সম্পাদকীয় আৰু মৌলিক প্ৰবন্ধ
অসমীয়া বিশ্বকোষৰ বাবে নতুনকৈ মৌলিক অসমীয়াত লিখা প্ৰবন্ধসমূহ — এই বিশ্বকোষৰ মূল ভেটি। · ৩৩১ প্ৰবন্ধ
-
চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালা
চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালা (১৮৬৭–১৯৩৮) আধুনিক অসমীয়া কবিতাত ৰোমাণ্টিক ভাবধাৰাৰ সূচনাকাৰী লেখকসকলৰ অন্যতম আৰু ‘জোনাকী’ আলোচনীকেন্দ্ৰিক সাহিত্য-আন্দোলনৰ গুৰুত্বপূর্ণ নেতা। কবিতা, সম্পাদনা, মুদ্ৰণ-প্ৰকাশনা আৰু সংবাদপত্ৰ পৰিচালনাৰ যোগেদি তেওঁ অসমীয়া সাহিত্য-সংস্কৃতিত গভীৰ প্ৰভাৱ পেলাই গৈছে।
-
জেঠ
জেঠ অসমীয়া বৰ্ষপঞ্জীৰ দ্বিতীয় মাহ, আৰু ইয়াৰ মুঠ দিন ৩২। এই মাহ কৃষিকাৰ্যৰ প্ৰস্তুতি আৰু “জেঠুৱা” পৰম্পৰাৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত, আৰু সাধাৰণতে গ্ৰেগৰিয়ান বৰ্ষপঞ্জীৰ মে'–জুন মাহৰ সময়ছোৱাত পৰে।
-
পাঠশালা
পাঠশালা অসমৰ বজালী জিলাৰ সদৰ নগৰ আৰু নামনি অসমৰ এক পৰিচিত শিক্ষাকেন্দ্ৰ। ই অসমীয়া ভ্ৰাম্যমান থিয়েটাৰৰ জন্মস্থান হিচাপে সাংস্কৃতিক ইতিহাসতো বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য।
-
শৰপহু
শৰপহু (Sambar) দক্ষিণ এছিয়া আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াত বিস্তৃত এক বৃহৎ দেহৰ পহু, যাৰ বৈজ্ঞানিক নাম Rusa unicolor। ই বহু অৰণ্য পৰিৱেশত গুৰুত্বপূৰ্ণ তৃণভোজী, আৰু বাঘৰ প্ৰিয় চিকাৰৰূপে পৰিচিত।
-
ৰংঘৰ
ৰংঘৰ আহোম যুগত নিৰ্মিত আৰু এছিয়াৰ সবাতোকৈ পুৰণি মুকলি প্ৰেক্ষাগৃহ বুলি খ্যাত এক ঐতিহাসিক স্থাপত্য-কীৰ্তি। শিৱসাগৰৰ কাষৰ ৰূপহী পথাৰত ৰাজকীয় ক্ৰীড়া, উৎসৱ আৰু সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান উপভোগৰ বাবে ই নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।
-
শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ বঁটা
শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ বঁটা অসম চৰকাৰে ১৯৮৬ চনৰ পৰা প্ৰদান কৰা ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ৰ সাংস্কৃতিক সন্মান। সাহিত্য, কলা, সংস্কৃতি আৰু সাংবাদিকতাত ৰাষ্ট্ৰীয় বা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় খ্যাতি অৰ্জন কৰা ব্যক্তিক দিয়া এই বঁটাৰ প্ৰথম প্ৰাপক কীৰ্তিনাথ হাজৰিকা আৰু শেহতীয়া প্ৰাপক সোণাল মানসিং।
-
দেউৰী জনগোষ্ঠী
দেউৰী জনগোষ্ঠী হৈছে বৃহৎ অসমীয়া জাতিৰ অন্তৰ্গত এক চীনা-তিব্বতীয় জনগোষ্ঠী, যাৰ বসতি মূলতঃ অসম আৰু কাষৰীয়া অৰুণাচল প্ৰদেশ আৰু নাগালেণ্ডত। ভাষা-সংস্কৃতি, ফৈদভাগ, কৃষিভিত্তিক জীৱনধাৰা আৰু শাক্তধাৰাৰ হিন্দু ধৰ্মাচৰণ—এই সকলো দিশে দেউৰী সমাজে অসমীয়া সমাজ-ইতিহাসত স্বতন্ত্ৰ পৰিচয় গঢ়ি তুলিছে।
-
প্ৰতিমা বৰুৱা পাণ্ডে
প্ৰতিমা বৰুৱা পাণ্ডে অসমৰ লোক-সংগীত জগতৰ এক উল্লেখযোগ্য কণ্ঠ, বিশেষকৈ গোৱালপৰীয়া লোকগীতক জনপ্ৰিয় কৰি তোলাত তেখেতৰ ভূমিকা গুৰুত্বপূর্ণ। ৰাজপৰিয়ালৰ পটভূমিৰ পৰা আহিও তেখেতে চলচ্চিত্ৰ, মঞ্চ আৰু ৰেকৰ্ডিংৰ মাধ্যমেৰে লোকসংগীতক আধুনিক শ্ৰোতাৰ মাজলৈ আগবঢ়াই নিলে।
-
চৰ্যাপদ
চৰ্যাপদ বজ্ৰায়ণ বৌদ্ধ ধৰ্মৰ সহজযানী সাধনাৰ “উপলব্ধিৰ গীত”ধৰণৰ ৰহস্যময় কবিতা-সংকলন। ইয়াক অসমীয়া ভাষাৰ প্ৰথম লিখিত ৰূপৰ চানেকি হিচাপে চিহ্নিত কৰা হয়, যদিও ইয়াৰ ভাষা-ঐতিহ্য পূব ভাৰতৰ কেইবাটাও ভাষাৰ আদিকালৰ সৈতে সংযোগযুক্ত বুলি গৱেষণাত ধৰা পৰে।
-
দক্ষিণ শালমাৰা-মানকাচৰ জিলা
দক্ষিণ শালমাৰা-মানকাচৰ জিলা অসমৰ এক নতুন প্ৰশাসনিক জিলা, যিখন ২০১৬ চনত ধুবুৰী জিলাৰ অংশবিশেষৰে গঠন কৰা হয়। হাটশিঙিমাৰি এই জিলাৰ সদৰ; জিলা মূলত কৃষি, অৰণ্য-সম্পদ আৰু সীমান্ত-কেন্দ্ৰিক বাণিজ্য-প্ৰবাহৰ ঐতিহাসিক প্ৰেক্ষাপটৰ সৈতে জড়িত।
-
দেৱকান্ত বৰুৱা
দেৱকান্ত বৰুৱা (১৯১৪–১৯৯৬) অসমীয়া আধুনিকতাৰ প্ৰাৰম্ভিক পৰ্বত স্মৰণীয় কবি আৰু একেদৰে শীৰ্ষস্থানীয় ভাৰতীয় কংগ্ৰেছ নেতা। সাহিত্য, সংবাদ-সম্পাদনা আৰু ৰাজ্য-ৰাষ্ট্ৰীয় ৰাজনীতিত একেলগে সক্ৰিয় হৈ তেওঁ অসমৰ বৌদ্ধিক আৰু ৰাজনৈতিক পৰিমণ্ডলত উল্লেখযোগ্য প্ৰভাৱ পেলাইছিল।
-
নিৰুপমা বৰগোহাঞি
