নীলমণি ফুকন (কনিষ্ঠ) অসমীয়া কবিতা আৰু সাহিত্য-চিন্তাৰ এগৰাকী উল্লেখযোগ্য ব্যক্তিত্ব। কবিতা লিখা আৰম্ভ কৰা ১৯৫০ দশকৰ পৰা আৰম্ভ কৰি তেওঁ আধুনিক অসমীয়া কবিতাৰ ভাষা, প্ৰতীক আৰু চিত্ৰকল্পৰ জগতখন সমৃদ্ধ কৰাত অংশ লৈছে বুলি সাহিত্য-আলোচনাত উল্লেখ পোৱা যায়। শিক্ষকৰূপে দীৰ্ঘদিন ধৰি শৈক্ষিক ক্ষেত্ৰত জড়িত থকাৰ লগতে সাহিত্য-সম্পাদনা, সমালোচনা আৰু ৰচনাসমগ্ৰ প্ৰকাশৰ জৰিয়তে তেওঁৰ সাহিত্যিক কৃতিত্বৰ ক্ষেত্ৰ বিস্তৃত।
জন্ম আৰু পৰিয়াল
নীলমণি ফুকন (কনিষ্ঠ)ৰ জন্ম ১০ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৩৩ তাৰিখে দেৰগাঁও, গোলাঘাট জিলা (উজনি অসম)ত হয়। তেঁওৰ পিতৃ কীৰ্তিনাথ ফুকন আৰু মাতৃ বৰদা ফুকন। তেওঁৰ নাগৰিকত্ব ভাৰতীয় আছিল, আৰু ভাষা অসমীয়া ভাষা।
তেওঁৰ জীৱনসংগী দুলুমণি ফুকন। সন্তানসকল—
- ড° জ্যোতিৰ্ময় ফুকন
- অমিতাভ ফুকন
- ৰশ্মি ফুকন
তেওঁৰ মৃত্যু ১৯ জানুৱাৰী ২০২৩ তাৰিখে হয়।
শিক্ষা
নীলমণি ফুকনে স্কুলীয়া শিক্ষা দেৰগাঁও হাইস্কুলত লাভ কৰে (১৯৫৩ উল্লেখ)। ১৯৫৩ চনত তেওঁ গুৱাহাটীৰ পৰা প্ৰাইভেট পৰীক্ষাৰ্থী হিচাপে প্ৰৱেশিকা পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হয়। উচ্চশিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁ—
- কটন কলেজৰ পৰা স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে (১৯৫৭) (বৰ্তমানৰ সংযোগ: কটন বিশ্ববিদ্যালয়)
- গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা ইতিহাস বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ (এম এ) ডিগ্ৰী লাভ কৰে (১৯৬০)
পেশা: শিক্ষকতা আৰু অধ্যাপনা
তেওঁৰ পেশাগত জীৱন শিক্ষকতা-অধ্যাপনা কেন্দ্ৰিক আছিল। ১৯৬১ চনত দেৰগাঁও হাইস্কুল আৰু দেৰগাঁও বালিকা বিদ্যালয়ত ছমাহ শিক্ষকতা কৰে। ১৯৬৪ চনত তেওঁ গুৱাহাটীৰ আৰ্য বিদ্যাপীঠ স্কুলত বিষয় শিক্ষক হিচাপে যোগদান কৰে আৰু প্ৰায় ৩ বছৰ শিক্ষকতা কৰে।
