হিন্দু পৌৰাণিক কাহিনীৰ কিংবদন্তি জীৱৰ তালিকা

জীৱ-জন্তুৰ সৈতে জড়িত জীৱ

পোক-পৰুৱা

মৌমাখি আৰু অন্যান্য লৌকিক পোক-পৰুৱা

ভ্ৰমৰী সকলো পোক-পৰুৱাৰ দেৱী আৰু মৌমাখিৰ দেৱী। তাইৰ শৰীৰত আঁকোৱালি লোৱা মৌমাখি, ভোমোৰা, পিঁপৰা, ফৰিং, ভেকুলী আৰু সমগ্ৰ পৃথিৱীৰ আন সকলো পোক-পৰুৱাৰ লগত তাইৰ সম্পৰ্ক আছে।

বৃশ্চিক

দক্ষিণ কৰ্ণাটকৰ স্থানীয় বৃশ্চিক দেৱী চেলাম্মা।

মৎস্য

• মূল প্ৰবন্ধ: মৎস্য অৱতাৰ

• মৎস্য হৈছে হিন্দুধৰ্মৰ পালক দেৱতা বিষ্ণুৰ মাছৰ ৰূপত প্ৰথম অৱতাৰ।^১
• টিমিংগিলা হৈছে নীলা তিমি যিয়ে এটা কামোৰতে গোটেই আন প্ৰজাতিৰ তিমি গিলিব পাৰে।

মৎস্যাংগনা

• মূল প্ৰবন্ধ: জলকুঁৱৰী আৰু জলকোঁৱৰ
• সুভন্নমচ্ছ হৈছে থাই আৰু অন্যান্য দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ ৰামায়ণৰ সংস্কৰণত দেখা পোৱা টোছাকান্তৰ কন্যা।^২ তেওঁ এগৰাকী জলপৰী ৰাজকুমাৰী যিয়ে হনুমানৰ লংকালৈ সেতু নিৰ্মাণৰ পৰিকল্পনা নষ্ট কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে কিন্তু তাৰ পৰিৱৰ্তে তেওঁৰ প্ৰেমত পৰে আৰু বিয়া কৰায়, যাৰ ফলত সেতুখনৰ নিৰ্মাণ, ঘেৰাও, আক্ৰমণ, যুদ্ধ, হত্যাকাণ্ড শেষত জয়ী হ'ব পাৰে।^৩
• মচ্ছনু ৰামায়ণৰ কম্বোডিয়ান, থাই আৰু অন্যান্য দক্ষিণ-পূব এছিয়ান সংস্কৰণৰ হনুমান আৰু সুভন্নমচ্ছৰ পুত্ৰ, আৰু যিজনক কঁকালৰ পৰা ওপৰলৈ বানৰৰ দৰে দেখা গৈছিল যদিও তলছোৱাত মাছৰ ফিচা আছিল।

ভেকুলী

হিন্দু কিংবদন্তিত দিগন্তত সূৰ্য্যক শাসন কৰা বেঙক দিয়া নাম ভেকি।

সৰীসৃপ

• কূৰ্ম চাওক।

• হিন্দু ধৰ্মত কুৰ্ম হৈছে বিষ্ণুৰ দ্বিতীয় অৱতাৰ, সাগৰীয় কাছৰ ৰূপ।^৪৫
• হিন্দু বিশ্বাসত বিশ্ব কচ্ছপক চিৰঞ্জীৱী আকুপাৰা বা কেতিয়াবা চুকভা বুলিও জনা যায়।^৬

তেওঁৰ বাহন মকৰৰ পিঠিত]]

• বেদৱাং বা বেদাৱাং নল বালিৰ পৌৰাণিক কাহিনীৰ এটা বিশাল কচ্ছপ যিয়ে সমগ্ৰ পৃথিৱীখনক পিঠিত লৈ আহিছিল। পৃথিৱীৰ সৃষ্টি পৌৰাণিক কাহিনীত ই আণ্টাবোগাৰপৰা হোৱা পৰিৱৰ্তনক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। তেওঁ দুটা ড্ৰেগনৰ সৈতে মানৱ জগতখনক ধৰি ৰাখে। যদি তেওঁ লৰচৰ কৰে তেন্তে পৃথিৱীত ভূমিকম্প আৰু আগ্নেয়গিৰিৰ বিস্ফোৰণ হয়।
• মকৰ হৈছে এবিধ জলজ সৰীসৃপ (কুম্ভীৰ) যি কেইবাজনো জলদেৱতাৰ বাহন হিচাপে দেখা দিয়ে, তাৰ ভিতৰত নদী দেৱী গংগা আৰু নৰ্মদা আৰু বৰুণক সাগৰ দেৱতা হিচাপে দেখুৱায়।
• হুহু হৈছে গজেন্দ্ৰ মোক্ষৰ আখ্যানত ঘঁৰিয়াল।