নিৰুপমা বৰগোহাঞি অসমৰ আধুনিক সাহিত্যৰ এগৰাকী উল্লেখযোগ্য গল্পকাৰ, ঔপন্যাসিক আৰু ফ্ৰীলান্স সাংবাদিক। ‘অভিযাত্ৰী’ গ্ৰন্থৰ বাবে তেখেতে ১৯৯৬ চনত সাহিত্য অকাডেমি বঁটা লাভ কৰি ব্যাপক স্বীকৃতি অৰ্জন কৰে।
-
পাৰ্ৱতি প্ৰসাদ বৰুৱা
পাৰ্ৱতি প্ৰসাদ বৰুৱা অসমীয়া সাহিত্য, গীত-ৰচনা, নাটক আৰু চলচ্চিত্ৰৰ ক্ষেত্ৰত বহুমুখী অৱদান আগবঢ়োৱা এজন সৃষ্টিশীল শিল্পী। বিশেষকৈ গীতিকবি আৰু চলচ্ছিত্ৰ-নিৰ্মাতা হিচাপে তেওঁ ১৯৪০ চনত অসমীয়া ভাষাৰ চতুৰ্থখন ছবি ‘ৰূপহী’ নিৰ্মাণ কৰি অসমীয়া সাংস্কৃতিক ইতিহাসত স্থায়ী ছাপ ৰাখে।
-
বজালী জিলা
বজালী জিলা অসমৰ ৩৪খন জিলাৰ মাজৰ এখন, যাৰ সদৰ পাঠশালাৰ মদন-ৰাউতা নগৰত অৱস্থিত। বৰপেটা জিলাৰ বজালী মহকুমাক পুনৰ্গঠন কৰি ২০২১ চনৰ ১২ জানুৱাৰীত ইয়াক চৰকাৰীভাৱে জিলা হিচাপে গঠন কৰা হয়।
-
মাজুলী জিলা
মাজুলী জিলা অসমৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ বুকুত অৱস্থিত মাজুলী নদীদ্বীপক কেন্দ্ৰ কৰি গঠিত ৰাজ্যখনৰ এক বিশেষ জিলা। সত্ৰ-সংস্কৃতি, নৱবৈষ্ণৱ পৰম্পৰা আৰু কৃষিভিত্তিক জীৱিকাৰ বাবে এই জিলাখন অসমৰ সমাজ-সংস্কৃতি আৰু গ্ৰামীণ অৰ্থনীতিৰ অধ্যয়নত গুৰুত্বপূৰ্ণ।
-
হেমন্ত দত্ত
হেমন্ত দত্ত (১৯৪১–২০২৫) অসমীয়াৰ এগৰাকী বহুমুখী সাংস্কৃতিক ব্যক্তিত্ব; তেওঁ নাট্যকাৰ, গীতিকাৰ, অভিনেতা আৰু পৰিচালক হিচাপে দীৰ্ঘদিন সক্ৰিয় আছিল। এশৰো অধিক নাট আৰু পাঁচশৰো অধিক গীত ৰচনাৰ লগতে তেওঁ উপপথ (১৯৮০) নামৰ অসমীয়া চলচ্চিত্ৰখন পৰিচালনা কৰিছিল।
-
অনুৰাধা শৰ্মা পূজাৰী
অনুৰাধা শৰ্মা পূজাৰী (জন্ম ১৯৬৪) অসমীয়া সাহিত্য আৰু সংবাদজগতৰ এগৰাকী পৰিচিত নাম, যিয়ে উপন্যাস, গদ্য আৰু সম্পাদনাৰ জৰিয়তে সমকালীন সমাজ-অনুভৱৰ ৰূপায়ণ কৰিছে। তেখেতে সাংবাদিকতা-প্ৰশিক্ষণ, কলা-শিক্ষা আৰু সংবাদসম্পাদনাৰ অভিজ্ঞতা একেলগে ব্যৱহাৰ কৰি বহুমুখী সৃষ্টিশীলতা গঢ়ি তুলিছে।
-
অসম চুক্তি
অসম চুক্তি হৈছে ১৯৮৫ চনত স্বাক্ষৰিত এক বুজাবুজি চুক্তি, যাৰ জৰিয়তে অসম আন্দোলনৰ আনুষ্ঠানিক সমাপ্তি ঘটে। ১৫ আগষ্ট ১৯৮৫ তাৰিখে নতুন দিল্লীত ভাৰত চৰকাৰ আৰু অসম আন্দোলনৰ নেতৃত্বৰ মাজত এই চুক্তি স্বাক্ষৰিত হয়।
