অতুল চন্দ্ৰ হাজৰিকা

অতুল চন্দ্ৰ হাজৰিকা আধুনিক অসমীয়া সাহিত্যৰ এক বহুমুখী সৃষ্টিশীল ব্যক্তিত্ব। কবিতা-গীত, নাটক, গদ্য আৰু শিশুসাহিত্য—বহু ক্ষেত্ৰত একেলগে সক্ৰিয় থাকি তেখেতে সাহিত্যক কেৱল পাঠ্য-জগততে সীমাবদ্ধ নাৰাখি ৰঙ্গমঞ্চ, আলোচনী-সম্পাদনা আৰু শিক্ষা-প্ৰতিষ্ঠানৰ মাজেৰে জনজীৱনৰ সৈতে সংলগ্ন কৰিছিল। বিশেষকৈ অসমীয়া নাট্যচৰ্চাত তেখেতৰ অৱদানক নাট্য আন্দোলনৰ সূচনাস্বৰূপ বুলি কোৱা হয়; এই ধাৰাটোৱে অসমত ৰঙ্গমঞ্চৰ ৰুচি-দিশা বদলাই দিয়াত সহায় কৰে।

জন্ম আৰু প্ৰাথমিক শিক্ষা

অতুল চন্দ্ৰ হাজৰিকাৰ জন্ম ৯ ছেপ্টেম্বৰ, ১৯০৩ তাৰিখে গুৱাহাটীত হয়। তেখেতৰ পিতৃ ৰমাকান্ত হাজৰিকা আৰু মাতৃ নিৰুপমা হাজৰিকা। শৈশৱৰ পঢ়া-শুনা আৰম্ভ হয় লতাশিল প্ৰাথমিক বিদ্যালয়ত; পিছত তেখেতে মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱা মধ্য ইংৰাজী বিদ্যালয়ত শিক্ষা সম্পন্ন কৰে। মাধ্যমিক পৰ্যায়ত তেখেতে কটন কলেজিয়েট বিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰে আৰু ১৯২৩ চনত প্ৰৱেশিকা পৰীক্ষাত তিনিটা লেটাৰ নম্বৰ সহ উত্তীৰ্ণ হয়।

উচ্চশিক্ষা আৰু যোগ্যতা

প্ৰৱেশিকাৰ পিছত হাজৰিকাই ১৯২৮ চনত কটন মহাবিদ্যালয়ৰ পৰা কলা বিভাগত স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। পৰৱৰ্তী কালত তেখেতে অনাঅনুষ্ঠানিকভাবে পৰীক্ষাত অৱতীৰ্ণ হৈ কলিকতা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা অসমীয়া বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ উপাধি লাভ কৰে; এই ফলাফলত তেখেতে দ্বিতীয় শ্ৰেণীৰ প্ৰথম স্থান অধিকাৰ কৰিছিল (১৯৪৪)। একে সময়ছোৱাত তেখেতে আইনৰ স্নাতক ডিগ্ৰী (গুৱাহাটী আৰ্ল ল মহাবিদ্যালয়) আৰু বি টি ডিগ্ৰী (চেইণ্ট এডমাণ্ডচ মহাবিদ্যালয়, শ্বিলং)ো লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। এই বহুধৰণৰ শিক্ষাগত প্ৰস্তুতিয়ে তেখেতক শিক্ষকতা, সাহিত্য-চিন্তা আৰু মঞ্চ-চৰ্চা—তিনিও দিশত সমৃদ্ধ কৰে।

শিক্ষকতা আৰু অধ্যাপনা

হাজৰিকাই ১৯৩০ চনৰ পৰা ১৯৪৮ চনৰ ভিতৰত অসমৰ বিভিন্ন ঠাইত শিক্ষকতা কৰিছিল। শিক্ষাকেই তেখেতে জীৱনৰ এক কেন্দ্ৰীয় পেশা হিচাপে ধৰি ৰাখে। ১৯৪৮ চনত তেখেত কটন মহাবিদ্যালয়ৰ অসমীয়া বিভাগত প্ৰবক্তা হিচাপে নিযুক্ত হয়। পিছলৈ সেই বিভাগৰ মুৰব্বী অধ্যাপক ৰূপে তেখেতে অৱসৰ গ্ৰহণ কৰে। এই অধ্যাপনা-জীৱনৰ জৰিয়তে তেখেতে অসমীয়া ভাষা-সাহিত্যৰ অধ্যয়ন আৰু অনুশীলনক শৈক্ষিক পৰিসৰত সুদৃঢ় কৰাত অংশ লয় বুলি ধাৰণা কৰা হয়।

