অসমীয়া গহনা

অসমীয়া গহনা বা অসমীয়া অলংকাৰ ভাৰতৰ অসম ৰাজ্যৰ পৰম্পৰাগত হস্তনিৰ্মিত অলংকাৰ। এই গহনা সাধাৰণতে বিশুদ্ধ সোণ, যাক স্থানীয়ভাৱে কেঁচা সোণ বুলি কোৱা হয়, অথবা সোণৰ প্ৰলেপ দিয়া ৰূপেৰে তৈয়াৰ কৰা হয়। ইয়াত প্ৰায়ে বিভিন্ন ৰঙৰ ৰত্ন, মণি, জাংফাই আৰু মীনা কাম ব্যৱহাৰ কৰা হয়।^১২ ইয়াক বিহু, বিবাহ আৰু অন্যান্য আনুষ্ঠানিক অনুষ্ঠানত বহুলভাৱে পৰিধান কৰা হয়।^১

ইতিহাস

অসমত গহনা নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰা প্ৰাচীন কালৰপৰা চলি আহিছে। প্ৰাচীন লিখিত উৎসসমূহতো অসমত সোণ আৰু অলংকাৰৰ ব্যৱহাৰৰ উল্লেখ পোৱা যায়। কৌটিল্যৰ অৰ্থশাস্ত্ৰত এই অঞ্চলৰ সৈতে জড়িত সোণৰ এক প্ৰাচীন উল্লেখ আছে। আনহাতে, কালিকা পুৰাণ আৰু যোগিনী তন্ত্ৰত ক্ৰমে ৰূপৰ অলংকাৰ আৰু সোণৰ পাত্ৰৰ উল্লেখ আছে।^৩ পৰম্পৰাগত অসমীয়া গহনাৰ নক্সাত সাধাৰণতে অঞ্চলটোৰ উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণী, বাদ্যযন্ত্ৰ আৰু দৈনন্দিন জীৱনৰ বিভিন্ন বস্তুৰপৰা অনুপ্ৰেৰণা লোৱা হয়।^৪

থুৰীয়া, মাদলি, জোনবিৰি আৰু গাম খাৰুৰ উৎপত্তি বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠীৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ সৈতে জড়িত। ইয়াৰ ভিতৰত বড়ো, ডিমাছা, চুতীয়া, দেউৰী আদি জনগোষ্ঠী আছে।

বুৰঞ্জীসমূহত চুতীয়া ৰাজ্য আৰু পৰৱৰ্তী কালৰ আহোম ৰাজ্যত বিভিন্নপ্ৰকাৰৰ গহনাৰ ব্যাপক প্ৰচলনৰ কথা উল্লেখ আছে। অঞ্চলটোত যথেষ্ট পৰিমাণে সোণ উৎপাদন হোৱাৰ বাবে অসমৰ ৰাজ্যসমূহৰ ৰজা আৰু ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে সোণৰ কাপোৰ আৰু অলংকাৰ পৰিধান কৰিছিল। ৰজাসকলে ৰত্নযুক্ত সোণৰ আঙঠি, পায়েল, সোণৰ সূতাৰে ফুল বাছি লোৱা পোছাক, গামখাৰু, পাঁচশৰীয়া, সাতশৰীয়া আৰু নশৰীয়া হাৰ আৰু সোণৰ সূতাৰে কাণত ওলোমাই ৰখা মুকুতা পৰিধান কৰিছিল। ৰাণীসকলেও সোণৰ সূতাৰে নক্সা কৰা মেখেলা আৰু বিভিন্ন সোণৰ অলংকাৰ পৰিধান কৰিছিল।^৫

