দক্ষিণ শালমাৰা-মানকাচৰ জিলা

দক্ষিণ শালমাৰা-মানকাচৰ জিলা অসম ৰাজ্যৰ ৩৫খন জিলাৰ ভিতৰত এক নতুন জিলা। ভাৰত-বাংলাদেশ সীমান্তৰ কাষতে অৱস্থিত এই জিলাখনৰ কৌশলগত অৱস্থান, সীমান্ত-সংলগ্ন সমাজ-সংস্কৃতি আৰু যাতায়াত-ব্যৱস্থাৰ বৈশিষ্ট্যই ইয়াক গুৰুত্বপূৰ্ণ কৰি তোলে। জিলা সদৰ হাটশিঙিমাৰি গুৱাহাটীৰ পৰা প্ৰায় ২৪৫ কিঃমিঃ দূৰত অৱস্থিত। ২০১১ চনৰ জনগণনা অনুসাৰে জিলাখনৰ জনসংখ্যা ৫৫৫১১৪ আৰু মুঠ আয়তন ৫৬৮ বৰ্গ কি.মি.।

নামকৰণ আৰু ইতিহাস

“দক্ষিণ শালমাৰা-মানকাচৰ” নামটো দক্ষিণ শালমাৰা আৰু মানকাচৰ বিধানসভা সমষ্টিৰ নামৰ পৰা গৃহীত। জিলা গঠন হোৱাৰ আগতে এই অঞ্চল ধুবুৰী জিলাৰ অন্তৰ্গত এক মহকুমা হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল।

জিলা গঠনৰ প্ৰক্ৰিয়াত ক্ৰমে কেইবাটাও ৰাজনৈতিক-প্ৰশাসনিক পদক্ষেপ দেখা যায়। ১৫ আগষ্ট ২০১৫ তাৰিখে অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী তৰুণ গগৈয়ে ৫খন নতুন জিলা গঠনৰ ঘোষণা কৰে; দক্ষিণ শালমাৰা-মানকাচৰ সেই ঘোষিত জিলাসমূহৰ অন্যতম। পাছত ২০১৬ চনত ধুবুৰী জিলাৰ অংশবিশেষৰে এই জিলা গঠন কৰা হয়। ৯ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৬ তাৰিখে হাটশিঙিমাৰিত আয়োজিত এক ৰাজহুৱা অনুষ্ঠানত সহস্ৰ নাগৰিকৰ উপস্থিতিত উপায়ুক্ত এম. আই. আহমেদে নতুন জিলা হিচাপে দক্ষিণ শালমাৰা-মানকাচৰক উদ্বোধন কৰে।

ভৌগোলিক অৱস্থান আৰু সীমা

দক্ষিণ শালমাৰা-মানকাচৰ জিলাখন পশ্চিম আৰু দক্ষিণ দিশে বাংলাদেশৰ সৈতে সংলগ্ন। উত্তৰ দিশত গোৱালপাৰা জিলা আৰু ধুবুৰী জিলা উল্লেখযোগ্য সীমান্ত-সঙ্গী অঞ্চল। পূব আৰু দক্ষিণ দিশত মেঘালয়ৰ সংযোগ আছে। জিলা অঞ্চলৰ এটা অংশ ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদৰ পাৰত অৱস্থিত বুলি তথ্যসূত্ৰত উল্লেখ আছে; নদী-সংলগ্ন অৱস্থাই একেদৰে বসতি, কৃষি আৰু যাতায়াতত প্ৰভাৱ পেলাইছে।

ভৌগোলিক অৱস্থানৰ ফলত জিলাখনত নদীভিত্তিক চলাচলৰ ঐতিহ্যৰ কথাও পোৱা যায়; ব্ৰহ্মপুত্ৰ পাৰত এক সময়ত ব্যস্ত নদীবন্দৰৰ অস্তিত্ব আছিল বুলি বৰ্ণনা আছে।

জনসংখ্যা, ভাষা আৰু সমাজ

২০১১ চনৰ জনগণনা অনুসাৰে জনসংখ্যা ৫৫৫১১৪। ধৰ্মীয় গঠনৰ ক্ষেত্ৰত উৎস-টোকাত উল্লেখ অনুসাৰে প্ৰায় ৮৫% লোক মুছলিম, ১৪% হিন্দু, আৰু প্ৰায় ১% শিখ আৰু খ্ৰিষ্টান।

ভাষা-ব্যৱহাৰত এই জিলা সীমান্ত-সংলগ্ন সমাজৰ মিশ্ৰ স্বৰূপ প্ৰতিফলিত কৰে। অধিকাংশ লোক ময়মনসিংহী বঙালী (বাংলাদেশী উপভাষা)ত কথা পাতে, আৰু কিছুমান লোক গোৱালপাৰীয়া উপভাষা (যাক অসমীয়া ভাষাৰ অন্তৰ্গত বোলা হয়) ব্যৱহাৰ কৰে। উৎস-টোকাৰ মতে, গোৱালপৰীয়া ভাষী লোকক কেতিয়াবা “উজানী” বা “দেশী” আৰু ময়মনসিংহী বঙালী ভাষী লোকক “ভাটিয়া” (ভটিয়া) বুলি কোৱা হয়। এই দুয়ো গোষ্ঠীৰ মাজত ভাষা আৰু জীৱনাচাৰত পাৰ্থক্য দেখা যায় বুলি উল্লেখ আছে।