সাহিত্যিক কৃতি আৰু সৃষ্টিধাৰা

অতুল চন্দ্ৰ হাজৰিকাৰ সৃষ্টিৰ পৰিসৰ বৃহৎ। উৎস-তথ্য অনুসৰি তেখেতৰ গীত আৰু কবিতা-গ্ৰন্থ ২৩ খন, শিশুৰ বাবে ৰচিত গ্ৰন্থ ৪০ খন, আৰু বিবিধ বিষয়ক ৫ খন গ্ৰন্থ আছিল। এই সংখ্যাগুলিয়ে তেখেতৰ উৎপাদনশীলতা আৰু পাঠক-ভিন্নতাৰ কথা সূচায়।

তেখেতে আলোচনী-সংস্কৃতিৰ লগতো সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছিল। ১৯২৮ চনত “মিলন” আলোচনীৰ সম্পাদনা তেখেতেই কৰিছিল; লগতে কিছুদিন শিশু আলোচনী “দীপক”ো সম্পাদনা কৰে। কবিতাৰ ক্ষেত্ৰত তেখেতে বিভিন্ন পৰিচয়ত লিখা-ছপা কৰাৰ তথ্য পোৱা যায়: অমিয়কুমাৰ দাসৰ “বাঁহী”ত “চিত্ৰদাস” ছদ্মনামেৰে তেখেতে বহু কবিতা প্ৰকাশ কৰে। তেখেতৰ প্ৰথম কবিতাৰ নাম “বসন্তকাল” বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।

নাট্য আন্দোলন আৰু ‘মঞ্চলেখা’

হাজৰিকাৰ সাহিত্যজীৱনত নাট্যচৰ্চা বিশেষ গুৰুত্বপূর্ণ। উৎস-তথ্য অনুসৰি তেখেতে অসমত এক নাট্য আন্দোলনৰ সূচনা কৰে, যাৰ ফলত অসমীয়া ৰঙ্গমঞ্চসমূহত তেখেতৰ উল্লেখযোগ্য প্ৰভাৱ পৰে আৰু বঙালী নাটক অসমীয়া ৰঙ্গমঞ্চ এৰিবলৈ বাধ্য হয় বুলি কোৱা হয়। এই বক্তব্যই তেখেতৰ নাট্য-সচেতনতা আৰু সাংস্কৃতিক নেতৃত্বক সূচায়, যদিও ইয়াৰ বিশদ কাৰণ-প্ৰক্ৰিয়া বৰ্ণনা কৰিবলৈ উৎস-তথ্যত অধিক উপাদান দিয়া নাই।

নাট্য-ইতিহাসলৈ তেখেতৰ এক মুখ্য অৱদান হৈছে “মঞ্চলেখা” নামৰ গ্ৰন্থ। এই গ্ৰন্থখন ১৯৬৭ চনত প্ৰকাশ পায় বুলি উল্লেখ আছে, আৰু ইয়াত অসমীয়া নাটৰ পাঁচশ বছৰীয়া ইতিহাস বৰ্ণনা কৰা হৈছে বুলি তথ্যত দিয়া আছে। “মঞ্চলেখা”ৰ বাবেই তেখেতে সাহিত্য অকাডেমি বঁটা লাভ কৰে বুলি উৎস-তথ্য কয়; বঁটা প্ৰদানৰ বছৰ সন্দৰ্ভত উৎসত ১৯৬৯ চনৰ উল্লেখো আছে। সেয়ে নিশ্চিতভাৱে ক’ব পাৰি যে “মঞ্চলেখা” গ্ৰন্থৰ বাবে তেখেতে সাহিত্য অকাডেমি বঁটা লাভ কৰিছিল; কিন্তু কিছুমান তথ্য-সূত্ৰত বঁটা-বৰ্ষ পৃথককৈ উল্লেখ পোৱা যায়।

