নলিনীবালা দেৱী

নলিনীবালা দেৱী (২৩ মাৰ্চ, ১৮৯৮–২৪ ডিচেম্বৰ, ১৯৭৭) অসমীয়া সাহিত্যৰ এগৰাকী কবি আৰু লেখিকা। আনুষ্ঠানিক বিদ্যালয়-শিক্ষা নথকা সত্ত্বেও গৃহ-শিক্ষাৰ জৰিয়তে তেখেতে সংস্কৃত, সাহিত্য, গীত আদি ক্ষেত্ৰত পাণ্ডিত্য লাভ কৰিছিল; ফলস্বৰূপে আধুনিক অসমীয়া কবিতাত তেখেতক অতিন্দ্ৰিয়বাদী বা ৰহস্যবাদী কবি হিচাপে বিশেষভাৱে স্মৰণ কৰা হয়। ব্যক্তিগত জীৱনৰ তীব্ৰ দুখ-বেদনাই তেখেতৰ ৰচনাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰেৰণা হোৱাৰ লগতে, তেখেতৰ কবিতাই প্ৰকৃতি-সৌন্দৰ্যৰ মাজেৰে চিৰন্তন সত্য আৰু ভগৱান-চেতনাৰ অনুসন্ধানক প্ৰকাশ কৰে।

জন্ম আৰু পৰিয়াল

নলিনীবালা দেৱীৰ জন্ম অসমৰ বৰপেটাত ১৮৯৮ চনৰ ২৩ মাৰ্চত হৈছিল। তেখেতৰ পিতৃ কৰ্মবীৰ নবীন চন্দ্ৰ বৰদলৈ আৰু মাতৃ হেমন্ত কুমাৰী। পৰৱৰ্তী সময়ত তেখেতৰ কিছুমান সাহিত্যিক কৃতিত পৰিয়াল-অভিজ্ঞতা আৰু স্মৃতিৰ প্ৰভাৱ সুস্পষ্ট হৈ উঠা দেখা যায়।

শিক্ষা আৰু বৌদ্ধিক গঠন

সেই সময়ত ছোৱালীসকলৰ বিদ্যালয়-শিক্ষা সাধাৰণভাৱে অগ্ৰাধিকাৰ নাপোৱা পৰিপ্ৰেক্ষিতত নলিনীবালা দেৱীয়ে আনুষ্ঠানিক শিক্ষা লাভ কৰা নাছিল। তথাপি গোপাল দে নামৰ এজন ব্যক্তিৰ তত্ত্বাৱধানত ঘৰত শিক্ষা গ্ৰহণ কৰি তেখেতে সংস্কৃত, সাহিত্য, গীত আৰু ছবি অঁকা আদি বিষয়ে জ্ঞান অৰ্জন কৰিছিল। এই গৃহ-শিক্ষাই তেখেতৰ ভাষা-সচেতনতা, শাস্ত্ৰীয় অনুষঙ্গৰ অনুধাৱন আৰু অন্তর্মুখী চিন্তাৰ ভেটি গঢ়ি তোলে বুলিয়েই ধাৰণা কৰা হয়।

দাম্পত্য আৰু ব্যক্তিগত জীৱন

নলিনীবালা দেৱীৰ বিবাহ ১৯০৯ চনত, মাত্ৰ ১২ বছৰ বয়সতে শিৱসাগৰৰ জীৱেশ্বৰ চাংকাকতিৰ সৈতে সম্পন্ন হয়। ১৯১৭ চনত, ১৯ বছৰ বয়সতে তেখেতে স্বামীক অকালতে হেৰুৱাই অকাল বৈধৱ্যৰ তীব্ৰ অভিঘাতৰ সন্মুখীন হয়। স্বামীৰ মৃত্যুৰ পিছত তেখেতে পিতৃগৃহলৈ উভতি আহে। উৎস-টোকাত উল্লেখ থকা অনুসাৰে, এই ব্যক্তিগত কাৰুণ্যই তেখেতৰ সৃজনশীলতাৰ এক মুখ্য উৎস হিচাপে কাম কৰে আৰু কবিতাত অন্তৰৰ ৰহস্য সন্ধান, ব্যথা-সংবেদন আৰু আত্মিক আশ্ৰয়ৰ অন্বেষণ গভীৰ হয়।

