৰু অনুষ্ঠানিকতা

বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰতীকত “Light that never fails” শীৰ্ষক বিষয়বস্তু আছে। এই ভাবধাৰাৰ আধাৰত সোণালী জয়ন্তী উদযাপনৰ সময়ৰ পৰা ‘জ্যোতিৰ শিখা এই অনিৰ্বাণ’ শীৰ্ষক গীতক বিশ্ববিদ্যালয়ৰ গীত হিচাপে গ্ৰহণ কৰা হয়। গীতটোৰ গীতিকাৰ অমিয়ধৰ বৰুৱা, ৰোহিণীধৰ বৰুৱা আৰু যতীন্দ্ৰকুমাৰ বৰগোহাঞি; সুৰকাৰ অমিয়ধৰ বৰুৱা। বিশ্ববিদ্যালয়ৰ আনুষ্ঠানিক কাৰ্যসূচীৰ আৰম্ভণিতে এই গীত পৰিবেশন কৰাৰ ৰীতি আছে।

তাৎপৰ্য

জগন্নাথ বৰুৱা বিশ্ববিদ্যালয় উজনি অসমৰ আধুনিক উচ্চশিক্ষা-ইতিহাসৰ এক কেন্দ্ৰবিন্দু। ১৯৩০ চনৰ মহাবিদ্যালয়-আন্দোলন, ১৯৩৮ চনৰ নামাঙ্কনৰ জৰিয়তে আঞ্চলিক শিক্ষাজাগৰণ, আৰু পাছলৈ অধিভুক্তি-ব্যৱস্থাৰ পৰিবর্তনৰ সৈতে তাল মিলাই পাঠ্যক্ৰম বিস্তাৰ—এই সকলো দিশে ইয়াক কেবল এক স্থানীয় শিক্ষানুষ্ঠানত সীমাবদ্ধ নাৰাখি আঞ্চলিক বৌদ্ধিক জীৱনৰ এক স্থায়ী আধাৰ কৰি তুলিছে। NAAC-ৰ A গ্ৰেড লাভেও ইয়াৰ একাডেমিক মান-প্ৰতিষ্ঠাৰ ইঙ্গিত দিয়ে।

আৰু চাওক

• যোৰহাট
• যোৰহাট জিলা
• উজনি অসম
• জগন্নাথ বৰুৱা
• বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগ
• কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ
• তুলসী নাৰায়ণ শৰ্মা
• যজ্ঞেশ্বৰ শৰ্মা
• কলিকতা বিশ্ববিদ্যালয়
• ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়