-
বিষ্ণুৰাম মেধি
বিষ্ণুৰাম মেধি (১৮৮৮–১৯৮১) অসমৰ দ্বিতীয়গৰাকী মুখ্যমন্ত্ৰী আৰু ভাৰতীয় স্বাধীনতা সংগ্ৰামৰ এগৰাকী মুক্তিযোদ্ধা আছিল। তেওঁ ১৯৫০–১৯৫৭ চনত অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী, আৰু ১৯৫৭–১৯৬৪ চনত তেতিয়াৰ মাদ্ৰাছ ৰাজ্য (বৰ্তমান তামিলনাডু)ৰ ৰাজ্যপাল হিচাপে দায়িত্ব পালন কৰে।
-
মাৰ্ঘেৰিটা মহকুমা
মাৰ্ঘেৰিটা মহকুমা তিনিচুকীয়া জিলাৰ তিনিটা মহকুমাৰ ভিতৰত এটি সীমামূৰীয়া প্ৰশাসনিক একক, য’ত কয়লা, চাহ আৰু প্লাইউড উদ্যোগে অঞ্চলটোৰ অৰ্থনীতি গঢ়ি তুলিছে। পাটকাই পৰ্বতশ্ৰেণী, বুঢ়ীদিহিং নদী আৰু বনাঞ্চলৰ বাবে ই পৰ্যটন আৰু প্ৰাকৃতিক বৈচিত্ৰ্যৰ দিশতো গুৰুত্বপূৰ্ণ।
-
হৰেকৃষ্ণ ডেকা
হৰেকৃষ্ণ ডেকা (জন্ম ১৯৪৩) এগৰাকী অসমীয়া কবি, গল্পকাৰ, প্ৰবন্ধকাৰ, ঔপন্যাসিক আৰু কবিতা-সমালোচক, একে সময়তে ভাৰতীয় আৰক্ষী সেৱাৰ বিষয়া হিচাপে উচ্চ পদত দায়িত্ব পালন কৰা ব্যক্তি।
-
নীলমণি ফুকন (কনিষ্ঠ)
নীলমণি ফুকন (কনিষ্ঠ) (১৯৩৩–২০২৩) অসমীয়া ভাষাৰ কবি, সাহিত্যিক, কলা-সমালোচক আৰু অধ্যাপক। অসমীয়া আধুনিক কবিতাত প্ৰতীকবাদ আৰু চিত্ৰকল্পবাদৰ প্ৰভাৱ বিস্তাৰত তেওঁক উল্লেখ কৰা হয়।
-
যোৰহাট চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক আৰু বহুমুখী বালক বিদ্যালয়
যোৰহাট চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক আৰু বহুমুখী বালক বিদ্যালয় অসমৰ যোৰহাট চহৰত অৱস্থিত এখন ঐতিহাসিক শিক্ষাপ্ৰতিষ্ঠান। ১৮৮৩ চনত ব্ৰিটিছ শাসনকালত স্থাপিত এই বিদ্যালয়ে অসমীয়া মাধ্যমৰ মাধ্যমিক আৰু উচ্চতৰ মাধ্যমিক শিক্ষাৰ লগতে বহুমুখী ধাৰাৰ শিক্ষাৰ পৰিৱেশ গঢ়ি তোলাত উল্লেখযোগ্য ভূমিকা ৰাখিছে।
-
শ্ৰী শ্ৰী বটদ্ৰৱা থান
শ্ৰী শ্ৰী বটদ্ৰৱা থান অসমীয়া বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ এক অতি পৱিত্ৰ তীৰ্থস্থান আৰু মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ জীৱন-কৰ্মৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত ঐতিহ্যকেন্দ্ৰ। নগাঁও জিলাৰ বৰদোৱা (বটদ্ৰৱা)ত অৱস্থিত এই স্থান একশৰণ নাম ধৰ্মৰ প্ৰাৰম্ভিক প্ৰচাৰৰ স্মৃতি আৰু সত্ৰ-নামঘৰ সংস্কৃতিৰ এক উল্লেখযোগ্য নিদৰ্শন।