সাহিত্য-সৃষ্টি: বিষয়বস্তু আৰু বৈশিষ্ট্য

নলিনীবালা দেৱীক অসমীয়া কাব্যধাৰাত ৰহস্যবাদী/অতিন্দ্ৰিয়বাদী কবি হিচাপে চিনাক্ত কৰা হয়। তেখেতৰ কবিতাৰ মূল সুৰসমূহ উৎস-টোকাৰ আধাৰত এনেদৰে ধৰা যায়—

• ব্যক্তিগত দুখ-বেদনাৰ পৰা উদ্ভূত আত্মসন্ধান আৰু অন্তৰৰ গূঢ় অভিজ্ঞতাৰ প্ৰকাশ
• প্ৰকৃতিৰ বিস্তৃত প্ৰাঙ্গণত থিয় দি সনাতন সৌন্দৰ্য অনুভৱ কৰা এক কাব্যিক দৃষ্টি
• জাগতিক সৌন্দৰ্যৰ উৰ্ধত অবিনশ্বৰ সত্তাৰ অনুসন্ধান আৰু ভগৱান-মুখী আকুলতা
• ভাৰতীয় দৰ্শনত বিশ্বাস; জন্মান্তৰবাদৰ প্ৰতি আস্থাৰ প্ৰতিফলন
• ভগৱৎ-প্ৰেম আৰু আত্মিক মুক্তিৰ পিপাসা

এই দৃষ্টিভংগীয়ে তেখেতৰ কবিতাক কেৱল অনুভৱৰ বৰ্ণনা-ভাষা কৰি নুঠাই, একেধাৰে আধ্যাত্মিক জিজ্ঞাসা আৰু নৈতিক-চেতনাৰ ক্ষেত্ৰলৈও টানি আনে। ফলত তেখেতৰ কাব্যভাষাত অনুভূতি, বিশ্বাস আৰু ধ্যানমগ্নতা—এই তিনিটা ধাৰা প্ৰায়ে একেলগে গতি কৰে বুলি ক’ব পাৰি।

উল্লেখযোগ্য গ্ৰন্থ আৰু ৰচনা

উৎস-টোকাত নলিনীবালা দেৱীৰ কাব্য আৰু গদ্য ৰচনাৰ বিভিন্ন শীৰ্ষক উল্লেখ আছে। তেখেতৰ উল্লেখযোগ্য কৃতিৰ ভিতৰত আছে—

• কাব্যগ্ৰন্থ: অলকানন্দা; সন্ধিয়াৰ সুৰ
• প্ৰবন্ধ-সংকলন: শান্তিপথ
• জীৱনীমূলক/স্মৃতি-আধাৰিত গ্ৰন্থ: স্মৃতি তীৰ্থ (পিতৃৰ জীৱনৰ আধাৰত ৰচিত)
• অন্যান্য উল্লেখিত/অপ্ৰকাশিত শীৰ্ষকসমূহ: জোনাকীৰ স্বপ্ন, সুৰভি মন্দাকিনী, সন্ধিয়াৰ সপোন, পৰশমেঘদূত, চৰ্দাৰ বল্লভ ভাই পেটেল, বিশ্বদীপা

শীৰ্ষকসমূহৰ প্ৰকৃতি বিবেচনা কৰিলে দেখা যায় যে তেখেতে কবিতা, প্ৰবন্ধ আৰু জীৱনীমূলক লিখনিৰ ক্ষেত্ৰতো সক্ৰিয় আছিল; ইয়াৰ মাজেৰে অসমীয়া সাহিত্য-জগতত তেখেতৰ বহুমাত্ৰিক উপস্থিতি প্ৰতিষ্ঠিত হয়।

