নাগনেচিয়া মাতা

নাগনেচিয়া মাতা বা নাগানেচি মাতা (চক্ৰেশ্বৰী বুলিও জনা যায়) হিন্দু দেৱী দেৱীৰ এটা ৰূপ। তেওঁ বিকানেৰ ৰাজ্যৰ মাৰৱাৰ ৰাজ্যৰ ৰাথোৰ ৰাজপুতসকলৰ কুলদেৱী^১ আৰু তেওঁৰ মূল মন্দিৰ ৰাজস্থানৰ যোধপুৰৰ ওচৰৰ নগানা গাঁৱত অৱস্থিত।^২

নাম

নাগনেচী নামেৰে পৰিচিত হোৱাৰ আগতে এই দেৱীক চক্ৰেশ্বৰী নামেৰে পূজা কৰা হৈছিল। ‘মুন্দিয়াদ ৰী খ্যাত’ আৰু ‘উদয়ভান চম্পাৱত ৰী খ্যাত’ আদি ঐতিহাসিক গ্ৰন্থত ৰাও ধুহাদে কনৌজৰপৰা চক্ৰেশ্বৰীৰ প্ৰতিমূৰ্তি আনি নগানাত কেনেদৰে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল সেই বিষয়ে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। দেৱীৰ নামটো ‘নগানা’ নামৰ গাঁওখনৰপৰাই বিকশিত হৈছে, য’ত ‘চি’ প্ৰত্যয়টোৱে ‘নগানাৰ’ বুজায়। এইদৰে নাগানেচিৰ অৰ্থ হৈছে 'নগানাৰ', ইয়াক ৰাথোৰসকলৰ ৰক্ষক দেৱতা হিচাপে স্থায়ীভাৱে গঢ় লৈ উঠে।^৩

ইতিহাস

ৰাও আস্থানৰ পুত্ৰ আৰু ৰাও সিহাৰ নাতি—মাৰৱাৰ ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাপক—ৰাও ধূহাদে ১২৯৫ চনৰপৰা ১৩০৫ চনৰ ভিতৰত নিজৰ পূৰ্বপুৰুষৰ কনৌজৰপৰা চক্ৰেশ্বৰী মাতাৰ মূৰ্তি আনিছিল। তেওঁ এই ভাস্কৰ্যটো নগানা চহৰত স্থাপন কৰিছিল, য'ত এতিয়া তেওঁৰ সন্মানত এটা সুন্দৰ মন্দিৰ থিয় হৈ আছে।^৪

অষ্টাদশ বাহুৰে চিত্ৰিত নাগনেচিয়ে মহিষাসুৰমৰ্দিনিৰ ৰূপক মূৰ্ত কৰি তুলিছে। বাজ বা ঈগল তেওঁৰ প্ৰতীক, যিটো ৰাজকীয় ৰাজ্য মাৰৱাৰ (যোধপুৰ), বিকানেৰ, কিশনগড়ৰ পতাকাত দেখা যায়।