চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালা

চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালা এজন অসমীয়া কবি, লেখক, সম্পাদক আৰু সংবাদপত্ৰ-প্ৰকাশক। অসমীয়া সাহিত্যত ৰোমাণ্টিকতাবাদৰ প্ৰবেশ আৰু সুশৃঙ্খল বিকাশত তেখেতৰ অৱদান বিশেষ গুৰুত্বপূর্ণ; সেইবাবে বহুতে তেখেতক অসমীয়া ৰোমাণ্টিচিজমৰ প্ৰথম হোতা বুলি গণ্য কৰে। ‘জোনাকী’ আলোচনীৰ প্ৰথম সম্পাদক হোৱা, অসমীয়া ভাষা উন্নতি সাধিনী সভাৰ প্ৰতিষ্ঠা প্ৰক্ৰিয়াত অংশ লোৱা, আৰু নতুন ধৰণৰ কাব্যভাষা-ৰুচি গঢ় দিয়াৰ কাৰণে তেখেতক আধুনিক অসমীয়া সাহিত্যৰ কেন্দ্ৰীয় ব্যক্তিত্বসকলৰ ভিতৰত স্থান দিয়া হয়। লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা আৰু হেমচন্দ্ৰ গোস্বামীৰ সৈতে তেখেত ‘জোনাকী যুগৰ ত্ৰিমূৰ্তি’ ৰূপে প্ৰসিদ্ধ; লগতে তেখেতক “প্ৰতিমাৰ খনিকৰ” বুলিও অভিহিত কৰা হয়।

জন্ম আৰু পাৰিবাৰিক পটভূমি

চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালাৰ জন্ম ২৮ নৱেম্বৰ ১৮৬৭ চনত শোণিতপুৰ জিলাৰ গহপুৰ অঞ্চলৰ কলংপুৰ মৌজাৰ ব্ৰহ্মজানত হয়। তেখেতৰ পিতৃ হৰিবিলাস আগৰৱালা আৰু মাতৃ মলমা। জন্মস্থান আৰু পৰিয়াল-অভিজ্ঞতাই তেখেতৰ মানস জগতত শৈশৱৰ প্ৰকৃতি-অনুভৱ আৰু জীৱন-সংবেদন গঢ়ি তোলাত সহায় কৰিছিল বুলি সাহিত্য-আলোচনাত সাধাৰণতে ধৰা হয়, যদিও তেখেতৰ ৰচনাৰ আভ্যন্তৰীণ বিৱর্তন কলিকতা-বাস আৰু সাহিত্য-আন্দোলনৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে সম্পৰ্কিত।

শিক্ষা আৰু গঠনকাল

আগত শিক্ষাজীৱন তেজপুৰত আৰম্ভ হয়। তেখেতে তেজপুৰ চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ পৰা এণ্ট্ৰেন্স পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ কৰে। পৰৱৰ্তী সময়ত তেখেত কিছুদিন কলিকতাৰ হিন্দু স্কুলতো অধ্যয়ন কৰে। তাৰ পিছত কলিকতাত প্ৰেচিডেন্সী কলেজৰ পৰা এফ এ উত্তীৰ্ণ হয়। স্নাতক শ্ৰেণীত নাম লগালেও শিক্ষা সম্পূৰ্ণ নকৰে।

কলিকতাত থকা কালতে তেখেতৰ সৃষ্টিশীল আৰু সাংগঠনিক জীৱনৰ দিশ স্পষ্ট হয়। তাত তেখেতৰ লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা আৰু হেমচন্দ্ৰ গোস্বামীৰ সৈতে নিবিড় ঘনিষ্ঠতা গঢ় লৈ উঠে, যি সম্পৰ্কই পৰৱৰ্তী সময়ত ‘জোনাকী’ যুগৰ সাহিত্য-প্ৰকল্পসমূহ বাস্তৱায়িত কৰাত সহায় কৰে।

