বিষ্ণুৰাম মেধি

বিষ্ণুৰাম মেধি (জন্ম: ২৪ এপ্ৰিল, ১৮৮৮; মৃত্যু: ২১ জানুৱাৰী, ১৯৮১) অসমৰ ৰাজনীতিত স্বাধীনতা-পূৰ্ব আৰু স্বাধীনতা-উত্তৰ কালৰ এক গুৰুত্বপূর্ণ নেতা। তেওঁ আইনজীৱী হিচাপে খ্যাতি লাভ কৰাৰ লগতে ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছৰ নেতৃত্বত ৰাজ্য শাসনত দায়িত্ব লৈ অসমৰ দ্বিতীয় মুখ্যমন্ত্ৰী হৈছিল। মুখ্যমন্ত্ৰী হিচাপে তেওঁৰ কাৰ্যকালত প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগ, শৰণাৰ্থী সোঁত, পৰিবহন সংকট আদি একাধিক জটিল সামাজিক-অৰ্থনৈতিক সমস্যাই একেলগে দেখা দিছিল; সেই প্ৰেক্ষাপটত তেওঁৰ প্ৰশাসনিক ভূমিকা আৰু সিদ্ধান্তসমূহ অসম ৰাজনীতিত স্মৰণীয় হৈ আছে।

জন্ম আৰু পাৰিবাৰিক পটভূমি

বিষ্ণুৰাম মেধিৰ জন্ম গুৱাহাটী ওচৰৰ হাজোত এটা দুখীয়া পৰিয়ালত হয়। তেওঁৰ জীৱনসংগীৰ নাম নিৰ্মলা মেধি। ধৰ্মীয় পৰিচয় অনুসাৰে তেওঁ হিন্দু আছিল। হাজোৰ গ্ৰামীণ-অৰ্থনৈতিক পটভূমিৰ পৰা উঠি আহি তেওঁ শিক্ষাৰ জৰিয়তে পেছাগত উত্থান ঘটোৱাটো সেই সময়ৰ অসমৰ সামাজিক ইতিহাসৰ এক উল্লেখযোগ্য দিশ বুলিও ধৰা হয়।

শিক্ষা

মেধিৰ শিক্ষাজীৱন গুৱাহাটী-কেন্দ্ৰিক আৰু তাৰ পিছত বাঙাল অঞ্চলমুখী উচ্চশিক্ষাৰ ধাৰাৰ সৈতে জড়িত।

• ১৯০৫ চনত গুৱাহাটী চৰকাৰী উচ্চ ইংৰাজী স্কুল (বৰ্তমান কটন কলেজিয়েত)ৰ পৰা মেট্ৰিকুলেচন।
• তাৰপিছত অক্সফ’ৰ্ড মিশ্যন হোষ্টেলত থাকি প্ৰেছিডেন্সী কলেজত অধ্যয়ন।
• ১৯১১ চনত ৰসায়ন বিষয়ত অনাৰ্চসহ স্নাতক ডিগ্ৰী (প্ৰেছিডেন্সী কলেজ)।
• ১৯১৩ চনত ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা ৰসায়ন বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী (ওপৰ খাপৰ দ্বিতীয় শ্ৰেণী)।
• ১৯১৪ চনত কলিকতা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা আইন পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ।

ৰসায়ন বিষয়ত উচ্চশিক্ষা লৈও শেষ পৰ্যায়ত আইন পঢ়ি অধিবক্তা বৃত্তিত আত্মনিয়োগ কৰাটো তেওঁৰ বহুমুখী শিক্ষাগত গঠনক সূচায়।

আইনজীৱন

মেধিয়ে ১৯১৫ চনত গুৱাহাটীত ওকালতি আৰম্ভ কৰে। পিছলৈ ১৯৩১ চনত তেওঁ কলিকতা উচ্চ ন্যায়ালয়ত উকীল হিচাপে নামভৰ্তি কৰে। উৎস-তোকা অনুসাৰে তেওঁ অসমৰ “প্ৰথম শ্ৰেণীৰ” এজন উকীল হিচাপে বিশেষ খ্যাতি লাভ কৰিছিল, আৰু জনমানসত “বাঘ উকীল” বুলিও পৰিচিত হৈছিল। এই খ্যাতিৰ মূলতে আছিল আদালত-কেন্দ্ৰিক দক্ষতা আৰু যুক্তিতৰ্কত প্ৰাৱীণ্য—যি গুণসমূহই পৰৱৰ্তী ৰাজনৈতিক জীৱনত প্ৰভাৱ পেলোৱা বুলি ধৰা যায়।

