একশৰণ নাম ধৰ্ম

একশৰণ নাম ধৰ্ম (মহাপুৰুষীয়া ধৰ্ম/নৱ-বৈষ্ণৱ ধৰ্ম) হৈছে অসমত মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱে প্ৰচাৰ কৰা এক বৈষ্ণৱ ভক্তিমূলক ধৰ্মধাৰা। ধৰ্মীয় অনুশীলনক সৰ্বসাধাৰণৰ ওচৰলৈ নিবলৈ, একেশ্বৰবাদী ভাবধাৰা প্ৰসাৰ কৰিবলৈ আৰু সমাজত জাতিভেদ-ধনী-দুখীয়াৰ প্ৰভেদ নাথকাৰ কথা জোৰ দি সমমৰ্যাদা-ভিত্তিক এক ধৰ্মীয়-সাংস্কৃতিক পৰিসৰ গঢ় দিয়াত এই ধৰ্মৰ বিশেষ গুৰুত্ব দেখা যায়।

মূল ধাৰণা আৰু সাধন-পথ

একশৰণ নাম ধৰ্মৰ মুখ্য ধাৰণা ‘এক দেৱ, এক সেৱ’। অৰ্থাৎ এক পৰম দেৱতাক আশ্ৰয় কৰি একে ধৰণৰ ভক্তিসাধনাৰ দ্বাৰাই পৰম লক্ষ্যসিদ্ধিৰ কথা কোৱা হয়। এই ধৰ্মত কেৱল নাম-ভক্তিৰে পৰম ভগৱন্ত লাভ সম্ভৱ বুলি ধাৰণা কৰা হয়; ফলত শ্ৰৱণ-কীৰ্তনধৰ্মী অনুশীলন গুৰুত্ব পায়।

এই ধৰ্মীয় ভাবধাৰা প্ৰচাৰৰ লগত কিছুমান সামাজিক দৃষ্টিভংগীও জড়িত—

• জাতিভেদ (উচ্চ-নীচ) আৰু ধনী-দুখীয়াৰ প্ৰভেদ নথকাৰ কথা কোৱা হৈছে।
• বহু-দেৱতা উপাসনাৰ ঠাইত এক ঈশ্বৰৰ ধাৰণা স্থাপনৰ চেষ্টা লক্ষ্য কৰা যায়।
• বলি-ব্যৱস্থা আৰু সাকাম উদ্দেশ্যৰ দেৱ-দেৱীৰ পূজা প্ৰতি অনাসক্তি গঢ়ি তুলি বিষ্ণু-উপাসনাক অগ্ৰাধিকাৰ দিয়াৰ কথা উল্লেখ আছে।

অসমত প্ৰচাৰ, প্রতিষ্ঠান, আৰু সামাজিক অভিঘাত

একশৰণ নাম ধৰ্ম প্ৰচাৰৰ বাবে শঙ্কৰদেৱে অসমৰ বিভিন্ন ঠাইত সত্ৰ আৰু নামঘৰ প্ৰতিষ্ঠা তথা ধৰ্মানুষ্ঠানৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল বুলি তথ্যত উল্লেখ আছে। এই প্রতিষ্ঠানসমূহৰ জৰিয়তে সামূহিক শ্ৰৱণ-কীৰ্তন, ভক্তিমূলক অনুশীলন আৰু সামাজিক মিলনৰ পৰিসৰ গঢ় লৈ উঠে।

পুৰণি অসমৰ সমাজ-ব্যৱস্থাত শাসক-নিৰ্বাহে সৰ্বসাধাৰণৰ সামাজিক মৰ্যাদা নিম্ন কৰি ৰখাৰ কথা টোকাত আছে। তেনে পৰিপ্ৰেক্ষিতত একশৰণ নাম ধৰ্মে দিয়া ধৰ্মীয় সমমৰ্যাদা বহু লোকৰ বাবে আকর্ষণীয় হৈছিল বুলি উল্লেখিত। শঙ্কৰদেৱে পুৰণি অসমত ইমূৰৰ পৰা সিমূৰলৈ পৰিভ্ৰমণ কৰি বিভিন্ন জাতি-উপজাতিক একতাৰ বন্ধনত বাঁধিব বিচাৰিছিল বুলিও কোৱা হৈছে।

ঐতিহাসিক পটভূমি: ভাৰতীয় ভক্তি আন্দোলন আৰু অসমৰ আগৰ বৈষ্ণৱ ধাৰা

সৰ্বভাৰতীয় প্ৰেক্ষাপটত খ্ৰীষ্টীয় ১৫শ শতিকাৰ আশে-পাশে বৈষ্ণৱ ভক্তি আন্দোলন ভাৰতজুৰি গঢ় লৈ উঠাৰ কথা উল্লেখ আছে। ভক্তিধৰ্মৰ লক্ষ্য হিচাপে লোকজীৱনৰ উন্নতি (সমুন্নতি)ৰ কথাও দিয়া হৈছে। (বিতৰ্কিত) কিছুমান পণ্ডিত-মতে নৱ-বৈষ্ণৱ/ভক্তি ধৰ্ম উদ্ভৱৰ এটা কাৰণ বৈদিক বিষ্ণু-উপাসনা আৰু লোকধৰ্মৰ সংযোগ।