সামাজিক-সাংস্কৃতিক পৰিসৰত জিলাখনত অসমীয়া আৰু বঙালী ভাষা-ভিত্তিক সংস্কৃতিৰ মিশ্ৰ ধাৰা লক্ষণীয়। তাৰ উপৰিও, সংখ্যাত কম হলেও ঘোটি তথা আদিবাসী জনগোষ্ঠী আৰু কোচ জনগোষ্ঠীৰ উপস্থিতিয়ে সামগ্ৰিক সংস্কৃতিক বাৰে বৰণীয়া কৰিছে বুলি উৎস-টোকাত ইঙ্গিত পোৱা যায়।

অৰ্থনীতি আৰু জীৱিকা

জিলাখনৰ অৰ্থনীতি মূলত কৃষি আৰু বনজ সম্পদৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল বুলি বৰ্ণিত। ধান (শীত আৰু শৰৎ—উভয় মৌচুম) উদ্বৃত্ত উৎপাদনসহ এক মুখ্য খেতি। নগদ ফচলৰ ভিতৰত মৰাপাট আৰু সৰিয়হৰ বীজ বিশেষভাবে উল্লেখযোগ্য। তদুপৰি দাইল আৰু মাকৈৰ উৎপাদনো হয়।

বনজ সম্পদৰ ক্ষেত্ৰত অৰণ্যৰ পৰা কাঠ আৰু বাঁহ আয়ৰ সৈতে সংযোগ ঘটায় বুলি উল্লেখ আছে। লগতে শিলগুটি আৰু বালিৰ উপলব্ধিৰ কথাও উৎস-টোকাত পোৱা যায়। পশুপালন আৰু জীৱ-উৎপাদন ক্ষেত্ৰসমূহ—যেনে মাছ উৎপাদন, গাখীৰ, মঙহ আৰু কণী—অৰ্থনীতিত তুলনামূলকভাবে সীমিত অৱদান ৰাখে বুলি বৰ্ণনা আছে। জিলাখনত তিনিটা চাহ বাগান আছে যদিও উৎস-টোকা অনুসাৰে ইয়াৰ সামগ্ৰিক অৰ্থনৈতিক অৱদান “প্ৰায় নগণ্য” বুলি ধৰা হৈছে।

ৰাজস্ব-সংগ্ৰহ সন্দৰ্ভত উৎস-টোকাত ভূমি ৰাজস্বৰ আদায় ন্যূনতম বুলি কোৱা হৈছে, আৰু চেক গেট/শুল্কজাত কৰ ৰাজকোষৰ উল্লেখযোগ্য অংশ ধৰি ৰাখে বুলি উল্লেখ আছে। বৃহৎ বা সৰু শিল্প-উৎপাদনৰ ভিত্তি দৃঢ় নহয় বুলি উৎস-টোকা ইঙ্গিত কৰে; তদুপৰি জিলা-প্ৰশাসন, উন্নয়ন আৰু কল্যাণমূলক কামত ব্যয় হোৱা ধনৰ পৰিমাণ সৰবৰাহৰ তুলনাত বেছি বুলি মত প্ৰকাশ আছে। “সমৃদ্ধ প্ৰাকৃতিক সম্পদ” যথাযথভাবে অন্বেষণ নোহোৱাৰ কথাও উল্লেখিত; কিছুমানৰ মতে সম্পদৰ সদ্ব্যৱহাৰে জিলাৰ অৰ্থনৈতিক উন্নতিত সহায় কৰিব পাৰে।

শিক্ষা আৰু প্রতিষ্ঠান

উৎস-টোকা অনুসাৰে জিলাখনত কেইবাটাও নামীদামী চৰকাৰি বিদ্যালয় আছে; লগতে হাটশিঙিমাৰি অঞ্চলত বেচৰকাৰী স্কুল আৰু কলেজ স্থাপিত হৈছে। জিলাখনৰ একমাত্ৰ প্ৰাদেশীকৰণ মহাবিদ্যালয় হিচাপে ‘মানকাচৰ মহাবিদ্যালয়’ৰ উল্লেখ আছে। হাটশিঙিমাৰি এলাকাত হাটশিঙিমাৰি মহাবিদ্যালয়ৰ উপস্থিতিৰ কথাও পোৱা যায়।

শিক্ষা-কেন্দ্ৰসমূহে কেৱল স্থানীয় শিক্ষাৰ্থীকেই নহয়, উৎস-টোকা অনুসাৰে মেঘালয় আৰু জিলাৰ অন্যান্য অঞ্চলৰ শিক্ষাৰ্থীকো আকৃষ্ট কৰে। তদুপৰি কম্পিউটাৰ প্ৰশিক্ষণকে ধৰি কিছুমান বিশেষায়িত বেচৰকাৰী উদ্যোগৰ উল্লেখো উৎস-টোকাত দেখা যায় (যদিও সিহঁতৰ মান বা বিস্তৃতি বিষয়ে পৃথক মূল্যায়ন উৎস-টোকাত নাই)।

