সপ্তৰ্ষি

সপ্তৰ্ষিসকল প্ৰাচীন ভাৰতৰ সাতগৰাকী দ্ৰষ্টা, যিসকলক বেদ আৰু অন্যান্য হিন্দু সাহিত্য যেনে স্কন্দ পুৰাণত সশ্ৰদ্ধাৰে উল্লেখ কৰা হৈছে।^১ বৈদিক সংহিতাত এই ঋষিসকলক কেতিয়াও নামেৰে গণনা কৰা হোৱা নাই, যদিও পিছৰ বৈদিক গ্ৰন্থ যেনে ব্ৰাহ্মণ আৰু উপনিষদসমূহে কৰে, গতিকে এই নক্ষত্ৰমণ্ডল সহজে চিনাক্ত কৰিব পৰা যায়।

হিন্দু পৱিত্ৰ গ্ৰন্থ

"সপ্তৰ্ষি" ধাৰণাটোৰ এটা প্ৰাৰম্ভিক আৰ্হি ঋগ্বেদ সংহিতাৰ ছয়টা "পৰিয়াল পুথি"ৰ সৈতে জড়িত ছটা পৰিয়ালৰ পৰা উদ্ভৱ হ’ব পাৰে (মণ্ডল ২–৭ আৰোহী ক্ৰমত: গ্ৰিৎসমদ, বিশ্বামিত্ৰ, বামদেৱ, অত্ৰি, ভৰদ্বাজ, বশিষ্ঠ)। "পৰিয়াল পুথি" নহ'লেও মণ্ডল ৮ খন বেছিভাগেই কন্ৱৰ বাবে বুলি কোৱা হয়, যাক ৭ম আদিম সপ্তৰ্ষি বুলি ক'ব পাৰি।

সাতজন ঋষিৰ প্ৰাচীন আনুষ্ঠানিক তালিকা জৈমিনিয় ব্ৰাহ্মণ ২.২১৮–২২১ত দিছে: অগস্ত্য, অত্ৰি, ভৰদ্বাজ, গৌতম, জমদগ্নি, বশিষ্ঠ, আৰু বিশ্বামিত্ৰ আৰু তাৰ পিছত বৃহদাৰণ্যক উপনিষদ ২.২.৬ত অলপ বেলেগ তালিকাৰে: অত্ৰি, ভৰদ্বাজ, গৌতম, জামাদগ্নি, কাশ্যপ, বশিষ্ঠ, আৰু বিশ্বমিত্ৰ। পৰৱৰ্তী গোপথ ব্ৰাহ্মণ ১.২.৮ত বশিষ্ঠ, বিশ্বামিত্ৰ, জমদগ্নি, গৌতম, ভৰদ্বাজ, গুংগু, অগস্ত্য আৰু কাশ্যপ আছে।

উত্তৰ-বৈদিক গ্ৰন্থত বিভিন্ন তালিকা দেখা যায়; এই ঋষি^২ সকলৰ কিছুমানক ব্ৰহ্মৰ মানসপুত্ৰ (সংস্কৃত ভাষা: मनस पुत्र) হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছিল, যিটো পৰম সত্ত্বাৰ সৃষ্টিকৰ্তাৰ প্ৰতিনিধি হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল। আন আন প্ৰতিনিধিত্ব হ’ল ধ্বংসকাৰক হিচাপে মহেশ্বৰ বা শিৱ আৰু পালক হিচাপে বিষ্ণু। যিহেতু এই সাতজন ঋষিও ব্ৰাহ্মণৰ গোত্ৰৰ পূৰ্বপুৰুষ বুলি গণ্য কৰা প্ৰাথমিক আঠজন ঋষিৰ ভিতৰত আছিল, সেয়েহে এই ঋষিৰ জন্ম পৌৰাণিক ৰূপত পৰিণত হৈছিল।

কিম্বদন্তি অনুসৰি পৰৱৰ্তী মন্বন্তৰত সাতজন ঋষি হ’ব দীপ্তিমত, গালৱ, পৰশুৰাম, কৃপ, দ্ৰৌনি বা অশ্বত্থাম, ব্যাস, আৰু ঋষ্যশৃংগ।

নাম

মন্বন্তৰ (মনুৰ কাল) হৈছে এটা কল্প (ব্ৰহ্মৰ দিন)ৰ ভিতৰত থকা সময়ৰ একক। এটা কল্পত চৈধ্যটা মন্বন্তৰ থাকে, প্ৰত্যেককে সন্ধ্যা (সংযোগী সময়)ৰে পৃথক কৰা হয়। প্ৰতিটো মন্বন্তৰত বেলেগ বেলেগ মনুয়ে শাসন কৰে, বৰ্তমানৰ সপ্তমটো বৈৱস্বত মনুৰ দ্বাৰা শাসিত। প্ৰতিটো মন্ৱন্তৰত ঋষি আৰু তেওঁলোকৰ পুত্ৰসকলৰ নতুনকৈ জন্ম হয়।^{৩৪৫৬৭৮}