১৪২৮ চনৰ চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ তাম্ৰফলকত কৃষ্ণ সাধু নামৰ এজন স্বৰ্ণকাৰ বা সোণাৰিৰ উল্লেখ আছে।^৬ শেষৰজন চুতীয়া ৰজা নীতিপালে আক্ৰমণকাৰী আহোম সেনাৰ সৈতে শান্তি স্থাপনৰ উদ্দেশ্যে আহোম ৰজা আৰু তেওঁৰ মন্ত্ৰীসকললৈ বহুতো উপহাৰ পঠিয়াইছিল। এই উপহাৰৰ ভিতৰত সোণৰ কেৰু কাণফুলি^৭, সোণৰ খাৰু^৮ আৰু সোণৰ ভৰিৰ খাৰু আছিল।^৯১০ অসম বুৰঞ্জী অনুসৰি, চুতীয়া ৰজাৰ পৰাজয়ৰ পিছত আহোমসকলে চুতীয়া ৰাণীৰ সোণৰ কঁকালী লৈ শদিয়াৰ দেৱালয়ত আগবঢ়াইছিল।^১১ গহনাৰ লগতে অলংকাৰ নিৰ্মাণত পাৰদৰ্শী বহুতো শিল্পী, যেনে সোণাৰি, চুতীয়া ৰাজধানী শদিয়াৰপৰা আহোম ৰাজধানীলৈ স্থানান্তৰ কৰা হৈছিল।^১২

আহোম ৰজা চাওফা চুচেংফাৰ ৰাজত্বকালত কোচ বিহাৰ ৰাজ্যৰ সুন্দৰ গোহাঁইৰ সৈতে অহা লোকসকলে আহোম ৰাজ্যত সোণাৰি হিচাপে কাম কৰিছিল।^১৩ চাওফা চুৰাম্‌ফাৰ ৰাজত্বকালত (১৬৪১–১৬৪৪), যাক বুৰঞ্জীত ভগা ৰজা বুলি কোৱা হয়, আহোম ৰাজদৰবাৰত পোছাক, অলংকাৰ আৰু সামাজিক মৰ্যাদাৰ অন্যান্য বাহ্যিক চিহ্নৰ ক্ষেত্ৰত কিছুমান নিয়ম প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছিল। হিন্দুসকলক সোণৰ মণি, আঙঠি আৰু থুৰীয়া পৰিধান কৰিবলৈ নিষেধ কৰা হৈছিল। আহোমসকলকো তেওঁলোকৰ সামাজিক মৰ্যাদা অনুসৰি জীৱন-যাপন কৰিবলৈ বাধ্য কৰা হৈছিল। কোনো আহোমে নিৰ্ধাৰিত মৰ্যাদাৰ সীমা অতিক্ৰম কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিলে তেওঁক মৃত্যুদণ্ড দিয়া হ'ব পাৰিছিল। এই নিয়মসমূহৰ লগতে ঘৰ নিৰ্মাণ আৰু মহিলাৰ পোছাকৰ ক্ষেত্ৰতো কিছুমান নিষেধাজ্ঞা আছিল।^১৪

আহোম ৰজা চাওফা চুখ্ৰংফাৰ ৰাজত্বকালত অসমত সোণৰ অলংকাৰৰ গুণগত মান আৰু নিৰ্মাণশৈলী উন্নত কৰাৰ বাবে গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰচেষ্টা গ্ৰহণ কৰা হৈছিল। ঐতিহাসিক বিৱৰণ অনুসৰি অসমৰ সোণাৰিসকলক জয়পুৰ আৰু বাৰাণসীৰ দৰে চহৰলৈ অলংকাৰ নিৰ্মাণৰ উন্নত কৌশল শিকিবলৈ পঠিওৱা হৈছিল।^১৫ ইয়াৰ পূৰ্বে স্থানীয়ভাৱে নিৰ্মিত অলংকাৰ তুলনামূলকভাৱে কম উন্নত বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। প্ৰশিক্ষণ লৈ উভতি অহাৰ পাছত ৰজাই দুজন প্ৰশিক্ষিত শিল্পীক ৰাজশালত নিযুক্ত কৰে আৰু তেওঁলোকক বৰদলৈ উপাধি প্ৰদান কৰে। ইয়াৰ ফলত অলংকাৰ নিৰ্মাণৰ দক্ষতা উন্নত হয়।^১৫ পৰৱৰ্তী সময়ত সোণৰ প্ৰলেপ দিয়া অলংকাৰৰ উৎপাদন বৃদ্ধি পায় আৰু অসমত সোণাৰি শিল্প এটা সমৃদ্ধ কুটীৰ উদ্যোগলৈ পৰিণত হয়।^১৫

