জেঠ অসমীয়া পঞ্জিকাৰ দ্বিতীয় মাহ। অসমীয়া সমাজত ইয়াৰ গুৰুত্ব দ্বিমুখী—এফালে ই বছৰৰ কৃষিচক্ৰত শালিধান খেতিৰ আগজাগতিৰ সময়; আনফালে লোকাচাৰ আৰু ঘৰুৱা উৎসৱৰ ক্ষেত্ৰত “জেঠুৱা” ধাৰণাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। জেঠ মাহত ৩২ দিন থাকে, আৰু মাহটোৰ প্ৰথম দিনক ১ জেঠ বুলি গণ্য কৰা হয়।
পৰিচয় আৰু স্থান
অসমীয়া বৰ্ষপঞ্জীৰ বাৰটা মাহৰ ক্ৰমত জেঠৰ স্থান দ্বিতীয়। এই ক্ৰমটো হ’ল—
জেঠক বহুতে “বৰ মাহ” বুলিও ধৰি লয়—এই উক্তিৰ মাজেৰে সাধাৰণতে মাহটোৰ ঋতুগত কঢ়িয়াই অনা কঠিনতা, কামৰ চাপ আৰু সামাজিক-আচাৰগত তাৎপৰ্য একেলগে প্ৰকাশ পায়।
কেলেণ্ডাৰীয় বৈশিষ্ট্য
জেঠ মাহত মুঠ ৩২ দিন থাকে। এই মাহ চলি থকাৰ সময়ছোৱাত গ্ৰেগৰিয়ান বৰ্ষপঞ্জী অনুসৰি সাধাৰণতে মে' আৰু জুন মাহৰ দিন পৰে। জেঠ মাহ আৰম্ভ হোৱাৰ তাৰিখ সম্পৰ্কে প্ৰচলিত ধাৰণাত দুটা তাৰিখ দেখা যায়—
এই মাহ সাধাৰণতে জুনৰ মধ্যভাগলৈকে বিস্তৃত থাকে। অৰ্থাৎ জেঠ হৈছে বসন্ত-গ্ৰীষ্মান্তৰ আৰু বৰষুণ-ঋতুলৈ যোৱাৰ আগমুহূৰ্তৰ মাজত থকা এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ সময়খণ্ড।
কৃষিজীৱনৰ সৈতে সম্পৰ্ক
অসমৰ গ্ৰাম্য অৰ্থনীতি আৰু কৃষিসংস্কৃতিত জেঠ এক উল্লেখযোগ্য মাহ। এই সময়খিনি শালিধান খেতিৰ প্ৰস্তুতিৰ পৰ্বৰূপে চিহ্নিত, য’ত কৃষকে মাটি সাজু কৰা আৰু সঁজুলি-সামগ্ৰী গোটোৱাৰ দৰে কামত অধিক মনোযোগ দিয়ে। জেঠ মাহৰ প্ৰধান কৃষিকেন্দ্ৰিক কার্যসমূহৰ ভিতৰত—
- খেতিৰ সঁজুলি যোগাৰ কৰা
- সাৰ-জাবৰ যোগান ধৰা আৰু মাটিত প্ৰয়োগ কৰা
- খেতিৰ মাটি প্ৰস্তুত কৰা
- কঠীয়া সিঁচাৰ কাম আৰম্ভ কৰা
জেঠ মাহৰ পৰাই ৰাইজে কঠীয়া সিঁচা আৰম্ভ কৰে বুলি ধাৰণা প্ৰচলিত। বিশেষকৈ যিবোৰ ধানৰ কৃষিকাল দীঘলীয়া—অৰ্থাৎ কঠীয়া ৰোৱাৰ পৰা ধান চপোৱা লৈকে প্ৰায় ৫ মাহমান সময় লাগে—সেইবোৰ জাতৰ বীজ জেঠ মাহৰ ভিতৰতে সিঁচিব লাগে বুলি কৃষিজ্ঞানত কোৱা হয়। এই কৃষিপৰ্যায়ৰ লগত সম্পৰ্কিত হৈ অসমীয়া কৃষক সমাজত এটা গীতৰ পংক্তিও মুখে মুখে শুনা যায়—‘জেঠতে জীৱিকা অৰ্থে কঠীয়া পাৰয়, যতনাই কৃষি কৰিবে লাগয়’—যিয়ে সময়মতে কঠীয়া সিঁচা আৰু যত্নৰ প্ৰয়োজনীয়তা সূচায়।