জোনাকী যুগ আৰু সাহিত্য-আন্দোলনত ভূমিকা

কলিকতাত বেজবৰুৱা আৰু গোস্বামীৰ সৈতে মিলি চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালাই অসমীয়া ভাষা উন্নতি সাধিনী সভা স্থাপনত অংশ লয়। এই সভাৰ লক্ষ্য আছিল অসমীয়া ভাষা আৰু সাহিত্যৰ উন্নতি সাধন; আৰু তাৰ সাংস্কৃতিক-সাহিত্যিক বাহক ৰূপে ‘জোনাকী’ আলোচনীৰ প্ৰকাশ আৰম্ভ হয়। ‘জোনাকী’ আলোচনীৰ প্ৰথম দুটা সংখ্যাৰ সম্পাদনা আগৰৱালাই কৰে—এই কাৰ্যই তেখেতক আধুনিক সাহিত্যিক ৰুচি নিৰ্দেশক সম্পাদক ৰূপে চিহ্নিত কৰিছে।

‘জোনাকী’কেন্দ্ৰিক সৃজনধাৰাই নতুন কবিতাভাষা, নতুন কাব্যবোধ আৰু ৰূপ-ৰস-সৌন্দৰ্যৰ চেতনাক জনপ্ৰিয় কৰে বুলি ধৰা হয়। এই যুগৰ ধাৰাটোৰ সৈতে আগৰৱালা-বেজবৰুৱা-গোস্বামীৰ নাম একেলগে উচ্চাৰিত হোৱাৰ কাৰণ হৈছে—তিনিজনৰ মিলিত প্ৰচেষ্টাই আলোচনী, সংগঠন আৰু সৃজনক একে সুঁতাত বোৱাই আনিছিল।

সাহিত্যকৃতি আৰু কাব্যভাৱনা

চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালাৰ কাব্য-অভ্যাসত সৌন্দৰ্যবোধ, অনুভৱৰ কোমলতা আৰু কল্পনাৰ ৰোমাণ্টিক বিস্তাৰ লক্ষ্য কৰা যায় বুলি পাঠ-প্ৰতিক্ৰিয়াত বহুলভাবে উল্লেখ কৰা হয়। তেখেতৰ ‘বনকুঁৱৰী’ক ‘জোনাকী’ৰ প্ৰথম সংখ্যাত প্ৰকাশিত প্রথম অসমীয়া ৰোমাণ্টিক কবিতা বুলি গণ্য কৰা হয়। এই কবিতাই অসমীয়া কবিতাত নতুন সুৰ—কল্পনা, প্ৰকৃতি-অনুভৱ আৰু সৌন্দৰ্যৰ অভিনৱ বিন্যাস—ৰ দিশে মনোযোগ টানি আনে বুলি ধাৰণা।

তেখেতৰ উল্লেখযোগ্য কবিতাসমূহৰ ভিতৰত আছে—

• বনকুঁৱৰী
• তেজীমলা
• মাধুৰী
• বীণবৰাগী
• মহাত্মা

গ্রন্থৰ দিশত তেখেতৰ প্ৰথম প্ৰকাশিত পুথি ‘প্ৰতিমা’ (১৯১৩)। তাৰ পিছত ‘বীণবৰাগী’ (১৯২৩) প্ৰকাশ পায়। মৃত্যুৰ পাছত অপ্ৰকাশিত কবিতাসমূহ সংকলিত কৰি ‘চন্দ্ৰামৃত’ নামৰ পুথি ১৯৬৭ চনত প্ৰকাশিত হয়।

“প্ৰতিমাৰ খনিকৰ” উপাধিৰ সৈতে তেখেতৰ কাব্য-কুশলতাৰ এক ধৰণৰ সূক্ষ্ম মিতবাক্যতা আৰু শিল্প-নিপুণতাৰ ভাব জড়িত। লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱাই “প্ৰতিমাখন সৰু কিন্তু নিভাজ সোণৰ” বুলি কোৱা কথাটি তেখেতৰ কাব্যৰ সংক্ষিপ্ততাতো ঘনীভূত সৌন্দৰ্যৰ মূল্যায়ন ৰূপে উদ্ধৃত হয়।