ৰাজনৈতিক উত্থান আৰু স্বাধীনতা সংগ্ৰাম

বিষ্ণুৰাম মেধি ভাৰতীয় স্বাধীনতা সংগ্ৰামৰ এগৰাকী মুক্তিযোদ্ধা আছিল। তেওঁ ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছৰ সৈতে জড়িত হৈ ৰাজনৈতিক ক্ষেত্ৰত আগবাঢ়ে। উৎস-তোকাত সুনিৰ্দিষ্টভাৱে আন্দোলন-ভিত্তিক তথ্য সীমিত যদিও, উপলব্ধ সংযোগত থকা অসহযোগ আন্দোলনৰ দৰে স্বাধীনতা-পূৰ্ব গণআন্দোলনসমূহে অসমৰ নেতাসকলক ৰাজনীতিমুখী কৰাৰ যি ঐতিহাসিক পৰিপ্ৰেক্ষিত, তাত মেধিৰ স্বাধীনতা-সংগ্ৰামী পৰিচয় স্থাপিত হয়।

স্থানীয় প্ৰশাসনত ভূমিকা

১৯৩৮ চনত মেধি গুৱাহাটী লোকেলব’ৰ্ডৰ চেয়াৰমেন পদলৈ নিৰ্বাচিত হয়। উৎস-তোকা অনুসাৰে তেওঁ গুৱাহাটী লোকেলব’ৰ্ডৰ প্ৰথম কংগ্ৰেছী চেয়াৰমেন আছিল। তেওঁৰ নিৰ্দেশত লোকেলব’ৰ্ডৰ কাৰ্যালয়ত জাতীয় পতাকা প্ৰথম উত্তোলন কৰা হৈছিল—যিটো ঘটনা স্থানীয় স্বায়ত্ত-শাসন আৰু জাতীয়তাবাদী প্ৰকাশৰ এক প্রতীকী দৃষ্টান্ত হিচাপে উল্লেখযোগ্য।

অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী (১৯৫০–১৯৫৭)

মেধিয়ে অসমৰ দ্বিতীয় মুখ্যমন্ত্ৰী হিচাপে দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰে। তথ্যপেটী অনুসাৰে তেওঁৰ মুখ্যমন্ত্ৰী পদৰ কাৰ্যকাল ১২ আগষ্ট, ১৯৫০ৰ পৰা ২৮ ডিচেম্বৰ, ১৯৫৭লৈ। এই পদত তেওঁৰ পূৰ্বসূৰী আছিল গোপীনাথ বৰদলৈ আৰু উত্তৰসূৰী বিমলা প্ৰসাদ চলিহা।

১৯৫২ চনত অসমত প্ৰথমবাৰৰ বাবে সাধাৰণ নিৰ্বাচন অনুষ্ঠিত হয় আৰু কংগ্ৰেছ দলে সংখ্যাগৰিষ্ঠতা লাভ কৰি মেধিৰ নেতৃত্বত চৰকাৰ গঠন কৰে। মুখ্যমন্ত্ৰী হিচাপে দায়িত্ব গ্ৰহণৰ পিছত তেওঁ একাধিক সমান্তৰাল সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল বুলি উৎস-তোকাত উল্লেখ আছে। সেই সমস্যাসমূহৰ ভিতৰত আছিল—

• প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগ
• কলা বজাৰৰ আৱিৰ্ভাৱ
• পৰিবহন ব্যৱস্থাৰ শোচনীয় অৱস্থা
• পূৰ্ববংগৰ পৰা অহা ভগনীয়াৰ সোঁত
• ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ দলং সম্পৰ্কীয় প্ৰশ্ন
• তেল শোধনাগাৰ-সম্পৰ্কীয় ইস্যু
• সাম্প্ৰদায়িক সংঘৰ্ষ
• ১৯৫৫ চনৰ ৰাজ্য পুনৰ গঠন