ভক্তি আন্দোলনৰ বিকাশ-প্ৰসাৰত বিভিন্ন আচার্য আৰু সন্তৰ নাম উল্লেখিত—যমুনাচাৰ্য, ৰামানুজ, নিম্বাকাচাৰ্য, মধবাচাৰ্য, জ্ঞানদেৱ, নামদেৱ, কবীৰ, বল্লভাচাৰ্য, দাদুদয়াল আদি; আৰু তেওঁলোকৰ শিষ্য-প্ৰশিষ্যসকলে আন্দোলন অধিক ব্যাপক কৰে বুলি কোৱা হৈছে। ১৪শ-১৫শ শতিকাত বংগত চৈতন্যদেৱ আৰু অসমত শঙ্কৰদেৱে নেতৃত্ব দি সমাজ-ৰূপান্তৰৰ সূচনা কৰে বুলি টোকাত আছে।

অসমত বৈষ্ণৱ সম্প্ৰদায় খ্ৰীষ্টীয় পূৰ্ব কেইবা শতিকাৰ আগৰ পৰা কোনো না কোনো ৰূপত প্ৰচলিত থকাৰ প্ৰমাণ হিচাপে সাহিত্য, প্ৰত্নলিপি, শিলালিপি, বেদ-বেদান্ত আদিৰ উল্লেখ আছে। বিশেষকৈ নিধানপুৰ তাম্ৰফলক, পুষ্যবৰ্মণৰ ডুবি তাম্ৰফলক, ধৰ্মপালৰ পুষ্পভদ্ৰা শাসনত বিষ্ণু-উপাসনাৰ সমল পোৱা যায় বুলি টোকাত দিয়া হৈছে। লগতে অসমৰ খ্ৰীষ্টীয় শতাব্দীৰ আদিভাগত বিষ্ণু-উপাসনা/বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ বীজ ৰোপিত হৈছিল বুলিও উল্লেখ আছে; তথাপি প্ৰাক্-শংকৰী যুগৰ কবিসকলৰ ৰচনাত বিষ্ণু-মাহাত্ম্য থাকিলেও বৃহৎ জাগৰণ সৃষ্টি হোৱা নাছিল। এই পটভূমিৰ ওপৰত শঙ্কৰদেৱে পূৰ্বৰ বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ আধাৰত নৱ-বৈষ্ণৱ ধৰ্মক সৰ্বজনীন ভেটি দিছিল বুলি কোৱা হয়।

শঙ্কৰদেৱ: জীৱন-পথ আৰু ধৰ্ম প্ৰতিষ্ঠা

শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ জন্ম ১৪৪৯ চনত বৰদোৱাত; পিতৃ কুসুম্বৰ ভূঞা আৰু মাতা সত্যসন্ধা। শিশুকালতে পিতৃ-মাতৃৰ মৃত্যু হোৱাৰ পিছত খেৰসুঁতী বুঢ়ীমাকে তত্ত্বাৱধান লয়। প্ৰায় ১০ বছৰ বয়সলৈ কোনো শিক্ষানুষ্ঠানত ভৰ্তি নাছিল; ১০ বছৰ বয়সত মহেন্দ্ৰ কন্দলিৰ টোলত ভৰ্তি হয় আৰু পিছত টোলৰ “ওজা ছাত্ৰ” নিৰ্বাচিত হয়। ১৭-২০ বছৰ বয়সৰ ভিতৰত পঢ়াশলীয়া শিক্ষা সমাপ্ত কৰি পাৰিবাৰিক দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰে আৰু টোলৰ পৰা ঘূৰি আহি “শিৰোমণি ভূঞা”ৰ বাব গ্ৰহণ কৰে। ২১ বছৰ বয়সত সূৰ্যৱতীৰ সৈতে বিবাহ হয়; এক কন্যা জন্মৰ ৯ মাহ পাছত সূৰ্যৱতীৰ মৃত্যু ঘটে, যাৰ ফলত সংসাৰ-বিৰাগ বৃদ্ধি পায় বুলি উল্লেখ আছে।

কন্যা মনুক বিয়া দিয়াৰ পাছত ৩২ বছৰ বয়সত (১৪৮১ খ্ৰীঃ) শঙ্কৰদেৱে প্ৰথম তীৰ্থভ্ৰমণলৈ যাত্ৰা কৰে; সংগী আছিল ১৭ জন। এই তীৰ্থভ্ৰমণ ১২ বছৰ ধৰি ভাৰতৰ বিভিন্ন তীৰ্থস্থান/ধৰ্মস্থান/মঠ-মন্দিৰলৈ বিস্তৃত হৈছিল। টোকা অনুসাৰে এই ভ্ৰমণে তেখেতক সেই সময়ৰ ধৰ্মসাধকসকলৰ চিন্তাধাৰাৰ সৈতে পৰিচিত কৰায়। স্বদেশলৈ উভতি আহি দেশ-কাল-পাত্ৰ অনুসৰি সাহিত্য ৰচনা কৰি একশৰণ নাম ধৰ্ম প্ৰতিষ্ঠা কৰে বুলি বৰ্ণনা আছে।