পৰিবহণ আৰু যোগাযোগ

জিলাখনৰ পৰিবহণ-ব্যৱস্থা নদী আৰু স্থলপথৰ সীমাবদ্ধতাৰ সৈতে জড়িত। উৎস-টোকা অনুসাৰে জিলাখনত কোনো ৰে’লসেৱা নাই; ভৌগোলিক অৱস্থান আৰু সংযোগ-আবশ্যকতা (বিশেষকৈ ধুবুৰী দিশে দলং-সংযোগৰ প্ৰয়োজন)ক ইয়াৰ এক মুখ্য কাৰণ হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে। লগতে জিলাখনত কোনো ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ নাই বুলিও উৎস-টোকাত কোৱা হৈছে; পৰিবহণ মূলত ৰাজ্যৰ দ্বাৰা ৰক্ষণাবেক্ষণ কৰা পিডব্লিউডি ৰাস্তাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল, যিবোৰ ওখ-দ খোৱা বুলি বৰ্ণনা আছে।

জিলা-ভিত্তিক অভ্যন্তৰীণ সংযোগৰ ক্ষেত্ৰতো জটিলতা আছে বুলি উৎস-টোকা ইঙ্গিত কৰে। দক্ষিণ শালমাৰা আৰু মানকাচৰৰ মাজত পিডব্লিউডি ৰাস্তা নাই বুলি উল্লেখ আছে, আৰু স্থলপথে সংযোগৰ বাবে ফুলবাৰী–শিঙিমাৰি পথ (মেঘালয়ৰ ভিতৰেদি) উল্লেখ কৰা হৈছে।

নদীপথত, উৎস-টোকা অনুসাৰে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ পাৰত এক সময়ত ব্যস্ত নদীবন্দৰ আছিল, যি ব্ৰিটিছ আমলত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বাণিজ্য কেন্দ্ৰ হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল বুলি বৰ্ণনা আছে। বৰ্তমান বন্দৰটো অচল অৱস্থাত আছে বুলি কোৱা হৈছে, যদিও সৰু ফেৰিসমূহে নিতৌ ধুবুৰীলৈ যাতায়াতকাৰীক বহন কৰে।

বিমান-সংযোগৰ ক্ষেত্ৰত ৰূপসী বিমানবন্দৰৰ উল্লেখ আছে, যি হাটশিঙিমাৰিৰ পৰা প্ৰায় ৭২.৮ কিঃমিঃ দূৰত। এই বিমানবন্দৰ দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ সময়ত ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ দ্বাৰা সামৰিক উদ্দেশ্যে নিৰ্মিত আছিল বুলি উৎস-টোকাত উল্লেখ। ১৯৮৩ চনলৈকে ইয়াৰ পৰা গুৱাহাটী, কলকাতা আৰু ধুবুৰীৰ মাজত নিয়মিত বাণিজ্যিক বিমান চলাচল কৰিছিল বুলি বৰ্ণনা আছে; তাৰ পিছত দীঘলীয়া সময়ৰ বাবে বন্ধ আছিল, আৰু বহু বছৰৰ পাছত মেৰামতিৰ কাম চলি আছে যদিও সম্পূৰ্ণ হোৱা নাই বুলি উল্লেখিত।

উত্তৰাধিকাৰ

দক্ষিণ শালমাৰা-মানকাচৰ জিলা গঠন (২০১৬) অসমৰ প্ৰশাসনিক পুনৰ্গঠন প্ৰক্ৰিয়াৰ এটা দৃষ্টান্ত। সীমান্ত-সংলগ্ন ভূখণ্ড, মিশ্ৰ ভাষা-সংস্কৃতি, কৃষি-অৰণ্য নিৰ্ভৰ অৰ্থনীতি আৰু দুৰ্বল স্থল-ৰে’ল সংযোগ—এই বৈশিষ্ট্যসমূহে জিলাখনৰ উন্নয়ন-সম্ভাৱনা আৰু প্ৰত্যাহ্বান দুয়োটাই স্পষ্ট কৰে। একে সময়তে, ঐতিহাসিক নদীবাণিজ্যৰ স্মৃতি, সীমান্তীয় অৱস্থানজনিত অৰ্থনৈতিক গতি, আৰু শিক্ষানুষ্ঠান-ভিত্তিক আঞ্চলিক আকর্ষণ—এইবোৰে জিলাখনক বৰ্তমান অসমৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সীমান্ত-প্ৰশাসনিক একক হিচাপে চিহ্নিত কৰে।

আৰু চাওক

• ধুবুৰী জিলা
• হাটশিঙিমাৰি
• গুৱাহাটী
• বাংলাদেশ
• মেঘালয়
• ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ
• ৰূপসী বিমানবন্দৰ
• প্ৰাকৃতিক সম্পদ