সম্পাদকীয় আৰু মৌলিক প্ৰবন্ধ
অসমীয়া বিশ্বকোষৰ বাবে নতুনকৈ মৌলিক অসমীয়াত লিখা প্ৰবন্ধসমূহ — এই বিশ্বকোষৰ মূল ভেটি। · ৩৩১ প্ৰবন্ধ
-
প্ৰমথেশ চন্দ্ৰ বৰুৱা
প্ৰমথেশ চন্দ্ৰ বৰুৱা আছিল অসমৰ গৌৰীপুৰত জন্মলাভ কৰা প্ৰাক্-স্বাধীনতা যুগৰ এজন উল্লেখযোগ্য অভিনেতা, চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক আৰু চিত্ৰনাট্য-লেখক। বাংলা আৰু হিন্দী চলচ্চিত্ৰত তেখেতে শিল্প-কাৰিকৰি উদ্ভাৱন, বিশেষকৈ ‘‘দেৱদাস’’ৰ চলচ্চিত্ৰায়ন আৰু নতুন কেমেৰা-কৌশল প্ৰয়োগৰ জৰিয়তে ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ ইতিহাসত…
-
বড়োলেণ্ড
বড়োলেণ্ড, আনুষ্ঠানিকভাৱে বড়োলেণ্ড টেৰিটৰিয়েল ৰিজিয়ন (বিটিআৰ), অসমৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ এক স্বায়ত্তশাসিত ক্ষেত্ৰীয় অঞ্চল। বড়ো আন্দোলন আৰু ২০০৩ চনৰ বড়ো চুক্তিৰ ফলত গঢ় লৈ উঠা এই অঞ্চলটো বৰ্তমান বড়োলেণ্ড ক্ষেত্ৰীয় পৰিষদৰ জৰিয়তে পৰিচালিত হয়।
-
মৰাণ জনগোষ্ঠী
মৰাণ জনগোষ্ঠী অসমত বসবাস কৰা বড়ো-কছাৰী ঠালৰ এক প্রাচীন নৃগোষ্ঠী, যিসকলৰ ইতিহাস ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ দক্ষিণ-পূবাঞ্চলৰ সমাজ-গঠনৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। ঐতিহাসিকভাৱে তেওঁলোকৰ নিজস্ব ভাষা থাকিলেও বৰ্তমানত অসমীয়া ভাষাই প্ৰধান মাধ্যম, আৰু ধৰ্মীয়-সাংস্কৃতিক জীৱনত বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ সৈতে কিছুমান পুৰণি…
-
খগেন মহন্ত
খগেন মহন্ত অসমৰ খ্যাতিমান কণ্ঠশিল্পী, সুৰকাৰ আৰু গীতিকাৰ; লোকসংগীত, বিশেষকৈ বিহুগীতক আধুনিক মঞ্চ আৰু গণমাধ্যমত জনপ্ৰিয় কৰি তোলাত তেওঁৰ ভূমিকা উল্লেখযোগ্য। আকাশবাণীৰ শিল্পী-প্ৰযোজক ৰূপে আৰু গাঁৱে-ভূঞে লোকগীত সংগ্ৰহ-সংৰক্ষণৰ প্ৰচেষ্টাৰ জৰিয়তে তেওঁ অসমীয়া লোকধাৰাৰ এক বিস্তৃত ভঁৰাল গঢ়ি থৈ যায়।
-
দুলীয়াজান
দুলীয়াজান অসম ৰাজ্যৰ ডিব্ৰুগড় জিলাত অৱস্থিত এখন ঔদ্যোগিক চহৰ, যাক “তৈল নগৰী” নামেৰেও জনা যায়। তেল-গেছ খণ্ডৰ বৃহৎ প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ কাৰ্যালয় দুলীয়াজানত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে ই ৰাজ্যৰ অৰ্থনৈতিক মানচিত্ৰত বিশেষ স্থান দখল কৰি আছে।
