মূলা গাভৰু

মূলা গাভৰু (নাঙ ম’-লা/নাঙ মূলা কুঁৱৰী গাভৰু) ১৫–১৬ শতিকাৰ সন্ধিক্ষণত আহোম ইতিহাসত উল্লেখিত এগৰাকী ৰাজকুঁৱৰী আৰু যুদ্ধ-নেত্ৰী। তেওঁক আহোম সৈন্যবাহিনীৰ সেনা-মুখ্য (নাঙ হান) ৰূপে দায়িত্ব লোৱা, মুছলমান আক্ৰমণকাৰী সেনাৰ বিৰুদ্ধে ৰণত নামি অহা, আৰু অসমৰ বাবে জীৱন ত্যাগ কৰা বীৰাংগনা হিচাপে স্মৰণ কৰা হয়।

পৰিচয়

মূলা গাভৰুৰ জন্ম ১৪৮৬ চনত অসমৰ ৰংপুৰত। তেওঁ আহোম ৰাজপৰিয়ালৰ কন্যা; টোকাসূত্ৰ অনুসৰি পিতৃ-মাতৃ হিচাপে চাওফা চুপিমফাৰ নাম দিয়া হয়। তেওঁৰ স্বামী ফ্ৰা চ্যেঙ মৌঙ (ফ্ৰাচেংমুং); স্বামীৰ উপাধি/পদবী আছিল বৰগোহাঁই। দম্পতীৰ সন্তান টন খাম বুলি উল্লেখ আছে।

ঐতিহাসিক পটভূমি

টোকাত স্বৰ্গদেউ চুহুংমুং (স্বৰ্গনাৰায়ণ)-ৰ সময়ত মুছলমান আক্ৰমণকাৰী সেনাৰ সৈতে আহোম ৰাজ্যৰ সংঘৰ্ষৰ কথা উল্লেখিত। এক মতে ১৫২৮–১৫৩২ চনৰ ভিতৰত চাৰি বছৰত মুছলমান সেনাই দুবাৰ অসম আক্ৰমণ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়; এই তথ্যটি টোকাত বিতৰ্কিত ৰূপে চিহ্নিত। আনহাতে, মূলাৰ স্বামীৰ মৃত্যু হোৱা যুদ্ধক মুছলমানৰ “পঞ্চমবাৰ” আক্ৰমণ বুলি কিছুমান উৎসে উল্লেখ কৰা বুলি টোকাত আছে (বিতৰ্কিত)।

ব্যক্তিজীৱন আৰু প্ৰেৰণা

টোকা অনুসৰি ১৫২৭ চনত মূলাৰ স্বামীৰ মৃত্যু ঘটে। স্বামী যুদ্ধলৈ যোৱাৰ ৭ দিন পাছত মূলাই স্বামীৰ মৃত্যুৰ খবৰ পায় বুলি উল্লেখ আছে। শোকৰ পাছতো তেওঁ শত্রু-বিৰোধী যুঁজত নামিবলৈ সংকল্প কৰে। লগতে ১৫২৭ চনৰ ঘটনাৰ পাছত তেওঁ ৫ বছৰ যুদ্ধ-কৌশল আয়ত্ত কৰিছিল বুলি উল্লেখিত।

এই পৰ্বত আহোম সৈন্যৰ আত্মৰক্ষামূলক সামগ্ৰী হিচাপে “কৱচ কাপোৰ”ৰ বিশ্বাস/ব্যৱহাৰ থাকিছিল বুলি টোকাত আছে। মূলাই স্বামীক কৱচ কাপোৰ দিব নোৱাৰিলে বুলি উল্লেখো পোৱা যায়। (উপলব্ধ সংযোগত “কৱচ কাপোৰ” নাই; সেয়ে ইয়াত কেৱল টোকাৰ ভাষ্য ৰূপে উল্লেখ কৰা হ’ল।)

সেনা-দায়িত্ব আৰু যুদ্ধ

মূলা গাভৰুৱে আহোম সৈন্যবাহিনীৰ সেনা-মুখ্য (নাঙ হান) হিচাপে দায়িত্ব লোৱা বুলি টোকাত স্পষ্টকৈ দিয়া আছে। মুছলমান আক্ৰমণৰ সময়ত ১৫৩২ চনত মুছলমান সেনাপতি তুৰ্বকে পুনৰ অসম আক্ৰমণ কৰোঁতে মূলা যুদ্ধলৈ ওলাই যায়। যুদ্ধলৈ যাঁওতে তেওঁৰ সংগী মহিলা যুঁজাৰু হিচাপে জয়ন্তী, পমিলা আৰু ললিতাৰ উপস্থিতিৰ উল্লেখ আছে।

