চুখ্ৰংফা

চুখ্ৰংফা (টাই-আহোম ৰূপ: চ্যু-খ্ৰুং-ফা; পৰিচিত নাম: ৰুদ্ৰসিংহ) আহোম ৰাজ্যৰ এজন উল্লেখযোগ্য শাসক, যাঁৰ শাসনকাল (১৬৯৬-১৭১৪)ত ৰাজ্যৰ সামৰিক-প্ৰশাসনিক সক্ষমতা, সাংস্কৃতিক উদ্যোগ আৰু অৰ্থনৈতিক গতি একেলগে আগবাঢ়ি যায়। মাতৃ জয়মতীৰ স্মৃতি ৰক্ষা, ৰাজধানী নিৰ্মাণ, পদ-পদ্ধতি গঠন আৰু বাহ্যিক সম্পৰ্ক সুদৃঢ় কৰাৰ বাবে তেওঁ অসম ইতিহাসত গুৰুত্বপূর্ণ স্থান দখল কৰিছে। বহু উৎস অনুসৰি তেওঁ নিজে নিৰক্ষৰ আছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়; তথাপি শিক্ষাৰ প্ৰসাৰত তেওঁ সক্ৰিয় পৃষ্ঠপোষকতা আগবঢ়াইছিল বুলি জনা যায়।

পৰিচয় আৰু বংশধারা

চুখ্ৰংফা আহোম ৰাজবংশৰ টুংখুঙীয়া ফৈদৰ স্বৰ্গদেউ চ্যু-পাত-ফা (গদাধৰ সিংহ) আৰু জয়মতীৰ জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ। জন্মসূত্ৰে তেওঁৰ নাম ‘লাই’ বুলি উল্লেখ পোৱা যায়। ৰাজউপাধি আছিল চাওফা। ধৰ্মীয় পৰিচয় সম্পৰ্কে তথ্যসূত্ৰত হিন্দু ধৰ্মৰ অনুশীলন আৰু ফুৰালুং পৰম্পৰাৰ উল্লেখ দেখা যায়, যাৰ ফলত তেওঁক আহোম ৰাজসাংস্কৃতিক ধাৰাৰ এক সন্ধিক্ষণৰ প্ৰতিনিধি বুলিও বুজা হয়।

ঐতিহাসিক পটভূমি আৰু সিংহাসন আৰোহণ

চুখ্ৰংফাৰ পৰিয়ালৰ জীৱনত উল্লেখযোগ্য এক নাটকীয় পৰ্ব জড়িত আছিল। তেওঁৰ পিতৃয়ে এক সময়ত চ্যু-লিক-ফাৰ দিনত আত্মৰক্ষা উদ্দেশ্যে আত্মগোপন কৰিবলগীয়া হৈছিল বুলি কথিত। সেই সংকটকালত জয়মতী চাওদাংৰ নিৰ্যাতনত মৃত্যুবৰণ কৰে বুলি পৰম্পৰাগত বৰ্ণনা পোৱা যায়। পৰৱৰ্তী কালত গদাধৰ সিংহই চ্যু-লিক-ফাক অপসাৰণ কৰি সিংহাসন অধিকাৰ কৰে। পিতৃৰ পৰৱৰ্তীকালত চুখ্ৰংফাই ৰাজ্যভাৰ গ্ৰহণ কৰি ১৬৯৬ চনৰ পৰা ১৭১৪ চনলৈকে মুঠ ১৮ বছৰ স্বৰ্গদেউৰূপে শাসন কৰে।

ৰাজধানী আৰু শাসননীতি

সিংহাসনত অধিষ্ঠিত হৈ চুখ্ৰংফাই ৰংপুৰত ৰাজধানী স্থাপন কৰিছিল বুলি তথ্যসূত্ৰত দেখা যায়। শাসন-প্ৰক্ৰিয়াত তেওঁক দূৰদৰ্শী আৰু বিচক্ষণ বুলি উল্লেখ কৰা হয়, যদিও বহু তথ্য অনুসৰি তেওঁ নিজে লেখা-পঢ়াত অদক্ষ আছিল। তেওঁৰ শাসনৰ কেন্দ্ৰবিন্দু আছিল—