পিছলৈ তেওঁ আৰ্য বিদ্যাপীঠ মহাবিদ্যালয়ৰ ইতিহাস বিভাগত প্ৰবক্তা/অধ্যাপক হিচাপে যোগদান কৰে। অৱসৰৰ সময়ত তেওঁ আৰ্য বিদ্যাপীঠ কলেজৰ ইতিহাস বিভাগৰ মুৰব্বী হিচাপেও আছিল বুলি উল্লেখ পোৱা যায়। তেওঁ ১৯৯২ চনত আৰ্য বিদ্যাপীঠ মহাবিদ্যালয়ৰ পৰা অৱসৰ গ্ৰহণ কৰে।
সাহিত্যসাধনা আৰু কৃতি
নীলমণি ফুকনে ১৯৫০ দশকৰ পৰা কবিতা লেখা আৰম্ভ কৰে। আধুনিক অসমীয়া কবিতাত প্ৰতীকবাদ আৰু চিত্ৰকল্পবাদৰ প্ৰভাৱ বিস্তাৰত তেওঁৰ নাম বিশেষভাবে উল্লেখ কৰা হয়। তেওঁৰ কৃতিসমূহৰ ভিতৰত কাব্য-সংকলন আৰু গদ্য-গ্ৰন্থ দুয়ো থাকে।
কাব্য আৰু গ্ৰন্থ
- প্ৰথম কাব্য-সংকলন: ‘সূৰ্য হেনো নামি আহে এই নদীয়েদি’ (১৯৬৩)
- ‘সাগৰতলিৰ শংখ’ (১৯৯৪)
- উল্লেখযোগ্য কৃতিৰ ভিতৰত ‘গোলাপী জামুৰ লগ্ন’ (প্ৰকাশ-বৰ্ষ টোকাত উল্লেখ নাই)
- ‘নীলমণি ফুকন ৰচনা সমগ্ৰ’ (২০১৬)
- আত্মজীৱনীমূলক গ্ৰন্থ: ‘পাতি সোণাৰুৰ ফুল পাহৰিব নোৱাৰিলোঁ যি’ (২০১৮)
সম্পাদনা আৰু গ্ৰন্থ-সংকলন
- ‘মণিদীপ’ আলোচনী সম্পাদনা (১৯৬৬)
- ‘পত্ৰগুচ্ছ’ (নীলমণি ফুকনলৈ দিয়া চিঠিৰ সংগ্ৰহ) — সম্পাদক ৰাজীৱ বৰা; প্ৰকাশ ২০২১
সন্মান, বঁটা আৰু স্বীকৃতি
নীলমণি ফুকন (কনিষ্ঠ) বিভিন্ন সময়ত বহু বঁটা আৰু সন্মান লাভ কৰে। উল্লেখযোগ্যসমূহ—
- ‘ৰঘুনাথ চৌধাৰী বঁটা’ ( অসম সাহিত্য সভা; ১৯৭২)
- ‘কাঁইট, গোলাপ আৰু কাঁইট’ কাব্যৰ বাবে অসম প্ৰকাশন পৰিষদ বঁটা (১৯৭৭)
- (বিতৰ্কিত) ‘কবিতা’ কাব্য-সংকলনৰ বাবে সাহিত্য অকাডেমি বঁটা লাভৰ বছৰ এক ঠাইত ১৯৮০ বুলি উল্লেখ
- (বিতৰ্কিত) ‘কবিতা’ স্ব-নিৰ্বাচিত কাব্যগ্ৰন্থৰ বাবে সাহিত্য অকাডেমি বঁটা প্ৰদান ১৯৮১ বুলি এক ঠাইত উল্লেখ
- যুগোশ্লাভিয়াৰ ‘ষ্ট্ৰুগা কবিতা সন্মিলন’ত একমাত্ৰ ভাৰতীয় প্ৰতিনিধি হিচাপে অংশগ্ৰহণ (১৯৮২)
- ‘লোক কল্পদৃষ্টি’ গ্ৰন্থৰ বাবে জগদ্ধাত্ৰী-হৰমোহন বঁটা (১৯৮৮) (সংযোগ: লোক কল্পদৃষ্টি)
- পদ্মশ্ৰী সন্মান (ভাৰত চৰকাৰ; ১৯৯০)
- ‘কমল কুমাৰী বঁটা’ (জীৱনজোৰা সাহিত্য-সাধনাৰ বাবে; ১৯৯০)
- ‘ছগনলাল জৈন বঁটা’ ( অসম সাহিত্য সভা; ১৯৯১)