-
মাধৱ কন্দলি
মাধৱ কন্দলি ১৪শ শতিকাৰ এগৰাকী অসমীয়া কবি, যিয়ে বাল্মীকিৰ ৰামায়ণক অসমীয়া ভাষালৈ অনুবাদ কৰি প্ৰান্তীয় ভাৰতীয় ভাষাসমূহৰ ভিতৰত এক অগ্ৰগণ্য উদাহৰণ স্থাপন কৰে। তেওঁৰ ‘সপ্তকাণ্ড ৰামায়ণ’ অসমীয়া সাহিত্যৰ আদিপর্বৰ অন্যতম মূল্যবান কীৰ্তি হিচাপে গণ্য।
-
অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়
অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় অসমৰ পূব প্ৰান্তৰ পুৰণি চিকিৎসা শিক্ষাপ্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ অন্যতম, যি ডিব্ৰুগড় নগৰৰ বৰবাৰী অঞ্চলত অৱস্থিত। ৩ নৱেম্বৰ ১৯৪৭ তাৰিখে বেৰী-হোৱাইট মেডিকেল স্কুল উন্নীত হৈ এই মহাবিদ্যালয় ৰূপে আনুষ্ঠানিকভাৱে উদ্বোধিত হয়।
-
অসমৰ চাহ জনগোষ্ঠী
অসমৰ চাহ জনগোষ্ঠী বুলিলে চাহ বাগিচাসমূহৰ কৰ্মচাৰী আৰু প্ৰাক্তন কৰ্মচাৰীসকলক, লগতে তেওঁলোকৰ পৰিয়ালসমূহক বুজায়। বিভিন্ন উৎস-জনগোষ্ঠীৰ সংমিশ্ৰণে গঢ় লৈ উঠা এই সমাজগোট অসমৰ জন-সংগঠন, শ্রম-ইতিহাস, ভাষা-সংস্কৃতি আৰু সমসাময়িক পৰিচয় ৰাজনীতিত বিশেষ গুৰুত্বপূর্ণ।
-
চুতাম্লা
চুতাম্লা (হিন্দু নাম জয়ধ্বজ সিংহ) আছিল আহোম ৰাজবংশৰ এজন স্বৰ্গদেউ, যাঁৰ ৰাজত্বকাল ১৬৪৮ৰ পৰা ১৬৬৩ খ্ৰীষ্টাব্দলৈ বিস্তৃত। তেখেতৰ শাসনত সীমান্ত-সুৰক্ষা আৰু বৈদেশিক চাপ একেলগে তীব্ৰ হৈছিল, আৰু ১৬৬২–১৬৬৩ত মোগল শক্তিৰ আগ্ৰাসন আৰু তাৰ পাছৰ সন্ধিয়ে আহোম ৰাজনীতিৰ দিশ সলনি কৰে।
-
চ্যু-পং-মু'ঙ
চ্যু-পং-মু'ঙ (চক্ৰধ্বজ সিংহ) আহোম ৰাজবংশৰ ৰজা, যাৰ ৰাজত্বকাল ১৬৬৩–১৬৭০। তেওঁৰ দিনতেই মোগল-আহোম সংঘাত তীব্ৰ ৰূপ লয় আৰু পৰৱৰ্তী কালৰ শৰাইঘাটৰ যুদ্ধৰ পটভূমি সুদৃঢ় হয়।
-
বিদ্যুৎ চক্ৰৱৰ্তী
বিদ্যুৎ চক্ৰৱৰ্তী অসমীয়া মঞ্চ আৰু চলচিত্ৰ জগতৰ এগৰাকী উল্লেখযোগ্য অভিনেতা-পরিচালক আছিল। ‘ৰাগ-বিৰাগ’ আৰু ‘দুৱাৰ (চলচিত্ৰ)’ আদি ছবিৰ জৰিয়তে তেখেতে অসমীয়া চলচিত্ৰৰ সমান্তৰাল ধাৰা আৰু মূলধাৰাৰ মাজত সেতুবন্ধ ৰচনা কৰিছিল।
-
মাঘ