• ৰাজ্য সংহতি আৰু বিস্তাৰমুখী কৌশল
• প্ৰশাসনিক পদ-পদ্ধতি সংগঠিত কৰা
• শিক্ষা, শিল্প, উৎসৱ আৰু সাংস্কৃতিক চর্চাক ৰাজআশ্ৰয় দিয়া

সামৰিক নীতি, ৰাজ্য বিস্তাৰ আৰু কূটনীতি

চুখ্ৰংফাৰ দিনত সামৰিক আৰু কূটনৈতিক দুয়ো দিশতে আগ্ৰাসী-সমন্বয়ী নীতি লক্ষ্য কৰা যায়। ১৭০৬ চনত কছাৰী ৰাজ্য দখলৰ কথা উল্লেখ পোৱা যায় আৰু তাৰ পাছত জয়ন্তীয়া ৰাজ্যকো অধীনস্থ কৰাৰ তথ্য আছে। পশ্চিম সীমা কৰতোৱা নদীলৈকে বিস্তাৰ কৰাৰ এক অভিলাষ তেওঁৰ আছিল বুলি বৰ্ণিত; এই লক্ষ্যত তেওঁ কেৱল যুদ্ধৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ নকৰি, কামৰূপাঞ্চলৰ অন্যান্য ক্ষুদ্ৰ শক্তিসমূহৰ সৈতে ৰাজনৈতিক মিত্ৰতা গঢ়াৰ পথ বাচি লৈছিল বুলি সূত্রসমূহে জনায়।

এই অভিযানৰ প্ৰস্তুতিৰ বাবে তেওঁ গুৱাহাটীত অৱস্থান কৰি মিত্ৰশক্তিৰ বৃহৎ সৈন্যসম্ভাৰ সংগ্ৰহ কৰিছিল বুলি তথ্য আছে। উল্লিখিত সৈন্যসংখ্যা অনুসৰি—

• ডিমাচা-কছাৰী: ১৪,০০০
• জয়ন্তীয়া: ১০,০০০
• ডফলা: ৬০০

এই বৃহৎ পৰিকল্পনা সম্পূৰ্ণ ৰূপে কাৰ্যকৰী হোৱাৰ আগতেই চুখ্ৰংফাৰ মৃত্যু ঘটাত অভিযান স্তব্ধ হৈ পৰে বুলি বৰ্ণনা পোৱা যায়। উৎস-টোকাত মোগল শক্তিৰ সৈতে সংঘাতত আহোম বাহিনীয়ে সফলতাৰে মোকাবিলা কৰাৰ উল্লেখো আছে, আৰু এই কাৰণেই তেওঁ জনপ্ৰিয় শাসক ৰূপে স্মৰণীয়।

প্ৰশাসনিক সংস্কাৰ আৰু পদ-প্ৰতিষ্ঠা

চুখ্ৰংফাই কিছুমান বিশেষ ‘খেল’ (কাৰ্য-বিভাগ/শ্ৰেণী) গঠন কৰিছিল বুলি তথ্যসূত্ৰত স্পষ্ট উল্লেখ আছে। এই পাঁচবিধ খেলৰ দ্বাৰা শাসনৰ কেতবোৰ গুৰুত্বপূর্ণ দিশ অধিক বিন্যস্ত হয়—

• কাকতি: ৰাজঘৰৰ ধন-সম্পদৰ জমা-খৰচ, পাইক আৰু ভূমিসংক্রান্ত হিচাপ সংৰক্ষণ
• কটকী: চিঠি-পত্ৰ আৰু বাৰ্তা আদান-প্ৰদান; ইয়াৰ ভিতৰত বৰকটকীয়ে বিশেষকৈ দুই ৰাজ্যৰ ৰজাৰ মাজত আনুষ্ঠানিক পত্রবিনিময় কৰিছিল
• বৈৰাগী
• খাউণ্ড
• দলৈ

(শেষ তিনিটা শ্ৰেণীৰ ক্ষেত্ৰত উৎস-টোকাত নাম উল্লেখ থাকিলেও ভূমিকা-বিৱৰণ বিস্তৃত নহয়; সেয়েহে অনিৰ্দিষ্ট ব্যাখ্যা দিয়া নহ’ল।)