সৰ্প

• অন্তাবোগা হৈছে পৰম্পৰাগত জাভা পৌৰাণিক কাহিনীৰ বিশ্ব সৰ্প। জাভানীজ জীৱবাদৰ সৈতে সংযুক্ত হিন্দু শেষনাগ পৰা ই ব্যুৎপত্তি।
• জহৰ বীৰা নামেৰে পৰিচিত গোগাজী গগ্গা এজন লোক দেৱতা, উত্তৰ ভাৰতৰ ৰাজ্যত পূজা কৰা হয়। তেওঁ অঞ্চলটোৰ এজন যোদ্ধা নায়ক, সাধু আৰু সৰ্প দেৱতা হিচাপে পূজনীয়। হিন্দুসকলৰ মাজত তেওঁক যোদ্ধা দেৱতা হিচাপে পূজা কৰা হয়।
• কেতু হৈছে স্বৰভানু নামৰ অসুৰৰ শৰীৰৰ বিচ্ছিন্ন অংশ, যিয়ে চন্দ্ৰক গিলি চন্দ্ৰ গ্ৰহণৰ সৃষ্টি কৰে। শিল্পত তেওঁক আঠটা ক’লা ঘোঁৰাই টানি অনা ৰথত উঠি থকা মূৰ নথকা সাপ হিচাপে চিত্ৰিত কৰা হৈছে।
• নাগনেচিয়া মাতা (নাগনেচিয়া মা, নাগনেচিয়া মাধা), ভাৰতৰ এটা সূৰ্যবংশী ৰাজপুত বংশ ৰাথোৰ বংশৰ কুলদেৱী, লগতে ব্ৰহ্মভট (যিসকল বৈতালিক কৌমুদিকা ব্ৰাহ্মণো)ৰ এগৰাকী সৰ্প দেৱী।
• পতঞ্জলি এজন সাপ ভৰিৰ ঋষি (ঋষি) যি শেষৰ অৱতাৰ।
• ৰাহু হৈছে স্বৰভানু নামৰ অসুৰৰ কটা মূৰ, যিয়ে সূৰ্যক গিলি সূৰ্য গ্ৰহণৰ সৃষ্টি কৰে। শিল্পত তেওঁক আঠটা ক’লা ঘোঁৰাই টানি অনা ৰথত উঠি কোনো শৰীৰ নথকা সাপ হিচাপে চিত্ৰিত কৰা হৈছে।
• বৃত্ৰ (অহি) হৈছে এটা সৰ্প (ড্ৰেগন), খৰাঙৰ দানৱ আৰু ইন্দ্ৰৰ বিৰোধী কনিষ্ঠ ভাতৃ ৱালাৰ সৈতে ইন্দ্ৰই তেওঁৰ বাহন ঐৰাৱতত উঠি বজ্ৰৰে হত্যা কৰে।

নাগসকল

নাগ হৈছে এটা সত্ত্বা, ই এটা অতি মহান সাপৰ ৰূপ লয় — বিশেষকৈ ৰজা ফেঁটী। নাৰী নাগ হৈছে সৰ্পিনী বা নাগিনী।

উল্লেখযোগ্য নাগসকল হ’ল:

• আস্তিক অৰ্ধ ব্ৰাহ্মণ আৰু অৰ্ধনাগ, মনসা আৰু জৰৎকাৰুৰ পুত্ৰ।
• কালিয়, কৃষ্ণই বশ কৰা সাপ।
• কৰ্কোটকই সৰ্বজনীন বতৰ নিয়ন্ত্ৰণ কৰে।
• মনসা বা মনসা দেৱী, হিন্দু ধৰ্মৰ সাপৰ লোকদেৱী, বাসুকী আৰু তেওঁৰ ভগ্নী আৰু জগৎকাৰু ঋষিৰ পত্নী আৰু অস্তিকাৰ মাতৃ।
• পৰৱতক্ষ, যাৰ তৰোৱালে ভূমিকম্প কৰে আৰু তেওঁৰ গৰ্জনে বজ্ৰপাত কৰে।
• সুৰসা এগৰাকী হিন্দু দেৱী, যি উৰগ (প্ৰকৃততে সাপ)সকলৰ মাতৃ।^৭
• শুষ্ণ হৈছে এটা শিংযুক্ত সৰ্প-দানৱ যিয়ে অসুৰসকলক দেৱতাৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধত সহায় কৰে। সৰ্পয়ো নিজৰ পেটত অমৃতৰ সত্তাক ৰক্ষা কৰে। শুষ্ণ খৰাঙৰ লগতো জড়িত আৰু তেওঁ পৰাজিত হয় আৰু অমৃতই অসুৰক হত্যা কৰা দেৱতাসকলৰ ওচৰলৈ যায় আৰু তেওঁক নাগে ধৰি ৰাখিছিল।
• শেষনাগ হৈছে জগতৰ সকলো নাগৰ নাগৰাজ বা ৰজা। বিষ্ণু যাৰ ওপৰত যোগ নিদ্ৰাত আছে (অনন্ত শয়ন) সেই সাপ।^৮
• তক্ষকক নাগৰ ৰজা বুলি উল্লেখ আছে।
• মহাকাব্য মহাভাৰতত অৰ্জুনৰ পত্নী উলূপী।
• বাসুকী নাগৰাজ, নাগৰ অন্যতম ৰজা, যি শিৱৰ ডিঙিত কুণ্ডলীবদ্ধ হৈ থাকে।^৯

পান্নাগ

সুৰসাৰ ভগ্নী কদ্ৰুৰ পৰা জন্ম হোৱা নাগ আৰু উৰগৰ লগত জড়িত এটা জাতি।

উৰগ

কদ্ৰুৰ ভগ্নী সুৰসাৰ পৰা উৎপত্তি হোৱা নাগ আৰু পান্নাগৰ লগত জড়িত এটা জাতি।

পক্ষী

• ব্যাঙ্গমা (স্ত্ৰীলিঙ্গ ব্যাঙ্গমী) বাংলা পৌৰাণিক কাহিনীৰ কিংবদন্তি চৰাই, ঠাকুৰমাৰ ঝুলীৰ সাধুকথাত ইয়াৰ স্থান আটাইতকৈ উল্লেখযোগ্য, ইয়াত ইহঁতক পীড়িতক সহায় কৰা জ্ঞানী, ভাগ্যৱান চৰাই হিচাপে চিত্ৰিত কৰা হৈছে।
• গণ্ডভেৰুণ্ড ( ভেৰুণ্ড বুলিও জনা যায়) হিন্দু বিশ্বাসৰ দুমূৰীয়া পৌৰাণিক চৰাই যাদুকৰী শক্তিৰ অধিকাৰী বুলি ভবা চৰাই।
• হোমা পক্ষী (এবিধ বৈদিক চৰাই)। ই আকাশত উৰি থাকোঁতে কণী পাৰে আৰু তাৰ পিছত কণীটো তললৈ সৰি থকাৰ লগে লগে কণীৰপৰা এটা পোৱালি চৰাই ফুটি ওলায়। তাৰ পিছত পোৱালিটোৱে পৃথিৱী স্পৰ্শ নকৰাকৈ উৰিব শিকে।

বক

• বগলা - হিন্দু কিংবদন্তিত শেনৰ মূৰ থকা এক দেৱতা, বগলাই ক'লা যাদু, বিষ আৰু ছদ্মবেশত মৃত্যুৰ ৰূপ নিয়ন্ত্ৰণ কৰে।
• ক্ৰৌঞ্চ - ৰামায়ণত উল্লেখ কৰা এবিধ শেন চৰাই।
• নদীজংঘা - শেনৰ নাম, যাক ব্ৰহ্মাৰ বধ কৰিছিল। তেওঁৰ কাহিনী ভীষ্মই যুধিষ্ঠিৰক কৈছিল।

গৃধা

• শগুণ যি গৰুড়ৰ ভাতৃ অৰুণৰ পুত্ৰ আছিল।
  • শগুণৰ ৰজা সম্পাতি অৰুণৰ জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ আৰু জটায়ুৰ ভাতৃ আছিল।
  • সম্পাতিৰ ভাতৃ অৰুণৰ কনিষ্ঠ পুত্ৰ জটায়ু।