মাঘ অসমীয়া বৰ্ষপঞ্জীৰ দশম মাহ আৰু শীত ঋতুৰ শেষভাগৰ সৈতে জড়িত এক ঋতুচক্ৰীয় মাহ। এই মাহত মাঘ বিহু, মকৰ সংক্ৰান্তি, সৰস্বতী পূজা আদিৰ লগতে কৃষিকাজ আৰু লোকবিশ্বাসৰ বহু পৰম্পৰা সক্ৰিয় থাকে।
-
লক্ষ্মীনন্দন বৰা
লক্ষ্মীনন্দন বৰা (১৯৩২–২০২১) অসমীয়া সাহিত্যৰ এগৰাকী বহুলপাঠ্য কথাশিল্পী, ঔপন্যাসিক আৰু শিক্ষাবিদ; ‘ৰামধেনু’ যুগত গল্পকাৰ হিচাপে তেখেতৰ সাহিত্যিক আত্মপ্ৰকাশ ঘটে।
-
সন্দিকৈ ছোৱালী মহাবিদ্যালয়
সন্দিকৈ ছোৱালী মহাবিদ্যালয় গুৱাহাটীৰ পাণবজাৰ এলেকাত, দীঘলীপুখুৰীৰ কাষত অৱস্থিত এখন ৰাজহুৱা ছোৱালী মহাবিদ্যালয়। ১৯৩৯ চনত প্ৰতিষ্ঠিত এই প্রতিষ্ঠানটো অসমত নাৰী উচ্চশিক্ষাৰ অগ্ৰগতিৰ এটা ঐতিহাসিক কেন্দ্ৰ আৰু বৰ্তমান গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অধীনস্থ।
-
ডিগবৈ
ডিগবৈ অসমৰ তিনিচুকীয়া জিলাৰ এক নগৰাঞ্চল, যাক এছিয়াৰ প্ৰথম বাণিজ্যিক খাৰুৱা তেল উৎপাদনস্থল হিচাপে বিশেষ গুৰুত্ব দিয়া হয়। তেলক্ষেত্ৰ, শোধনাগাৰ আৰু উপনিবেশিক যুগৰ নগৰ-অৱকাঠামোৰ বাবে ডিগবৈক অসমত “তৈল নগৰ” বুলিও চিনি পোৱা যায়।
-
উত্তৰ গুৱাহাটী
উত্তৰ গুৱাহাটী অসমৰ কামৰূপ জিলাৰ অন্তৰ্গত ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ এটা সৰু নগৰ, যাৰ ঐতিহাসিক গুৰুত্ব বিশেষকৈ প্ৰাচীন কামৰূপৰ ৰাজনৈতিক কেন্দ্ৰসমূহৰ সৈতে জড়িত। ই মন্দিৰ, শিলালিপি, দুৰ্গ-খাৱৈ আদি স্থাপত্য-অৱশেষেৰে সমৃদ্ধ আৰু আধুনিক কালত শিক্ষানুষ্ঠান আৰু উদ্যোগৰ উপস্থিতিৰ বাবেো পৰিচিত।
-
খোল
খোল হৈছে পূৱভাৰতত বিশেষকৈ নাম-কীৰ্তন আৰু শংকৰী সংস্কৃতিৰ সৈতে ওতপ্ৰোতভাৱে জড়িত এক ধ্বনিতাল বাদ্যযন্ত্ৰ। মৃদঙ্গৰ আধুনিক ৰূপ বুলি ধৰা এই বাদ্য অসম, বঙ্গ, মণিপুৰ আৰু উৰিষ্যাত বহুল প্ৰচলিত, আৰু বৰগীত–সত্ৰীয়া পৰম্পৰাত ই অপৰিহাৰ্য।
-
দিহিং নদী
দিহিং নদী (বা বুঢ়ী দিহিং) ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদৰ এটি ডাঙৰ উপনৈ, যি অৰুণাচল প্ৰদেশ আৰু উজনি অসমৰ মাজেৰে বৈ গৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিত হয়। ই একে সময়তে উজনি অসমৰ ঐতিহাসিক ৰাজনীতি, সীমান্ত-প্ৰশাসন আৰু নদী-ভূগোলৰ বৃহৎ পৰিবৰ্তনৰ সাক্ষী।
-
বাঁহী (আলোচনী)