সামগ্ৰী আৰু নিৰ্মাণশৈলী

প্ৰাচীন অসমৰ সোণাৰিসকলে অলংকাৰ আৰু সজ্জাগত সামগ্ৰী নিৰ্মাণৰ বাবে বিভিন্ন বিশেষ সঁজুলি আৰু উপকৰণ ব্যৱহাৰ কৰিছিল।

, দৰাৰ পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে কইনাক গহনা পিন্ধোৱা অসমীয়া বিবাহৰ এক অনুষ্ঠান]]

সাধাৰণতে ব্যৱহাৰ কৰা সঁজুলিসমূহৰ ভিতৰত মথানি (ডাঙৰ, মজলীয়া আৰু সৰু কটাৰী), চৰাই মথানি (এখন সৰু পিতলৰ কটাৰী), ৰেছনি, নৰনি, আফুৰি, ঘৰ, থিহা, কাটি, ঘুটি, ফালি, আখা, ৰেতি, ঘটনি, শান, মুহি, ঢালনা, কাকন, চেপেনা, লেপ আৰু চাৰাহ আছিল।^১৫

ইয়াৰ উপৰি অঞ্চলভেদে বিভিন্ন পৰম্পৰাগত সঁজুলি আৰু যন্ত্ৰ বিভিন্ন নামেৰে পৰিচিত আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত গোটালিমাৰিয়া, ঢেকা, ভাটি, ফেটি-চাতুলি, চাতুলি, আকুৰি, খান, জাৰণ, মাৰপা, বিৰি মাথা, মিৰি ছাকো আখা, পাচাৰাংগী, ফুকচুংগা, চানা, কসাটি শিল, ৰোগান আৰু খোলনি উল্লেখযোগ্য।^১৫

পৰম্পৰাগত অসমীয়া গহনা প্ৰধানকৈ তলত দিয়া সামগ্ৰীৰে নিৰ্মাণ কৰা হয়—

• সোণ (কেঁচা সোণ) – সাধাৰণতে উচ্চ বিশুদ্ধতাৰ
• ৰূপ – প্ৰায়ে সোণৰ প্ৰলেপ দিয়া
• ৰত্ন আৰু মীনা – ৰঙা, সেউজীয়া, নীলা, ক'লা আৰু বগা ৰঙত^২
• বিভিন্নপ্ৰকাৰৰ মণি
• জাংফাই

শিল্পীসকলে প্ৰজন্মৰ পাছত প্ৰজন্মলৈ চলি অহা হাতেৰে নিৰ্মাণৰ কৌশল ব্যৱহাৰ কৰে। ইয়াৰ ভিতৰত খোদাই, তাঁৰকাম আৰু মীনা সজ্জা উল্লেখযোগ্য। নক্সাত প্ৰায়ে চৰাই, ফুল, বাদ্যযন্ত্ৰ আৰু সাংস্কৃতিক প্ৰতীকৰ আৰ্হি ব্যৱহাৰ কৰা হয়।^১

অসমীয়া গহনাৰ প্ৰকাৰ

ডিঙিৰ অলংকাপৰ

জোনবিৰি

জোনবিৰি (অলংকাৰ) অসমীয়া গহনাৰ অন্যতম পৰিচিত অলংকাৰ। ইয়াৰ আকৃতি অৰ্ধচন্দ্ৰ বা জোনৰ দৰে। জোন শব্দৰপৰা ইয়াৰ নামটো আহিছে। ইয়াক বিহু আৰু বিবাহৰ সময়ত বহুলভাৱে পৰিধান কৰা হয়।

ঢোলবিৰি

ঢোলবিৰিক মতাবিৰি বুলিও কোৱা হয়। ই ঢোলৰ আকৃতিৰপৰা অনুপ্ৰেৰণা লাভ কৰা এটা পৰম্পৰাগত হাৰ। ইয়াত জটিল নক্সা ব্যৱহাৰ কৰা হয়।^১ ঐতিহাসিকভাৱে মতাবিৰি শব্দটো ৰত্ন ব্যৱহাৰ নকৰাকৈ নিৰ্মাণ কৰা ডাঙৰ ঢোল আকৃতিৰ অলংকাৰৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। আগৰ কালত এই অলংকাৰ কেৱল পুৰুষসকলেই পৰিধান কৰিছিল।^১৫ বৰ্তমান ঢোলবিৰি অলংকাৰত ৰত্নৰ লগতে ক'লা, ৰঙা আৰু সেউজীয়া ৰঙৰ মীনা কাম কৰা হয়। সময়ৰ লগে লগে ইয়াৰ ব্যৱহাৰ বৃদ্ধি পাইছে আৰু বৰ্তমান মহিলাসকলেও ইয়াক পৰিধান কৰে।^১