শংকৰী যুগ আৰু নৱ-বৈষ্ণৱ সাহিত্য

একশৰণ নাম ধৰ্মৰ প্ৰৱৰ্তন-প্ৰচাৰৰ লগে লগে অসমত এক বিশেষ সাহিত্য-কাল গঢ় লৈ উঠে, যাক সাহিত্য-বুৰঞ্জী ৰচয়িতাসকলে “শংকৰী যুগ” বা “নৱ-বৈষ্ণৱ যুগ” বুলি নাম দিছে। “শংকৰী যুগ”ৰ সময়সীমা খ্ৰীষ্টীয় ১৫শ শতিকাৰ শেষভাগৰ পৰা ১৭শ শতিকাৰ আদিভাগলৈ বুলি টোকাত দিয়া আছে, আৰু উক্ত কালখণ্ডক অসমীয়া সাহিত্যৰ এক সমৃদ্ধিশালী যুগ বুলি ধৰা হয়। লগতে “শংকৰী যুগ/নৱ-বৈষ্ণৱ যুগ/ভক্তি যুগ”—এই তিন নামৰ মাজত পৃথক্য নাই বুলি কোৱা হৈছে।

এই যুগৰ সাহিত্য-ৰচনাৰ মুখ্য উদ্দেশ্য আছিল ধৰ্ম প্ৰচাৰ; শ্ৰৱণ-কীৰ্তনৰ সহায়ক ৰূপেই ই বিকশিত হয়। বৈশিষ্ট্যসমূহ—

• সাহিত্যৰাজি মূলত অনুবাদধৰ্মী; ভাগৱত পুৰাণক মুখ্য কৰি বিভিন্ন পুৰাণৰ সমল ব্যৱহাৰ।
• কাব্য, নাটক, গীত (বৰগীত/ভটিমা/অংকৰ গীত), অনুবাদমূলক আৰু কথাবন্ধ গ্ৰন্থ, চৰিত সাহিত্য আদি ভাগ।
• নৱ-বৈষ্ণৱ কবিসকলে লৌকিক ৰুচিৰ সাহিত্যক অনুকূল দৃষ্টিত নেদেখাৰ কথা উল্লেখ আছে।
• স্ত্ৰী-শূদ্ৰসহ সৰ্বসাধাৰণে বুজিব পৰা ভাষাত ৰচিত সাহিত্য সমতা-সংহতিৰ ক্ষেত্ৰত অনুঘটক হয় বুলি কোৱা হৈছে।

শঙ্কৰদেৱৰ আদৰ্শে বহু কবি-সাহিত্যিকক কাব্যচৰ্চাত যুক্ত কৰাৰ কথা উল্লেখ আছে। এই যুগৰ ভক্ত সাহিত্যিকসকলৰ তালিকাত মাধৱদেৱ, অনন্ত কন্দলি, ৰাম সৰস্বতী, কংসাৰি কবি, সাৰ্বভৌম ভট্টাচাৰ্য, শ্ৰীধৰ কন্দলি, ৰত্নাকৰ কন্দলি, ৰত্নাকৰ মিশ্ৰ, দামোদৰদেৱ, ভট্টদেৱ আদি নাম দিয়া হৈছে। শঙ্কৰদেৱক “অসমীয়া সাহিত্যৰ জনক” বুলি উল্লিখিত। সত্যেন্দ্ৰনাথ শৰ্মাৰ মন্তব্য অনুসাৰে অসমত নৱ-জাগৃতিৰ সূচনা হৈ সামাজিক জীৱন শ্ৰীমণ্ডিত হয় বুলি উৎসত উদ্ধৃতি থকা বুলি টোকাত উল্লেখ আছে।

তাৎপৰ্য

একশৰণ নাম ধৰ্ম অসমত একেশ্বৰবাদী ভক্তিধাৰাৰ জৰিয়তে ধৰ্মক সৰ্বসাধাৰণৰ জীৱন-অনুশীলনৰ সৈতে সংযোগ কৰাৰ উদ্যোগ হিচাপে ধৰা হয়। সত্ৰ আৰু নামঘৰৰ প্রতিষ্ঠান, নাম-ভক্তিনিৰ্ভৰ শ্ৰৱণ-কীৰ্তনধৰ্মী সাধনা, আৰু সমমৰ্যাদাৰ বাণী—এই সকলো একেলগে অসমীয়াৰ সমাজ-সাহিত্য-সংস্কৃতিৰ ভিতৰত নৱ-বৈষ্ণৱ আন্দোলনৰ বিস্তাৰ আৰু “শংকৰী যুগ” নামে পৰিচিত সাহিত্য-সাংস্কৃতিক পৰিসৰ গঢ় দিয়াত সহায়ক হয়।

আৰু চাওক

• অসম
• সত্ৰ
• নামঘৰ
• বিষ্ণু
• অনন্ত কন্দলি
• ৰাম সৰস্বতী