বাঁহী এখন প্ৰভাৱশালী অসমীয়া মাহেকীয়া আলোচনী, যি লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱাৰ সম্পাদনাত ১৯০৯ চনত কলিকতাৰ পৰা আৰম্ভ হৈছিল। এই আলোচনীয়ে আধুনিক অসমীয়া ভাষা-সাহিত্যৰ গঢ়ন, সমালোচনা-চিন্তা আৰু সামাজিক আত্মসমীক্ষাত দীঘলীয়া প্ৰভাৱ পেলাইছিল।
-
বুঢ়ী আইৰ সাধু
বুঢ়ী আইৰ সাধু লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা সংকলিত শিশু-পাঠকৰ উপযোগী অসমীয়া সাধু-সংকলন। অসমৰ লোকসমাজৰ পৰা সংগৃহীত লোককথাক লিখিত ৰূপ দিয়া এই গ্ৰন্থই অসমীয়া সাহিত্য আৰু লোকসাহিত্য-চৰ্চাত বিশেষ গুৰুত্ব লাভ কৰিছে।
-
বৰপেটা সত্ৰ
বৰপেটা সত্ৰ অসমৰ বৰপেটা চহৰত অৱস্থিত এক ঐতিহ্যমণ্ডিত বৈষ্ণৱ সত্ৰ, যি শ্ৰীশ্ৰী মাধৱদেৱে ১৫০৫ শক (১৫৮৩ খ্ৰীষ্টাব্দ)ত প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ই ধৰ্মীয় অনুশাসন, গণ-সমাজ-সংগঠন, উৎসৱ-সংস্কৃতি আৰু সত্ৰ-স্থাপত্যৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিচিত।
-
যোৰহাট বিমানবন্দৰ
যোৰহাট বিমানবন্দৰ অসমৰ যোৰহাট জিলাত অৱস্থিত এটা অসামৰিক আৰু ভাৰতীয় বায়ু সেনাৰ দ্বৈত ব্যৱহাৰৰ বিমানবন্দৰ। যোৰহাট নগৰৰ পৰা প্ৰায় ৭ কিমি দক্ষিণ-পশ্চিমে থকা এই বিমানবন্দৰটো ৰৰৈয়া বিমানবন্দৰ নামেও জনাজাত আৰু দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধকালীন কৌশলগত প্ৰয়োজনৰ পটভূমিত গঢ় লৈ উঠিছিল।
-
সোৱণশিৰি নদী
সোৱণশিৰি নদী ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ উত্তৰ পাৰৰ এক বৃহৎ উপনৈ, যি চীনৰ অধীনত থকা তিব্বত অঞ্চলৰ হিমালয়ৰ পৰা উৎপত্তি লৈ অৰুণাচল প্ৰদেশ আৰু অসমৰ মাজেদি বৈ গৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলি যায়। ই দৈৰ্ঘ্য, অৱবাহিকা আৰু জলযোগানৰ দিশত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীপৰিয়ালত বিশেষ গুৰুত্ব বহন কৰে।
-
হেমকোষ
হেমকোষ হৈছে অসমীয়া ভাষাৰ এক ঐতিহাসিক আৰু প্ৰভাৱশালী অভিধান, যিটো হেমচন্দ্ৰ বৰুৱাই প্ৰণয়ন কৰিছিল আৰু ১৯০০ চনত প্ৰথমবাৰ মুদ্ৰিত ৰূপত প্ৰকাশ পায়। ই অসমীয়া শব্দভঁড়াল সংকলন, মান্যতা স্থাপন আৰু ভাষাচৰ্চাৰ বিকাশত দীঘলীয়া সময় ধৰি মূল আধাৰ হিচাপে কাম কৰি আহিছে।