তদুপৰি নৃত্য-গীতৰ উৎকৰ্ষ সাধনৰ উদ্দেশ্যে ‘গায়ন বৰুৱা’ পদ সৃষ্টি কৰা কথা পোৱা যায়। লগতে শেনচোৱা বৰুৱা, কুকুৰাচোৱা বৰুৱা আদি পদৰ সৃষ্টিৰ কথাও তেওঁৰে সৈতে জড়িত বুলি উল্লেখ আছে।

শিক্ষা, সাহিত্য আৰু সাংস্কৃতিক পৃষ্ঠপোষকতা

চুখ্ৰংফা শিক্ষাক্ষেত্ৰত বিশেষ আগ্ৰহী আছিল বুলি বহু তথ্যসূত্ৰৰ সারমর্ম। ব্ৰাহ্মণসকলৰ পুত্ৰসকলৰ শিক্ষাৰ বাবে তেওঁ টোল স্থাপন কৰিছিল আৰু মেধাবী ছাত্ৰসকলক অসমৰ বাহিৰত অধ্যয়নৰ সুযোগ প্ৰদান কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। বিশেষকৈ বংগদেশৰ নামকৰা শিক্ষাকেন্দ্ৰসমূহলৈ গমন কৰা ছাত্ৰসকলৰ উল্লেখ আছে।

সাহিত্যিক পৰিমণ্ডলতো তেওঁৰ ৰাজসভা এক প্ৰাসংগিক অধ্যায়। কবিৰাজ চক্ৰৱৰ্তীৰ নাম তেওঁৰ সময়ৰ সৈতে জড়িত: চুখ্ৰংফাৰ সভাকবি হিচাপে তেওঁ ‘গীত গোবিন্দ’ৰ অসমীয়া ভাঙনি কৰিছিল বুলি তথ্যসূত্ৰ জানায়। আনহাতে ‘শংখচূড় বধ’ নাটক, ‘দুয্যন্ত চৰিত্ৰমালা’ আৰু ‘ব্ৰহ্ম বৈবৰ্ত’ পুৰাণৰ অসমীয়া ভাঙনি—এই ৰচনাসমূহ শিবসিংহৰ দিনত লিখা হৈছিল বুলি উৎস-টোকাত একে লগে স্পষ্ট কৰা আছে; সেয়েহে এইবোৰ চুখ্ৰংফাৰ শাসনকালৰ সাহিত্যিক কৃতি বুলি ধৰা উচিত নহয়, যদিও কবিৰাজ চক্ৰৱৰ্তীৰ ব্যক্তিগত প্ৰতিভা আৰু ৰাজসদনৰ বৌদ্ধিক পৰিৱেশৰ কথা বুজিবলৈ এই তথ্য সহায়ক।

সাংস্কৃতিক দিশত চুখ্ৰংফাই স্থানীয় কলা-কৃষ্টিৰ পৃষ্ঠপোষকতা কৰিছিল; সপ্তাহজোৰা বিহু উৎসৱ পালনৰ কথাও উল্লেখ আছে। তেওঁৰ ব্যক্তিগত সংগীতচৰ্চাৰ কথাও কোৱা হয়—তেওঁ নিজে গীত ৰচনা কৰি গাইছিল বুলি তথ্যসূত্ৰত দেখা যায়। পোছাক-আচৰণৰ ক্ষেত্ৰতো মোগল বাদছাহৰ আদলে জোতা আৰু পাগুৰি পৰিধানৰ কথা উল্লেখ আছে।

নিৰ্মাণকর্ম, শিল্প আৰু অৰ্থনীতি

চুখ্ৰংফাৰ ৰাজত্বকাল বহু নিৰ্মাণকর্মৰ বাবে চিহ্নিত। মাতৃ জয়মতীৰ স্মৃতিত জয়সাগৰ পুখুৰী খনন আৰু জয়দ’ল নিৰ্মাণৰ উল্লেখ আছে। লগতে—