“জেঠুৱা” ধাৰণা আৰু উৎসৱ
জেঠ মাহৰ সৈতে জড়িত এক বিশেষ সাংস্কৃতিক ধাৰণা হৈছে “জেঠুৱা”। এই মাহত ল’ৰা-ছোৱালী জন্ম হ’লে তেনে সন্তানক “জেঠুৱা” বুলি কোৱা হয়—এই নামকৰণে মাহৰ লগত জন্ম-সময়ৰ সামাজিক পৰিচয় জড়াই দিয়ে।
এই ধাৰণাৰ পৰিণতি ৰূপে অসমত “জেঠুৱা উৎসৱ” পালন কৰা হয়। উৎসৱটোৰ কিছুমান বিশেষ বৈশিষ্ট্য—
- ব'হাগ-জেঠৰ দোমাহীৰ দিনা এই উৎসৱ পতা হয় বুলি উল্লেখ আছে।
- যাৰ ঘৰত জেঠ মাহত জন্মা ল’ৰা-ছোৱালী থাকে, তেনে ঘৰতেই সাধাৰণতে এই উৎসৱ পালিত হয়।
- উৎসৱৰ দিনা আলহী-অতিথি মাতি এসাজ ভালকৈ খোৱা-দোৱা কৰাৰ প্ৰথা দেখা যায়; এই ৰীতি “জেঠুৱা মুখ ভঙা” বুলি কোৱা হয়।
এইদৰে জেঠুৱা উৎসৱ একেদিনাই ঘৰুৱা সামাজিকতা, আত্মীয়-সান্নিধ্য আৰু শিশুৰ জন্ম-সম্পৰ্কিত পৰিচয়ক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ় লৈ উঠা এক লোকাচাৰ।
ধৰ্মীয় ধাৰণা
জেঠ মাহক “বিষ্ণু মাহ” বুলি ধৰা হয় বুলি জনবিশ্বাস আছে। সেই অনুসৰি জেঠ মাহত জন্মা সন্তানক “বিষ্ণু ভোগ” খুৱোৱাৰ কথাও প্ৰচলিত। ইয়াত মাহ-ধাৰণাৰ সৈতে বৈষ্ণৱীয় বা বিষ্ণুভক্তিৰ এক সংযোগ দেখা যায়, যদিও এই আচাৰ অঞ্চলভেদে আৰু পৰিয়ালভেদে ভিন্ন ৰূপত দেখা দিব পাৰে।
তাৎপৰ্য
জেঠ অসমৰ পৰম্পৰাগত সময়বোধৰ এক মুখ্য একক: ই কৃষিজীৱনৰ কৰ্মসূচী নিৰ্ধাৰণ কৰে আৰু একে সময়তে জন্ম-ধাৰণা, ঘৰুৱা উৎসৱ আৰু ধৰ্মীয় বিশ্বাসৰ সৈতে লোকজীৱনক সংলগ্ন কৰি তোলে। ৩২ দিনীয়া এই মাহটো সেয়ে কেৱল পঞ্জিকাৰ এটা অংশ নহয়; ই অসমীয়া সমাজৰ কৃষিচক্ৰ, উৎসৱ-আচাৰ আৰু দৈনন্দিন অনুশীলনৰ মাজত সময়ৰ অৰ্থবহ ৰূপ।
আৰু চাওক
উৎস আৰু অনুজ্ঞাপত্ৰ
সম্পাদকীয় প্ৰবন্ধ। এই প্ৰবন্ধটো অসমীয়া বিশ্বকোষৰ বাবে নতুনকৈ মৌলিক ভাষাত লিখা হৈছে (এআই-সহায়ক খচৰা; মানৱ সম্পাদকীয় পৰ্যালোচনা চলি আছে)। পাঠ্য CC BY-SA 4.0।
অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ স্বেচ্ছাসেৱী লেখকসকললৈ আমাৰ কৃতজ্ঞতাপূৰ্ণ শ্ৰদ্ধাঞ্জলি, যিসকলৰ দীৰ্ঘদিনীয়া সাধনাই অসমীয়া ভাষাত মুক্ত জ্ঞানৰ বাট মুকলি কৰিছিল।