-
অংকীয়া নাট
অংকীয়া নাট মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ আৰু মাধৱদেৱ ৰচিত বৈষ্ণৱ ভাবধাৰামূলক একাংকিক নাট-সাহিত্য, যাৰ আধাৰ প্ৰধানকৈ পৌৰাণিক আখ্যান। এই নাটসমূহৰ লিখিত পাঠক “অংকীয়া নাট” আৰু সেই পাঠৰ মঞ্চায়ন-পৰম্পৰাক “অংকীয়া ভাওনা” বা ভাওনা বুলি পৃথককৈ বুজোৱা হয়।
-
বেণুধৰ শৰ্মা
বেণুধৰ শৰ্মা (Benudhar Sharma) অসমীয়া ভাষাৰ সাহিত্যিক, সাংবাদিক, গৱেষক আৰু বুৰঞ্জীবিদ আছিল। তেখেতে স্বাধীনতা আন্দোলনত অংশ লোৱাৰ উপৰিও অসমীয়া সাংবাদিকতা আৰু বুৰঞ্জীমূলক সাহিত্যত উল্লেখযোগ্য অৱদান ৰাখিছিল।
-
শৰাই
শৰাই অসমৰ পৰম্পৰাগত কাঁহজাত (বেল-মেটেল) পাদযুক্ত থালধৰণৰ পাত্ৰ, যাক সন্মান, মৰ্যাদা আৰু আতিথ্যৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান, সামাজিক অনুষ্ঠান আৰু অতিথি সম্ভাষণত তামোল-পাণ আদি আগবঢ়াবলৈ ইয়াৰ ব্যৱহাৰ বিশেষ গুৰুত্বপূৰ্ণ।
-
চন্দ্ৰপ্ৰভা শইকীয়ানী
চন্দ্ৰপ্ৰভা শইকীয়ানী (১৯০১–১৯৭২) অসমৰ শিক্ষয়িত্ৰী, ঔপন্যাসিকা, সমাজসেৱী আৰু স্বাধীনতা সংগ্ৰামী। অসমীয়া নাৰী-আন্দোলনৰ পথ প্ৰদৰ্শক আৰু সদৌ অসম প্ৰদেশিক মহিলা সমিতিৰ প্ৰতিষ্ঠাপকসকলৰ অন্যতম হিচাপে তেওঁ স্বীকৃত।
-
প্ৰাগজ্যোতিষপুৰ
প্ৰাগজ্যোতিষপুৰ মধ্যযুগত বৰ্মন ৰাজবংশৰ শাসনকালীন এক ঐতিহাসিক নগৰ আৰু কামৰূপ ৰাজ্যৰ ৰাজধানী হিচাপে পৰিচিত। সপ্তম শতিকাৰ পিছত ‘প্ৰাগজ্যোতিষপুৰ’ নাম অধিক প্ৰচলিত হয় যদিও নগৰখনৰ সঠিক অৱস্থান সম্পৰ্কে ইতিহাসবিদসকলৰ মাজত বহুমত আছে।
-
মৈদাম
মৈদাম (ফ্ৰাং-মৈ-দাম) আহোম জনগোষ্ঠীৰ মৃতদেহ সংস্কাৰ প্ৰথা আৰু সমাধি-ধৰণ, যাক “Assamৰ পিৰামিড” বুলিও জনা যায়। অসমত বিভিন্ন ঠাইত মৈদাম দেখা যায়; বিশেষকৈ চৰাইদেউত ইয়াৰ ঘনত্ব আটাইতকৈ বেছি, আৰু ২০২৪ চনৰ জুলাইত চৰাইদেউৰ মৈদামসমূহ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ হিচাপে স্বীকৃত হয়।