দুগদুগি

দুগদুগি বা দুগদুগী হৈছে সৰু পাতৰ আকৃতিৰ সোণৰ লকেট। ইয়াক ডিঙিৰপৰা বুকুলৈ ওলোমাই পৰিধান কৰা হয়।^১

খাৰু

গামখাৰু

গামখাৰু হৈছে সাধাৰণতে সোণ বা ৰূপেৰে নিৰ্মিত বহল পৰম্পৰাগত খাৰু। ইয়াৰ উৎপত্তি আহোম-পূৰ্ব যুগলৈ বুলি ধৰা হয়। ই শক্তি, সমৃদ্ধি আৰু নাৰীৰ ক্ষমতাৰ প্ৰতীক। ঐতিহাসিকভাৱে ইয়াৰ সৈতে ৰাজপৰিয়ালৰ সম্পৰ্ক আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত ই কইনাৰ এটা সাধাৰণ অলংকাৰত পৰিণত হয়।

কাণফুলি

কেৰু

কেৰু হৈছে নলাকাৰ বা পাক খোৱা আকৃতিৰ কাণফুলি। ইয়াত প্ৰায়ে মীনা আৰু ৰত্নৰ কাম কৰা হয়।^১

লোকাপাৰ

লোকাপাৰ কাণফুলিত ইজনে সিজনৰফালে মুখ কৰি থকা দুটা পাৰ চৰাইৰ আকৃতি থাকে। ইয়াক প্ৰেম আৰু সংগীৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়।^১৬

আঙঠি আৰু অন্যান্য অলংকাৰ

অসমীয়া গহনাৰ ভিতৰত সোণপতীয়া, জেঠিনেজীয়া আৰু বাখৰপতীয়া আঙঠিৰ লগতে মণিৰ দৰে বিভিন্ন মণিৰে নিৰ্মিত অলংকাৰো আছে।^১

, অসমীয়া শৈলীৰ কাণফুলি]]

সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব

অসমীয়া গহনা পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ। বিশেষকৈ মেখেলা-চাদৰৰ সৈতে ইয়াক পৰিধান কৰা হয়। বিবাহ, উৎসৱ আৰু সত্ৰীয়া নৃত্য আদি লোকনৃত্যৰ অনুষ্ঠানত ইয়াৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা আছে।^১

যোৰহাট, নগাঁও, বৰপেটা আৰু শিৱসাগৰৰ দৰে ঠাইত এই শিল্পৰ প্ৰচলন বিশেষভাৱে দেখা যায়।^১৬

২০২৫ চনত পৰম্পৰাগত অসমীয়া গহনা অসমীয়া গহনা নামেৰে ভাৰত চৰকাৰৰপৰা ভৌগোলিক স্বীকৃতি লাভ কৰে। ইয়াৰ অনন্য নিৰ্মাণশৈলী আৰু সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ বাবে এই স্বীকৃতি প্ৰদান কৰা হয়।^২১৭

ভৌগোলিক স্বীকৃতি লাভৰ এই প্ৰক্ৰিয়াত অসম ৰত্ন আৰু গহনা প্ৰচাৰ পৰিষদৰ দৰে সংগঠনে সহায় কৰিছিল। অসম বিজ্ঞান, প্ৰযুক্তি আৰু পৰিৱেশ পৰিষদেও এই প্ৰচেষ্টাত সহযোগিতা আগবঢ়াইছিল।^১৭

গ্ৰন্থপঞ্জী

• Jacquesson, Francois. Ahom Buranji Translation: Chutia-Ahom wars
• Barua, G.C. (1939). Ahom Buranji