ৰংঘৰ

ৰংঘৰ (আধুনিক নাম) অসমৰ আহোম শাসনকালৰ এক অনন্য স্থাপত্য-কীৰ্তি আৰু এছিয়াৰ সবাতোকৈ পুৰণি মুকলি প্ৰেক্ষাগৃহ বুলি জনাজাত। ই কেৱল ৰাজকীয় বিনোদনৰ স্থান নহয়; আহোম ৰাজনীতি-সংস্কৃতি, ক্ৰীড়া-উৎসৱ আৰু স্থাপত্য-প্ৰযুক্তিৰ একেলগে প্ৰতিফলন হোৱা বাবে অসমীয়া ঐতিহ্যৰ প্রতীকী কীৰ্তিচিহ্ন ৰূপে বিশেষ মৰ্যাদা লাভ কৰিছে। বৰ্তমান ই শিৱসাগৰ চহৰৰ পৰা প্ৰায় ৩ কিলোমিটাৰ আঁতৰত, অসম ট্ৰাংক ৰোডৰ দাঁতিত ৰূপহী পথাৰত অৱস্থিত।

অৱস্থান আৰু পৰিচয়

ৰংঘৰ ৰংপুৰ (চে'-মুন)ৰ ৰূপহী পথাৰৰ কাষত স্থাপন কৰা হৈছিল, য’ত ৰাজকীয় সমাৰোহ আৰু ক্ৰীড়া-অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হ’ত। আজিৰ দিনত ই পৰ্যটন আৰু সাংস্কৃতিক পৰিচয়ৰ এক কেন্দ্ৰ; ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ প্ৰতিনিধিত্ব আৰু অসমীয়া সংস্কৃতিৰ প্ৰতীকী নিদৰ্শন হিচাপে ইয়াক বহুলভাৱে স্বীকৃতি দিয়া হয়।

ইতিহাস

ৰংঘৰৰ নিৰ্মাণ ইতিহাস দুটা পৰ্যায়ত ব্যাখ্যা কৰা হয়। প্ৰাথমিক অৱস্থাত কাঠ আৰু বাঁহেৰে নিৰ্মিত অস্থায়ী/প্ৰাৰম্ভিক গঠন চুখ্ৰংফা (ৰুদ্ৰসিংহ)ৰ সময়ত স্থাপন কৰা হৈছিল। পাছত চুণেণফা (প্ৰমত্তসিংহ)ৰ ৰাজত্বকালত ১৭৪৪ খ্ৰীষ্টাব্দত ইয়াক পকী (ইটা-নিৰ্মিত) ৰূপত সম্পূৰ্ণ কৰা হয়।

ঔপনিবেশিক যুগত ৰংঘৰ ক্ষতিগ্ৰস্ত হোৱাৰ কথাও উল্লেখ পোৱা যায়। ইয়াণ্ডাবু সন্ধিৰ পাছত অসমত ইংৰাজ শাসন আৰম্ভ হোৱাৰ পৰৱৰ্তী কালত, ব’থান নামৰ এজন ইংৰাজ বিষয়াই ৰংঘৰসহ আন কিছুমান কীৰ্তিচিহ্ন ১,৩০০ টকাত কেনেকৈ বিক্ৰী কৰাৰ বিৱৰণো লোকমুখে-লিখিত সূত্ৰত দেখা যায়। তদুপৰি ৰংঘৰৰ সন্মুখত থকা আন এটা সৰু পকী ৰংঘৰ পাছলৈ ধ্বংস হোৱা বুলি উল্লেখ আছে; এই ঘটনাসমূহে ঐতিহ্য-সংৰক্ষণৰ ক্ষেত্ৰত সেই সময়ৰ অবহেলা আৰু ক্ষয়ক্ষতিৰ ছবিখনো উন্মোচন কৰে।

স্থাপত্য-ৰূপ আৰু বিন্যাস

ৰংঘৰ মূলতঃ দুয়ো খলপীয়া (দুই তলা সদৃশ) ইটাবৰণীয়া এক প্ৰেক্ষাগৃহ-পেভিলিয়ন, যাক খেল-উপভোগৰ ঘৰ বুলি গণ্য কৰা হয়। ইয়াৰ আকাৰ-গঠনত হাঁহ কণীৰ দৰে (ডিম্বাকৃতি সদৃশ) ৰূপকল্পনা কৰা হয়। গঠনটোৰ কিছু মুখ্য বৈশিষ্ট্য তলত উল্লেখযোগ্য—

• পেভিলিয়নৰ মাপ: দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ৮৮ ফুট আৰু প্ৰস্থ প্ৰায় ৩৬.৫ ফুট।
• ভেটি: আঠকুনীয়া ভেটি; মূৰৰ অংশ দুটা ট্ৰেপেজিয়াম আকৃতিৰ, যাক ভাস্কৰ্য্য কলাৰ নিদৰ্শন বুলিও ধৰা হয়।
• চাল: অৰ্দ্ধ-বৃত্তাকৃতিৰ; ইয়াত সামান্য ইছলামিক স্থাপত্যৰ প্ৰভাৱ দেখা যায় বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়।
• অলংকাৰ: চূড়াত দুটাকৈ আহোম ড্ৰেগন ঙি ঙাও খাম স্থাপন কৰা আছিল বুলি জনা যায়।

এই গঠনত কেৱল প্ৰাসাদীয় দৰ্শন নহয়, আহোম ৰুচিবোধ আৰু ৰাজকীয় অনুষ্ঠান-সংস্কৃতিৰ প্ৰয়োজন অনুসৰি দৰ্শক-বসাৰ সুবিধা, দৃষ্টি-ৰেখা (ভিউ) আৰু মঞ্চসদৃশ মুকলি ক্ষেত্ৰলৈ মুখামুখি স্থাপন—এই সকলো দিশ ধৰা পৰে।