হংস

• হংস বা হাঁহ এবিধ জলচৰ চৰাই। ইয়াৰ ছবি ভাৰতীয় সংস্কৃতি আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ সংস্কৃতিত আধ্যাত্মিক প্ৰতীক হিচাপে আৰু সজ্জাগত উপাদান হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
• নল আৰু দময়ন্তীৰ পৌৰাণিক প্ৰেম কাহিনীৰ এটা অংশ হংস।
• হংস ব্ৰহ্মা আৰু সৰস্বতীৰ বাহন।
• আৰয়ন্না বা সৰগীয় হংস হিমালয়ৰ মানস সৰোবৰ হ্ৰদত বাস কৰে বুলি কোৱা হয়।

কাক

• চন্দা,এটা কাউৰী,ভূসুন্দ আৰু তেওঁৰ বিশজন ভাতৃৰ পিতৃ (ভুসুন্দ আৰু তেওঁৰ ভাতৃদ্বয়ৰ জন্ম হৈছিল চন্দ আৰু ব্ৰহ্মাণী দেৱীৰ সাতটা হাঁহৰ মিলনৰ পৰা)।
• কাগপুজন্দৰ বা কাকভুশুন্দি অতি পুৰণি ঋষি, কাউৰীৰ ৰূপ। যোগ বশিষ্ঠৰ এটা অধ্যায় ভুসুন্দৰ কাহিনীত ভুসুন্দই পৃথিৱীৰ ইতিহাসৰ একেৰাহে যুগৰ কথা মনত পেলাইছে, যিটো হিন্দু ব্ৰহ্মাণ্ডবিজ্ঞানত বৰ্ণনা কৰা হৈছে। তেওঁ কেইবাটাও ধ্বংসৰ পৰা ৰক্ষা পৰে, মেৰু পৰ্বতৰ এজোপা ইচ্ছা পূৰণ কৰা গছত জীৱন নিৰ্বাহ কৰে।

কুক্কুটশৱ

• কৃচি হৈছে কাৰ্তিকেয়ৰ কুকুৰা, তেওঁৰ যুদ্ধ পতাকা, কুক্কুটধ্বজত অংকন কৰা হৈছে।

ময়ূৰ

• মূল প্ৰবন্ধ: ময়ূৰ (পৌৰাণিক কথা) চাওক
• চিত্ৰমেখলা নামৰ ময়ূৰ বিদ্যা আৰু প্ৰজ্ঞাৰ দেৱী সৰস্বতীৰ বাহন।
• পৰৱণী যুদ্ধ আৰু বিজয়ৰ দেৱতা কাৰ্তিকেয়ৰ ময়ূৰ বাহন।

সাৰংগিকা

• জৰিতা আছিল সাৰংগিকা নামৰ প্ৰজাতিৰ এটা বিশেষ মাইকী চৰাই। তেওঁ আছিল সাধু মন্দপালৰ পত্নী।

শুক

• সুক - কামদেৱৰ বাহন পাৰচৰাই
• শুক - কল্কিৰ পাৰচৰাই বাহন

শেন

• মূল প্ৰবন্ধ: শেন (হিন্দু ধৰ্ম)
• শেন (সংস্কৃত ভাষা: শ্যেন ) হৈছে অগ্নিৰ সৈতে দেখা এক ঐশ্বৰিক শেনচৰাই, যিয়ে পৃথিৱীত থকা সকলো বস্তুকে সজীৱ আৰু পুনৰুজ্জীৱিত কৰাৰ উদ্দেশ্যেৰে পৃথিৱীলৈ সোমৰস (অমৃত) অনাৰ বাবে স্বৰ্গলৈ আৰোহণ কৰে।

সুপৰ্ণা

গৰুড় এবিধ বৃহৎ চৰাই সদৃশ প্ৰাণী বা মানৱৰূপী চৰাই। গৰুড় হৈছে ভগৱান বিষ্ণুৰ বাহন। মহাভাৰতৰ মতে গৰুড়ৰ ছয়জন পুত্ৰ আছিল যাৰপৰা চৰাইৰ বংশৰ বংশধৰসকল হৈছিল।

• সুমুখ
• সুবৰ্ণ
• সুবালা
• সুনামা
• সুনেত্ৰ
• সুৱৰ্চা

তিত্তিৰি

• চকোৰা, এক প্ৰকাৰৰ পাৰ্ট্ৰিজ, হিন্দু ধৰ্মত বৰ্ণনা কৰা এটা কিংবদন্তি চৰাই। ই চন্দ্ৰৰ ৰশ্মি অৰ্থাৎ চন্দ্ৰৰ ওপৰতে জীয়াই থাকে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।
• কপিঞ্জলা, ইন্দ্ৰৰ লগত জড়িত বনৰীয়া পাৰ্ট্ৰিজৰ প্ৰজাতি, আৰু লগতে ই ইন্দ্ৰৰ এটা ৰূপ।