-
শৰাইঘাটৰ যুদ্ধ
শৰাইঘাটৰ যুদ্ধ আহোম ৰাজ্য আৰু মোগল সাম্ৰাজ্যৰ মাজত গুৱাহাটীৰ ওচৰৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীত সংঘটিত এক নিৰ্ণায়ক নৌ-যুদ্ধ। লাচিত বৰফুকনৰ নেতৃত্বত আহোম বাহিনীয়ে কৌশল, ভূ-প্ৰকৃতিৰ সদ্ব্যৱহাৰ আৰু নৌ-প্ৰাধান্যৰ জৰিয়তে মোগলৰ অসম অধিকাৰ সম্প্ৰসাৰণৰ অন্তিম বৃহৎ প্ৰচেষ্টাক বাধা দিয়ে।
-
অসমীয়া ভাষা উন্নতি সাধিনী সভা
অসমীয়া ভাষা উন্নতি সাধিনী সভা (অভাউসা) ১৮৮৮ চনৰ ২৫ আগষ্টত গঠিত এক সাহিত্য-ভাষা-কেন্দ্ৰিক সংগঠন, যাক অসম সাহিত্য সভাৰ পূৰ্বৱৰ্তী পৰ্যায় হিচাপে গণ্য কৰা হয়।
-
চীনা-তিব্বতীয় ভাষা
চীনা-তিব্বতীয় ভাষা এক বৃহৎ ভাষা পৰিয়াল, যাৰ অন্তৰ্গত প্ৰায় ৪০০টা ভাষা আছে আৰু যিবোৰ পূব এছিয়া, দক্ষিণ-পূব এছিয়া আৰু দক্ষিণ এছিয়াৰ কিছু অংশত কোৱা হয়। ব্যৱহাৰকাৰীৰ সংখ্যাৰ দিশে ই ভাৰত-ইউৰোপীয় ভাষা পৰিয়ালৰ পিছতে দ্বিতীয় বৃহত্তম ভাষা পৰিয়াল বুলি গণ্য।
-
নলিনীবালা দেৱী
নলিনীবালা দেৱী (১৮৯৮–১৯৭৭) আধুনিক অসমীয়া কাব্যধাৰাৰ এগৰাকী উল্লেখযোগ্য কবি-লেখিকা, যাৰ কবিতাত ৰহস্যবাদ, আত্মসন্ধান আৰু ভগৱৎ-অনুভৱৰ দৃঢ় উপস্থিতি দেখা যায়। অসম সাহিত্য সভাৰ প্ৰথম মহিলা সভাপতি হিচাপে তেখেতে সাহিত্য-সংগঠনৰ ইতিহাসতো উল্লেখযোগ্য স্থান অধিকাৰ কৰে।
-
অসমীয়া ব্যাকৰণ
অসমীয়া ব্যাকৰণ বুলিলে অসমীয়া ভাষা শুদ্ধভাৱে কোৱা, লিখা আৰু লিপিবদ্ধ কৰাৰ নীতি-নিয়মসমষ্টিক বুজোৱা হয়। এই বিষয়ৰ আধুনিক লিখিত চৰ্চা অসমত বিশেষকৈ উনবিংশ শতিকাত গতি লাভ কৰে আৰু পাছলৈ শিক্ষাদান, সাহিত্য-চৰ্চা আৰু মান্য ভাষাৰ মানদণ্ড গঢ় দিয়াত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা লয়।
-
অসমীয়া–বঙালী লিপি
অসমীয়া–বঙালী লিপি (পূৰ্বী নাগৰী) হৈছে অসমীয়া আৰু বঙালী ভাষাৰ প্ৰধান লিখনপদ্ধতি, আৰু উত্তৰ-পূৰ্ব ভাৰতৰ বহু ভাষাতো ঐতিহাসিক বা সীমিতভাৱে ব্যৱহৃত। ব্ৰাহ্মী-উৎপত্তিসূত্ৰে গুপ্ত, সিদ্ধম আদিৰ ধাৰা পাৰ হৈ গঢ় লৈ উঠা এই লিপিৰ প্রাচীন নিদৰ্শন শিলালিপি, পুথি-সাঁচিপাত আৰু মুদ্ৰণ-আখৰত পোৱা যায়; আধুনিক…