- অসম উপত্যকা সাহিত্য বঁটা (মেগৰ শৈক্ষিক ন্যাস; ১৯৯৭)
- ভাৰত চৰকাৰৰ সাংস্কৃতিক বিভাগৰ এমেৰিটাছ ফেল’ নিৰ্বাচিত (১ বছৰৰ বাবে; ১৯৯৮)
- ভাৰতীয় ভাষা পৰিষদৰ পুৰস্কাৰে সন্মানিত (২০০০)
- যশ্বোৱা সাহিত্য পুৰস্কাৰ (২০০১)
- সাহিত্য অকাডেমি ফেল’ সন্মান (২০০২)
- ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সন্মানীয় ‘ডি লীট’ উপাধি (১৯ আগষ্ট ২০১৯)
- জ্ঞানপীঠ বঁটা (২০২০ বৰ্ষৰ বঁটা; প্ৰদান ২০২১) — জ্ঞানপীঠ বঁটা লাভ কৰা অসমীয়া সাহিত্যিকসকলৰ ভিতৰত তেওঁ তৃতীয়গৰাকী বুলি উল্লেখ পোৱা যায়
(টোকাত পৃথকভাবে “কবি নীলমণি ফুকনে ২০২১ চনৰ জ্ঞানপীঠ বঁটা লাভ কৰে” বুলিও উল্লেখ আছে; সাধাৰণ বিৱৰণত ২০২০ বৰ্ষৰ বঁটা ২০২১ত প্ৰদান হোৱা বুলি দিয়া তথ্যৰ সৈতে ইয়াক একে ঘটনাৰূপে গণ্য কৰা হয়।)
তাৎপৰ্য
নীলমণি ফুকন (কনিষ্ঠ)ৰ সাহিত্যিক তাৎপৰ্য মূলত অসমীয়া আধুনিক কবিতাৰ কাব্যভাষা, প্ৰতীক আৰু চিত্ৰকল্প-নির্মাণত তেওঁৰ প্ৰভাৱ আৰু অৱদানৰ সৈতে জড়িত বুলি আলোচনা হয়। শিক্ষক-অধ্যাপক হিচাপে ইতিহাস অধ্যয়ন-অধ্যাপনা, আলোচনী সম্পাদনা, আৰু ৰচনাসমগ্ৰ/আত্মজীৱনীমূলক গ্ৰন্থ আদি প্ৰকাশে তেওঁৰ বহুমুখী সাহিত্য-সাংস্কৃতিক ভূমিকা স্পষ্ট কৰে।
আৰু চাওক
- অসমীয়া ভাষা
- সাহিত্য অকাডেমি বঁটা
- সাহিত্য অকাডেমি
- জ্ঞানপীঠ বঁটা
- পদ্মশ্ৰী
- অসম উপত্যকা সাহিত্য বঁটা
- ছগনলাল জৈন বঁটা
- অসম সাহিত্য সভা
- লোক কল্পদৃষ্টি
- গোলাঘাট জিলা
- দেৰগাঁও
- গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়
- কটন বিশ্ববিদ্যালয়
উৎস আৰু অনুজ্ঞাপত্ৰ
সম্পাদকীয় প্ৰবন্ধ। এই প্ৰবন্ধটো অসমীয়া বিশ্বকোষৰ বাবে নতুনকৈ মৌলিক ভাষাত লিখা হৈছে (এআই-সহায়ক খচৰা; মানৱ সম্পাদকীয় পৰ্যালোচনা চলি আছে)। পাঠ্য CC BY-SA 4.0।
অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ স্বেচ্ছাসেৱী লেখকসকললৈ আমাৰ কৃতজ্ঞতাপূৰ্ণ শ্ৰদ্ধাঞ্জলি, যিসকলৰ দীৰ্ঘদিনীয়া সাধনাই অসমীয়া ভাষাত মুক্ত জ্ঞানৰ বাট মুকলি কৰিছিল।