ৰণৰ আগতে মূলাই আহোম ভাষাত যুদ্ধ-হুংকাৰ দিছিল বুলি উল্লেখিত। সেই হুংকাৰত হেংদাং আৰু ক্লাঙ-ফাই ধৰি আগুৱাই আহিবলৈ আহ্বান আছিল। (উপলব্ধ সংযোগত হেংদাং/ক্লাঙ-ফাই নাই; সেয়ে সংযোগ দিয়া নহ’ল।)

টোকা অনুসৰি মূলাই ৪ দিন ধৰি একেৰাহে যুদ্ধ কৰিছিল আৰু যুদ্ধত হেংদাং ব্যৱহাৰ কৰিছিল। ৪ৰ্থ দিনা তেওঁৰ মুখামুখি হয় তুৰ্বক খানৰ সৈতে। তুৰ্বক খানক স্বামী-হত্যাৰ সৈতে জড়িত বুলি উৎসে দেখুৱাইছে বুলিও টোকাত আছে। ১৫৩২ চনত তুৰ্বক খানৰ সৈতে সংঘটিত সেই যুঁজতেই মূলা গাভৰুৰ মৃত্যু ঘটে।

টোকাত “দিকৰাই মুখৰ ৰণ”ৰ উল্লেখও আছে; এই উল্লেখটিক মূলাৰ সময়ৰ সংঘাত-প্ৰসংগৰ সৈতে সম্পৰ্কিত এক যুদ্ধ-উল্লেখ ৰূপে ধৰা যায়।

মৃত্যু আৰু পৰৱৰ্তী ঘটনা

মূলা গাভৰুৰ মৃত্যুৰ পাছত কনচেং বৰপাত্ৰগোঁহাই নেতৃত্বত আহোম বাহিনীয়ে মুছলমান বাহিনীক পৰাস্ত কৰে বুলি টোকাত উল্লেখ আছে। লগতে আহোম বাহিনীয়ে তুৰ্বক খানক হত্যা কৰে বুলিও উল্লেখিত। এইধৰণে, মূলা গাভৰুৰ মৃত্যুৰ পাছতো আহোম পক্ষৰ প্ৰতিআক্রমণ/প্ৰতিৰোধ সফল হোৱা বুলি টোকা-ভিত্তিক বৰ্ণনা পোৱা যায়।

উত্তৰাধিকাৰ

মূলা গাভৰু “অসমৰ বাবে জীৱন ত্যাগ” কৰা বীৰাংগনা হিচাপে জনস্মৃতিত বিশেষ স্থান দখল কৰি আছে বুলি টোকাত তথ্যপেটীৰ ভাষ্য ৰূপে উল্লেখ আছে। আধুনিক সময়ত তেওঁৰ স্মৃতিত শিক্ষা-প্ৰতিষ্ঠান আৰু স্মৰণোৎসৱ গঢ় লৈ উঠাৰ উল্লেখ পোৱা যায়।

• ১৯৮৭ চনত দিচাও বটোৱা, শিৱসাগৰ জিলাত নাঙ মূলা কুঁৱৰীৰ স্মৃতিত “মূলাগাভৰু ছাত্ৰী এম.ই. বিদ্যালয়” স্থাপন কৰা হয়।
• প্ৰতি বছৰে ২৯ মে’ তাৰিখে “মূলাগাভৰু দিৱস” পালন কৰা হয়; এই দিৱসক ইংৰাজীত “Nang Mula Day” বোলা হয়।
• দিৱস উপলক্ষে “বীৰাংগনা মূলা গাভৰু বঁটা” প্ৰদানৰ উল্লেখ আছে; এই বঁটা অসমৰ বিশিষ্ট মহিলাসকলক প্ৰদান কৰা হয়।
• দিৱস পালনত টাই আহোম যুৱ পৰিষদ, অসম (TYPA) জড়িত বুলি উল্লেখিত।

গৱেষণা-আলোচনাৰ ক্ষেত্ৰত ২০১১ চনত ডেবো প্ৰসাদ গগৈ আৰু প্ৰশান্ত বৰুৱাই মূলা গাভৰু সম্পৰ্কীয় গৱেষণা-প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰে বুলি টোকাত আছে (Indian History Congress Proceedings, পৃ. ১৫১১–১৫১২)।

আৰু চাওক

• কনচেং বৰপাত্ৰগোঁহাই
• টাই আহোম যুৱ পৰিষদ, অসম
• চকলং
• অনাকটা কাপোৰ