সংগঠন, নেতৃত্ব আৰু সামাজিক ভূমিকা

নলিনীবালা দেৱীৰ সাহিত্যিক পৰিচয়ৰ সৈতে সংগঠন-নেতৃত্বৰ ভূমিকা নিবিড়ভাৱে জড়িত। তেখেতে ১৯৫৪ চনত অসম সাহিত্য সভাৰ যোৰহাট অধিৱেশনত সভাপতি পদ অলংকৃত কৰে; এই পদ লাভ কৰা তেখেতেই আছিল সভাখনৰ প্ৰথমগৰাকী মহিলা সভাপতি। এই ঘটনা অসমীয়া সাহিত্য-ইতিহাসত মহিলা নেতৃত্বৰ এক উল্লেখযোগ্য মাইলফলক হিচাপে গণ্য।

ইয়াৰ উপৰি উৎস-টোকাৰ অনুসাৰে—

• তেখেতে অসম সংঘ আৰু প্ৰাদেশিক মহিলা সমিতিৰ নগাঁও অধিবেশনৰ সভানেত্ৰী আছিল।
• তেখেতে সদৌ অসম মইনা পাৰিজাতৰ অন্যতম প্ৰতিষ্ঠাপক আছিল।

এই ভূমিকাসমূহে দেখুৱায় যে তেখেতৰ প্ৰভাৱ কেৱল কাব্য-সৃষ্টিত সীমাবদ্ধ নাছিল; সাহিত্য-সংগঠন আৰু মহিলা-সমাজৰ ক্ষেত্ৰতো তেখেতে নেতৃত্ব দিছিল।

বঁটা, সন্মান আৰু স্বীকৃতি

নলিনীবালা দেৱীয়ে চৰকাৰী আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়তো স্বীকৃতি লাভ কৰিছিল। উৎস-টোকাৰ আধাৰত উল্লেখযোগ্য সন্মানসমূহ—

• অসম চৰকাৰৰ সাহিত্যিক পেঞ্চন (১৯৪৮)
• কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ সাহিত্য বৃত্তি (১৯৫৪)
• সদৌ ভাৰত সংস্কৃত সঞ্জীৱনী সভা, অসম শাখাৰ নলবাৰী অধিবেশনত ‘কাব্যভাৰতী’ উপাধি (১৯৫৬)
• সাহিত্য অকাডেমি বঁটা (১৯৬৭) — কাব্যগ্ৰন্থ অলকানন্দা-ৰ বাবে
• পদ্মশ্ৰী বঁটা (১৯৭৭)

উত্তৰকালীন স্মৃতিচিহ্ন ৰূপে ১৯৮৬ চনত গুৱাহাটীৰ কটন মহাবিদ্যালয়ৰ ছোৱালী হোষ্টেলৰ নাম ‘পদ্মশ্ৰী নলিনীবালা দেৱী’ হিচাপে নামকৰণ কৰা হয় বুলি উৎস-টোকাত উল্লেখ আছে।

উত্তৰাধিকাৰ

নলিনীবালা দেৱীৰ উত্তৰাধিকাৰ দুটা সমান্তৰাল ক্ষেত্ৰত স্পষ্ট: (১) আধ্যাত্মিক-অনুভৱমুখী, ৰহস্যবাদী ধাৰাৰ শক্তিশালী কাব্য-ভাষা গঢ়ি তোলাৰ জৰিয়তে অসমীয়া কবিতাৰ ভিতৰত এক বিশেষ কণ্ঠ স্থাপন; (২) অসম সাহিত্য সভাৰ প্ৰথম মহিলা সভাপতি হিচাপে সাহিত্য-প্ৰতিষ্ঠানৰ নেতৃত্বত মহিলাৰ অংশগ্ৰহণৰ বাবে এক দৃষ্টান্ত স্থাপন। আনুষ্ঠানিক শিক্ষা নোহোৱাকৈও তেখেতে যি সাহিত্যিক শ্ৰেষ্ঠতা আৰু সাংগঠনিক নেতৃত্ব দেখুৱাই গৈছে, সেয়া আধুনিক অসমীয়া সমাজ-সংস্কৃতিৰ বিকাশত বিশেষ তাৎপৰ্যপূর্ণ।

আৰু চাওক

• অসম সাহিত্য সভা
• অসমীয়া ভাষাৰ উল্লেখযোগ্য কবিসকলৰ তালিকা
• ভাৰতীয় দৰ্শন
• সাহিত্য অকাডেমি বঁটা
• অসম
• বৰপেটা