সংবাদপত্ৰ, মুদ্ৰণ আৰু প্ৰকাশনা

সাহিত্যৰ সৈতে একেলগে সংবাদপত্ৰ আৰু মুদ্ৰণ-প্ৰকাশনাৰ ক্ষেত্ৰতো আগৰৱালাৰ কাৰ্য তাত্ত্বিকভাৱে গুৰুত্বপূর্ণ। ১৯১৮ চনত তেখেতে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা “অসমীয়া” নামেৰে এখন বাতৰি কাকত প্ৰকাশ কৰে। ১৯২৪ চনত গুৱাহাটীৰ খাৰঘুলিত “নিউ প্ৰেছ” স্থাপন কৰি তাৰ পৰা “সাদিনীয়া অসম” নিয়মীয়াকৈ প্ৰকাশ কৰে; পৰৱৰ্তী সময়ত এই কাকত তিনিদিনীয়াকৈয়ো প্ৰকাশ পোৱা বুলি উল্লেখ আছে।

উৎস-টোকাত উল্লেখ অনুসৰি তেখেত অসমীয়া, তিনিদিনীয়া অসমীয়া, সাদিনীয়া অসমীয়া আৰু ‘বাঁহী’ আদি কাকতৰ প্ৰতিষ্ঠা তথা পৰিচালনাৰ সৈতে ওতপ্ৰোতভাৱে জড়িত আছিল। এই ভূমিকা সাহিত্যক কেৱল কিতাপ-আলোচনীৰ ভিতৰত সীমাবদ্ধ নাৰাখি বৃহত্তৰ পাঠকসমাজলৈ নিয়া এক সামাজিক-সাংস্কৃতিক প্ৰয়াস হিচাপে বুজিব পাৰি।

মৃত্যু

চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালাৰ মৃত্যু ২ মাৰ্চ ১৯৩৮ চনত গুৱাহাটীৰ উজানবজাৰৰ নিজা ঘৰত হয়। তেখেতৰ জীৱন-সমাপ্তি যদিও ১৯৩৮ ত, তেখেতৰ ৰচনাসমূহ আৰু ‘জোনাকী’ যুগৰ সাংগঠনিক ধাৰাই অসমীয়া সাহিত্যৰ আধুনিক ৰূপায়ণত স্থায়ী প্ৰভাৱ ৰাখে।

তাৎপৰ্য

চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালাৰ মূল তাৎপৰ্য দুটা ক্ষেত্ৰত বিশেষভাবে উজ্জ্বল: (১) কবিতাত ৰোমাণ্টিক সংবেদনাৰ সুসংহত ভাষা-ৰূপ দিয়া আৰু (২) সাহিত্য-আন্দোলন, আলোচনী সম্পাদনা, কাকত-প্ৰকাশনা আদিৰ জৰিয়তে আধুনিক অসমীয়া সাহিত্যৰ এক বিস্তৃত পৰিসৰ গঢ়ি তোলা। ‘বনকুঁৱৰী’ৰ দৰে কবিতাৰে তেখেতে নতুন কাব্যচেতনাৰ সূচনা কৰে বুলি ধৰা হয়; আৰু ‘প্ৰতিমা’, ‘বীণবৰাগী’ আদিৰে তেখেতে কাব্যৰ মাধুৰ্য, ছন্দ-সংযম আৰু শিল্প-সংকোচনক একেলগে দেখুৱাই “প্ৰতিমাৰ খনিকৰ” উপাধিৰ নেপথ্যত থকা শিল্পবোধক প্ৰতিষ্ঠা কৰিলে। সেয়ে তেখেতক ‘জোনাকী যুগ’ৰ কেন্দ্ৰীয় ব্যক্তিত্ব আৰু আধুনিক অসমীয়া কবিতাৰ দিশনিৰ্দেশক ৰূপে স্মৰণ কৰা হয়।

আৰু চাওক

• অসমীয়া ভাষা উন্নতি সাধিনী সভা
• লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা
• হেমচন্দ্ৰ গোস্বামী
• শোণিতপুৰ জিলা
• গহপুৰ
• তেজপুৰ
• কলিকতা
• গুৱাহাটী
• তেজীমলা
• মহাত্মা