নিৰ্মাণ-পদ্ধতি আৰু সামগ্ৰী

ৰংঘৰ সাধাৰণতে থলুৱা পদ্ধতিতে নিৰ্মিত বুলি বৰ্ণিত। ইটাৰে নিৰ্মাণ কৰা এই কীৰ্তিচিহ্নত ধাতুৰ ব্যৱহাৰ হোৱা নাই বুলি উল্লেখ আছে। ইটা জোৰা লগাবলৈ আৰু দেৱাল দৃঢ় কৰিবলৈ ঐতিহ্যগত কৰাল/বন্ধনী (চিমেণ্ট সদৃশ মিশ্ৰণ) ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, য’ত তলৰ উপাদানসমূহৰ সংমিশ্ৰণৰ কথা কোৱা হয়—

• বৰালি মাছ
• বৰা চাউল
• হাঁহ কণী
• মাটি মাহ
• অন্যান্য স্থানীয় উপাদান

দেৱালসমূহত দেৱ-দেৱী, সিংহ, হাতী আদি বিভিন্ন চিত্ৰ অংকন কৰা হৈছিল বুলি জনা যায়। ইয়াৰ জৰিয়তে ৰংঘৰ কেৱল স্থাপত্য নহয়, চিত্ৰকলা আৰু অলংকৰণ-ধাৰাৰ দলিল বুলিও গণ্য হয়।

ব্যৱহাৰ আৰু সামাজিক-সাংস্কৃতিক ভূমিকা

ৰংঘৰ মূলতঃ ৰূপহী পথাৰত অনুষ্ঠিত ৰাজকীয় আৰু জনসমাগমী অনুষ্ঠানসমূহ উপভোগৰ বাবে ব্যৱহৃত হৈছিল। উৎস-টোকাত বৰ্ণিত অনুসাৰে ইয়াত নিম্নোক্ত ধৰণৰ ক্ৰীড়া-অনুষ্ঠান আৰু প্ৰদৰ্শন অনুষ্ঠিত হ’ত—

• ম’হৰ যুঁজ
• হাতী যুঁজ
• মল্লযুঁজ
• নৃত্য প্ৰদৰ্শন
• বিহু আদি সমাৰোহ

এই অনুষ্ঠানসমূহ উপভোগ কৰিবলৈ আহোম ৰাজপৰিয়াল একেলগে বহি আছিল বুলি জনা যায়। লগতে চুবুৰীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজপৰিয়াল আৰু কৰতলীয়া জনজাতীয় বৰমুৰীয়া সকলোকো নিমন্ত্ৰণ কৰা হৈছিল—ইয়াৰ ফলত ৰংঘৰক কূটনৈতিক সৌজন্য, ৰাজ-আতিথেয়তা আৰু বহুজাতিক/বহু-গোষ্ঠীয় সামাজিক সংযোগৰ এক মঞ্চ বুলিও দেখা যায়।

আধুনিক স্বীকৃতি আৰু অনুকৃতি

আজিৰ অসমত ৰংঘৰ ৰাজ্যিক পৰিচয়ৰ এটা প্ৰতীক। ঐতিহ্য-চেতনা জাগ্ৰত কৰা আৰু নতুন প্ৰজন্মক ইতিহাসৰ সৈতে সংযোগিত কৰাৰ ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ প্ৰভাৱ দেখা যায়। উৎস-টোকা অনুসাৰে—

• ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ৰ এটা প্ৰেক্ষাগৃহৰ নাম “ৰংঘৰ প্ৰেক্ষাগৃহ”।
• শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱ কলাক্ষেত্ৰত ৰংঘৰৰ এক প্ৰতিৰূপ নিৰ্মিত আছে।

এই ধৰণৰ নামাকৰণ আৰু প্ৰতিৰূপ নিৰ্মাণে দেখুৱায় যে ৰংঘৰ কেৱল এটি ধ্বংসাবশেষ নহয়; ই আধুনিক জনজীৱনত স্মৃতি-চিহ্ন আৰু সাংস্কৃতিক অনুপ্ৰেৰণা হিচাপে অব্যাহত।

তাৎপৰ্য

ৰংঘৰ অসমীয়া স্থাপত্য-ঐতিহ্যৰ এক শিৰোমণি নিদৰ্শন। আহোম যুগৰ ৰাজকীয় বিনোদন-সংস্কৃতি, স্থানীয় নিৰ্মাণ-কৌশল (ইটা আৰু থলুৱা কৰাল), অলংকাৰ-চিত্ৰণ, আৰু অনুষ্ঠান-রাজনীতিত ইয়াৰ ভূমিকা—এই সকলো একেলগে মিলি ৰংঘৰক অসমৰ ইতিহাস-চেতনা আৰু সাংস্কৃতিক প্ৰতিনিধিত্বৰ এক কেন্দ্ৰীয় প্ৰতীক ৰূপে প্রতিষ্ঠা কৰিছে। এছিয়াৰ পুৰণি মুকলি প্ৰেক্ষাগৃহৰূপে খ্যাতি লাভ কৰাটোৱে ইয়াৰ আন্তঃঅঞ্চলীয় মহত্ত্বো সূচায়।

আৰু চাওক

• শিৱসাগৰ
• ৰংপুৰ (আহোম ৰাজধানী)
• চাওফা
• চুণেণফা
• চুখ্ৰংফা
• ঙি ঙাও খাম
• ইয়াণ্ডাবু সন্ধি