ময়ূৰ (পৌৰাণিক কথা)

ময়ূৰ (मयूरा) সংস্কৃত শব্দ ময়ূৰাৰ পৰা অহা শব্দ৷^১ ই হিন্দু সংস্কৃতিৰ অন্যতম পবিত্ৰ চৰাই। কেইবাখনো হিন্দু শাস্ত্ৰত ইয়াৰ উল্লেখ আছে। ই ভাৰতৰ বহু ঠাইত ব্যৱহৃত সমসাময়িক হিন্দু নামো।

পটভূমি

কিংবদন্তিটোত কোৱা হৈছে যে হিন্দু সংস্কৃতিৰ আন এক ঐশ্বৰিক চৰাই গৰুড়ৰ পাখিৰপৰা ময়ূৰ সৃষ্টি হৈছিল। গৰুড়ক ত্ৰিমূৰ্তিৰ অন্যতম বিষ্ণুৰ বাহন বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। পৌৰাণিক চৰাই হিচাপে বৰ্ণিত ময়ূৰৰ প্ৰতিচ্ছবিত য়ে সাপ বধকাৰী বুলি চিত্ৰিত কৰা হৈছে, যিটো কেইবাখনো হিন্দু শাস্ত্ৰৰ মতে, সময় চক্ৰ বা কালচক্ৰৰ প্ৰতীক।

তাৎপৰ্য

ময়ূৰ তলত দিয়াকেইটাকে ধৰি হিন্দুসকলৰ কেইবাটাও দেৱতা আৰু দেৱতাৰ সৈতে জড়িত:

• উত্তৰ ৰামায়ণৰ এটা কাহিনীত ইন্দ্ৰৰ বিষয়ে বিশদভাৱে উল্লেখ কৰা হৈছে, যিয়ে ৰাৱণক পৰাস্ত কৰিব নোৱাৰি ময়ূৰৰ ডেউকাৰ তলত আশ্ৰয় লৈছিল আৰু পিছলৈ ইন্দ্ৰৰ দ্বাৰা "সহস্ৰ চকু" আৰু নাগৰপৰা ভয়হীনতাৰ আশীৰ্বাদ পাইছিল। আন এটা কাহিনীত আছে ইন্দ্ৰই সহস্ৰ যোনীৰে অভিশপ্ত হোৱাৰ পিছত ইয়াক হাজাৰ চকুৰ ময়ুৰলৈ ৰূপান্তৰিত হৈছিল। সহস্ৰ চকুৱে পাখিৰ ওপৰত থকা চকুৰ দাগবোৰক বুজায়।^২
• কাৰ্তিকেয়ক সাধাৰণতে ময়ুৰেৰে চিত্ৰিত কৰা হয় আৰু ময়ুৰে তেওঁৰ বাহন হিচাপেও কাম কৰে।
• পৰৱণী নামৰ ময়ূৰে কাৰ্তিকেয় দেৱতাৰ বাহনৰ কাম কৰে।
• সাধাৰণতে কৃষ্ণৰ মূৰত ময়ূৰৰ পাখিৰে শোভিত কৰা হয়।
• বিষ্ণুৰ পত্নী লক্ষ্মী সমৃদ্ধি, ভাগ্য আৰু সৌন্দৰ্যৰ দেৱী; তেওঁক ময়ুৰেৰে প্ৰতীকিত কৰা হৈছে।
• ময়ূৰেশ্বৰ গণেশৰ অৱতাৰ, যাৰ বাহন ময়ূৰ (গণেশ পুৰাণত)
• চিত্ৰমেখলা নামৰ ময়ুৰ সৰস্বতীৰ লগত জড়িত, যি দেৱতা উপকাৰিতা, ধৈৰ্য্য, দয়া, কৰুণা আৰু জ্ঞানক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে।
• অষ্ট ভৈৰৱ ("আঠটা ভৈৰৱ")ৰ অন্যতম শ্ৰীচন্দ ভৈৰৱৰ; যাৰ বাহন ময়ূৰ।
• বিকাশ (বিকাটা) ("অস্বাভাৱিক ৰূপ", "বিকৃত আকৃতি"), গণেশৰ অৱতাৰ, যাৰ বাহন ময়ূৰ (মুদগলা পুৰাণত)।

সাধাৰণতে ময়ুৰৰ পাখিক পৱিত্ৰ বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু হিন্দুৰ ধৰ্মীয় প্ৰতিমূৰ্তি আৰু সা-সঁজুলিবোৰত ধূলি গুচাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

এছিয়ান লোককথাত বিশেষকৈ শ্ৰীলংকাৰ বেড্ডাৰ লোককথাত ময়ূৰ সদা-বন্দিত, কাৰণ এই চৰাইটোৱে বৃশ্চিক আৰু সাপক বধ কৰে।^৩