এই তালিকাই দেখুৱায় যে তেওঁৰ মুখ্যমন্ত্ৰীকাল কেৱল নীতি-নির্ধাৰণৰ নহয়, একাধিক সংকট-ব্যৱস্থাপনা আৰু ৰাজহুৱা সেবা-ব্যৱস্থাৰ পুনৰ্বিন্যাসৰ সময় আছিল। বিশেষকৈ শৰণাৰ্থী সোঁত আৰু সাম্প্ৰদায়িক উত্তেজনাৰ দৰে সামাজিক স্পৰ্শকাতৰ বিষয়ৰ লগতে পৰিবহন, দলং, তেল শোধনাগাৰ আদি উন্নয়ন-ভিত্তিক ইস্যু একেলগে থাকিলেও—এয়া অসমৰ স্বাধীনতা-উত্তৰ আৰম্ভণি দশকৰ সামগ্ৰিক বাস্তৱতা প্ৰতিফলিত কৰে।

মাদ্ৰাছ ৰাজ্যৰ ৰাজ্যপাল (১৯৫৭–১৯৬৪)

মেধিয়ে ১৯৫৭ চনৰ ২৮ ডিচেম্বৰৰ পৰা ১৯৬৪ চনৰ ৪ এপ্ৰিললৈ মাদ্ৰাছ ৰাজ্যৰ (বৰ্তমান তামিলনাডু) ৰাজ্যপালৰ পদত দায়িত্ব পালন কৰে। অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰীপদৰ পৰা এক ভিন্ন ৰাজ্যত সাংবিধানিক পদত নিযুক্তি লাভ কৰাটো তেওঁৰ ৰাষ্ট্ৰীয় পৰিসৰৰ ৰাজনৈতিক স্বীকৃতি সূচায়। ৰাজ্যপাল হিচাপে তেওঁ নিৰ্বাচিত চৰকাৰ আৰু সংবিধান-নিৰ্ধাৰিত শাসনব্যৱস্থাৰ মাজত সাংবিধানিক দায়িত্ব পালন কৰে বুলি সাধাৰণভাবে ধৰা হয়, যদিও উৎস-তোকাত সেই দায়িত্বৰ ঘটনা-ভিত্তিক বৰ্ণনা দিয়া নাই।

ব্যক্তিগত জীৱন আৰু মৃত্যু

বিষ্ণুৰাম মেধিৰ জীৱনসংগী নিৰ্মলা মেধি। তেওঁ ২১ জানুৱাৰী, ১৯৮১ তাৰিখে মৃত্যু বরণ কৰে। জন্মস্থান হাজো আৰু কৰ্মক্ষেত্ৰ গুৱাহাটী-কেন্দ্ৰিক হলেও, তেওঁৰ ৰাজনৈতিক জীৱনে অসম আৰু ভাৰতৰ অন্য অংশ—বিশেষকৈ মাদ্ৰাছ ৰাজ্য—লৈ বিস্তাৰ লাভ কৰিছিল।

উত্তৰাধিকাৰ

বিষ্ণুৰাম মেধিৰ উত্তৰাধিকাৰ মূলত তিনিটা দিশত ধৰা যায়—আইনজীৱী হিচাপে সামাজিক খ্যাতি, স্বাধীনতা-সংগ্ৰামী পৰিচয়, আৰু স্বাধীনতা-উত্তৰ অসম শাসনত নেতৃত্ব। মুখ্যমন্ত্ৰীকালত তেওঁ যে সময়ত দায়িত্ব লৈছিল, সেই সময়ছোৱাত প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগ, শৰণাৰ্থী আগমন, পৰিবহন সংকট আৰু উন্নয়ন-প্ৰকল্পক লৈ একেলগে চাপ সৃষ্টি হৈছিল; সেই বাস্তৱতাত নেতৃত্ব দিয়া অভিজ্ঞতা অসমৰ প্ৰশাসনিক ইতিহাসত উল্লেখযোগ্য। লগতে, ৰাজ্যপাল হিচাপে তামিলনাডুত দায়িত্ব পালন কৰাটোৱে অসমৰ এজন নেতাৰ ৰাষ্ট্ৰীয় স্তৰত ভূমিকা গ্ৰহণৰ দৃষ্টান্ত স্থাপন কৰে।

আৰু চাওক

• অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰীসকলৰ তালিকা
• গোপীনাথ বৰদলৈ
• গুৱাহাটী
• হাজো
• অসহযোগ আন্দোলন
• তামিলনাডু