উলুক

• প্ৰবিৰাকৰ্ণ হিমালয় পৰ্বতত বাস কৰা চিৰঞ্জীৱী ফেঁচা।
• উলুক - লক্ষ্মীৰ ফেঁচা।

মুছিকা

• মুছিকা - গণেশৰ বাহন নিগনি।

গজ বা হস্তী

• মূল প্ৰবন্ধ: গজ আৰু হস্তী
• এৰাৱান (থাই: เอราวัณ, Pāḷi Erāvana, বা সংস্কৃত ভাষা ঐৰাৱণৰ পৰা) ঐৰাৱতৰ থাই সংস্কৰণ। তেওঁক তিনিটা বা কেতিয়াবা তেত্ৰিছটা মূৰ থকা বিশাল হাতী হিচাপে চিত্ৰিত কৰা হৈছে যিবোৰত প্ৰায়ে দুটাতকৈ অধিক দাঁত থকা দেখা যায়।
• গজমিনা, গডজামিনা, গজাহ মিনাহ বা ইয়ন বালিৰ পাটুলাংগান কফিনৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা মাছৰ শৰীৰ আৰু হাতী মূৰ থকা পৌৰাণিক ব্যক্তিত্ব।
• গজসিংহ সিংহৰ শৰীৰ আৰু হাতীৰ মূৰ থকা পৌৰাণিক প্ৰাণী। আংকোৰত ইয়াক মন্দিৰৰ ৰক্ষক হিচাপে আৰু কিছুমান যোদ্ধাৰ বাহন হিচাপে চিত্ৰিত কৰা হৈছে।
• গজাসুৰ হৈছে গজাসুৰসংহাৰ ৰূপত শিৱই বধ কৰা হাতী অসুৰ।
• গজেন্দ্ৰ হাতী, যি পাণ্ড্য ৰজা ইন্দ্ৰদ্যুম্নক উদ্ধাৰ কৰি তেওঁৰ মৰ্ত্যৰ চক্ৰ ধ্বংস কৰি বিষ্ণুৱে হুহুৰ গজেন্দ্ৰ মোক্ষৰ কিংবদন্তিত গন্ধৰ্ব হিচাপে সুদৰ্শন চক্ৰৰ জৰিয়তে কুমিৰৰ মূৰ কাটি মুক্ত কৰিছিল।
• গণপতি আৰু বিনায়ক নামেৰেও পৰিচিত গণেশ, হাতীৰ মূৰ থকা ভগৱান।
• ইৰাৱতী কদ্ৰু আৰু কাশ্যপৰ কন্যা। ইন্দ্ৰৰ বাহন ঐৰাৱতৰ মাতৃ। পৱিত্ৰ নদীৰ লগতো সম্পৰ্ক আছে।
• গণেশৰ জন্মৰ কাহিনীত, হাতীমূৰীয়া দানৱী মালিনীয়ে গণেশৰ জৈৱিক মাতৃ পাৰ্বতীৰ গা ধোৱাৰ পানী খোৱাৰ পিছত মাতৃৰ প্ৰতিনিধি হিচাপে গণেশক জন্ম দিয়ে।
• হিন্দু বিশ্বাসত সুপ্ৰতিক নামৰ তিনিটা হাতী আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত আগশাৰীৰটো দিগগজসকলৰ ভিতৰত এটা হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰা হৈছে, প্ৰত্যেকেই আঠ চতুৰ্থাংশক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। হিন্দু মহাকাব্য মহাভাৰতত একে নামেৰে আৰু দুটা হাতীৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে – এটা পৌৰাণিক হাতী যিটো এজন ঋষিৰ অৱতাৰ আছিল, আৰু যিটো প্ৰাগজ্যোতিষৰ ৰজা ভগদত্তৰ আছিল।
• বিনায়কি এগৰাকী হাতী মূৰ থকা হিন্দু দেৱী, এগৰাকী মাতৃকা। সাধাৰণতে হাতী মূৰ থকা প্ৰজ্ঞাৰ দেৱতা গণেশৰ লগত এই দেৱীৰ সম্পৰ্ক আছে।