অসম সাহিত্য সভা আৰু নেতৃত্ব

অতুল চন্দ্ৰ হাজৰিকা অসম সাহিত্য সভাৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাবে জড়িত আছিল। ১৯৫৩ চনৰ পৰা ১৯৫৬ চনলৈ তেখেত একাদিক্ৰমে তিনিবাৰ সাধাৰণ সম্পাদক (প্ৰধান সম্পাদক) নিৰ্বাচিত হয়। এই দায়িত্ব পালনৰ অন্তত ১৯৫৬ চনত তেখেত উপ-সভাপতি নিৰ্বাচিত হৈছিল বুলি উল্লেখ আছে। ১৯৫৯ চনত নগাঁওত অনুষ্ঠিত অসম সাহিত্য সভাৰ বাৰ্ষিক অধিবেশনত তেখেতে সভাপতিত্ব কৰে। সাহিত্য সভাৰ দৰে বৃহৎ সাহিত্য-প্ৰতিষ্ঠানত তেখেতৰ এই পদ-পদবীসমূহে তেখেতক সাহিত্য-নীতি, সংগঠন-চলাচল আৰু সমকালীন বৌদ্ধিক পৰিবেশ গঢ়াৰ ক্ষেত্ৰত সক্ৰিয় প্ৰভাবশালী ভূমিকাত স্থাপন কৰে।

বঁটা, সন্মান আৰু ব্যক্তিগত জীৱন

হাজৰিকাক ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত স্বীকৃতি দিয়া হয়। ১৯৭১ চনত ভাৰত চৰকাৰৰ দ্বাৰা তেখেত পদ্মশ্ৰী সন্মানেৰে সন্মানিত হয়। পৰৱৰ্তী কালত, ১৯৮২ চনত অসম সাহিত্য সভাই তেখেতক “সাহিত্যাচাৰ্য” উপাধি প্ৰদান কৰে। এইদৰে তেখেতৰ অৱদানক ৰাজ্যিক-সাংস্কৃতিক মঞ্চ আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় মানৰ দুয়ো স্তৰত স্বীকৃতি দিয়া দেখা যায়।

ব্যক্তিগত জীৱনত তেখেতৰ জীৱনসংগী আছিল সাবিত্ৰী হাজৰিকা। অতুল চন্দ্ৰ হাজৰিকাৰ মৃত্যু ৭ জুন, ১৯৮৬ তাৰিখে হয়।

উত্তৰাধিকাৰ

অতুল চন্দ্ৰ হাজৰিকাৰ উত্তৰাধিকাৰ মূলত তিনিটা দিশে স্পষ্ট: (১) সাহিত্যিক সৃষ্টি—বিশেষকৈ কবিতা-গীত, শিশুসাহিত্য আৰু বিবিধ গদ্য-গ্ৰন্থৰ বৃহৎ ভঁৰাল; (২) নাট্যচৰ্চা আৰু নাট্য-ইতিহাস—“মঞ্চলেখা”ৰ দৰে গ্ৰন্থে নাট্য-অধ্যয়নৰ ভিত মজবুত কৰে আৰু ৰঙ্গমঞ্চৰ পৰম্পৰা নিৰ্মাণত তেখেতৰ নাম স্থায়ী কৰে; (৩) প্রতিষ্ঠানিক নেতৃত্ব—অসম সাহিত্য সভা আৰু কটন মহাবিদ্যালয়ৰ অধ্যাপনা-জীৱনৰ মাধ্যমেৰে সাহিত্য-সাংগঠনিক ক্ষেত্ৰত এক শৃঙ্খলাবদ্ধ, শিক্ষিত ধাৰা দৃঢ় কৰাত তেখেত সহায়ক হয়। সৰ্বমুঠতে, তেখেত অসমীয়া সাহিত্য-সংস্কৃতিৰ পাঠ, মঞ্চ আৰু প্রতিষ্ঠান—এই তিনিও পৰিসৰত চিনাকি নাম।

আৰু চাওক

• অসম সাহিত্য সভা
• অসমীয়া সাহিত্য
• নাটক
• সাহিত্য অকাডেমি বঁটা
• পদ্মশ্ৰী
• গুৱাহাটী
• নগাঁও