• ফাকুৱা দ’ল
• বংনাথৰ দ’ল
• নামডাঙৰ শিলৰ সাঁকো
• ডিমৌৰ শিলৰ সাঁকো
• খৰিকটীয়া ডুবৰিজান
• মেটেকাৰ আলি

এইসমূহক তেওঁৰ শাসনৰ স্থাপত্য-অৱদানৰ নিদৰ্শন হিচাপে ধৰা হয়। ৰংপুৰ নগৰ স্থাপনৰ ক্ষেত্ৰত কোচবিহাৰৰ নিপুণ কাৰিকৰ আহি কাম কৰা কথা উল্লেখ পোৱা যায়। লগতে কাঠ-বাঁহেৰে এক বৃহৎ ৰংঘৰ নিৰ্মাণৰ কথাও উৎস-টোকাত আছে। বংগদেশৰ পৰা শিল্পী-কাৰিকৰ আনাই স্থানীয় কৰ্মদক্ষতা আৰু নকশাশৈলী সমৃদ্ধ কৰাৰ এক প্রয়াস আছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি, যদিও এই বিষয়ে বিস্তৃত কাৰণ বা পৰিণামৰ তথ্য ইয়াত সীমিত।

অৰ্থনীতিতো তেওঁৰ সময়ত বেহা-বেপাৰ বৃদ্ধি পায় বুলি উৎস-টোকাত উল্লেখ আছে। যোগাযোগ বিস্তাৰৰ লগতে তিব্বত আৰু ওচৰাঞ্চললৈ বাণিজ্যিক আদান-প্ৰদান চলিছিল বুলি কোৱা হয়। ৰপ্তানিসামগ্ৰীৰ ভিতৰত—

• হাতীৰ দাঁত
• মজাঠি
• মেজাংকৰি
• মুগা
• এড়ীকাপোৰ

আদিৰ উল্লেখ আছে। বিনিময়ত বাহিৰৰ পৰা বিভিন্ন সাজ-পোছাক, কাপোৰ, আ-অলংকাৰ, মণি-মুক্তা আদি আহিছিল বুলি তথ্যসূত্ৰত উল্লেখ কৰা হৈছে। স্থানীয় শিল্পক উৎসাহ দি ৰাজ্যৰ আর্থিক উন্নতিৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁৰ অৱদান স্বীকৃত বুলিও সেই একে উৎসত মত প্ৰকাশ পোৱা যায়।

তাৎপৰ্য

চুখ্ৰংফাৰ মূল্যায়নত প্রশংসা আৰু সীমাবদ্ধতা—দুই ধৰণৰ ভাষ্য দেখা যায়। ড° সুনীতি কুমাৰ চেটাৰ্জীয়ে তেওঁক “পূব ভাৰতৰ শিবাজী” বুলি অভিহিত কৰাৰ কথা উল্লেখ আছে আৰু ড° সূৰ্যকুমাৰ ভূঞাই “মহান ৰুদ্ৰসিংহ” বুলি কোৱাৰ তথ্যও পোৱা যায়। একেদৰে কিছুমান ঐতিহাসিক পৰ্যালোচনাত তেওঁৰ শাসনৰ কেতবোৰ দোষ-ত্ৰুটিৰ দিশলৈ আঙুলিয়াই দিয়া হৈছে বুলিও উৎস-টোকাত কোৱা আছে, যদিও সুনিৰ্দিষ্ট দোষসমূহ ইয়াত উল্লিখিত নহয়। সামগ্ৰিকভাৱে চুখ্ৰংফাক আহোম শাসনব্যৱস্থাৰ সংগঠক, সাংস্কৃতিক পৃষ্ঠপোষক, আৰু ৰাজ্য বিস্তাৰৰ উচ্চাকাঙ্ক্ষী নীতিৰ এক প্ৰভাৱশালী মুখ হিচাপে চিহ্নিত কৰিব পাৰি।

আৰু চাওক

• আহোম ৰাজ্য
• আহোম ৰাজবংশ
• চ্যু-পাত-ফা
• চ্যু-লিক-ফা
• কছাৰী ৰাজ্য
• জয়ন্তীয়া ৰাজ্য
• গুৱাহাটী
• কৰতোৱা নদী
• চাওফা