বিৰিঞ্চি কুমাৰ বৰুৱা

বিৰিঞ্চি কুমাৰ বৰুৱা (১০ নৱেম্বৰ ১৯০৮–৩০ মাৰ্চ ১৯৬৪) অসমৰ এগৰাকী শিক্ষাবিদ, লেখক, ইতিহাসবিদ, ভাষাবিদ আৰু লোক-সংস্কৃতিৰ গৱেষক। তেওঁৰ গুৰুত্ব এইখিনিত যে, লোক-জীৱনৰ ভিতৰত সংৰক্ষিত জ্ঞান-ঐতিহ্যক বৈজ্ঞানিক দৃষ্টিভংগীৰে সংগ্ৰহ-নথিভুক্ত কৰি বিশ্ববিদ্যালয় পর্যায়ত অধ্যয়নৰ ক্ষেত্ৰ বিস্তাৰ কৰাত তেওঁ অগ্ৰণী ভূমিকা লয়। বিশেষকৈ গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সৈতে তেওঁ জীৱনৰ দীঘল সময় জড়িত আছিল; বিশ্ববিদ্যালয় চৌহদত তেওঁৰ নামেৰে “বিৰিঞ্চি কুমাৰ বৰুৱা প্ৰেক্ষাগৃহ” স্থাপন কৰা হৈছে।

জন্ম, পৰিয়াল আৰু প্ৰাৰম্ভিক শিক্ষা

বৰুৱাৰ জন্ম হয় নগাঁও জিলাৰ পুৰণিগুদামত। পিতৃ বিজয়ৰাম বৰুৱা আৰু মাতৃ লীলাৱতী বৰুৱা। শৈশৱতে তেওঁ বিদ্যালয়ীয়া শিক্ষাৰ সূচনা কৰে আৰু নগাঁও মিচন স্কুলত কিণ্ডাৰগাৰ্টেন শ্ৰেণীত নামভৰ্তি কৰাৰ পাছত নগাঁও সদৰ মধ্য অসমীয়া বিদ্যালয়লৈ যায়। ১৯২০ চনত নগাঁও চৰকাৰী হাইস্কুলত তৃতীয় শ্ৰেণীত ভর্তি হয়।

শিক্ষাৰ লগতে শৈশৱ-কৈশোৰ পৰ্যায়ত তেওঁৰ কৌতুহল আৰু পাঠাভ্যাসৰ পৰিচয় “বাল্য পুস্তকালয়” স্থাপনৰ পদক্ষেপত দেখা যায় (১৯২৩–২৪)। ১৯২১ চনত পৰিয়ালৰ সৈতে চিতাগঞ্জ ভ্ৰমণ কৰি বৌদ্ধ বিহাৰ দৰ্শনৰ সুযোগ লাভ কৰাটো তেওঁৰ মানসিক জগতত সংস্কৃতি-ঐতিহ্য বিষয়ক আগ্ৰহ জগাই তোলাৰ এক স্মৰণীয় ঘটনা হিচাপে উল্লেখ কৰা হয়। ১৯২৪ চনত পিতৃৰ মৃত্যু ঘটে।

কলিকতা পৰ্ব: উচ্চশিক্ষা আৰু বৌদ্ধ-ভাষা অধ্যয়ন

১৯২৮ চনত তেওঁ নগাঁও চৰকাৰী স্কুলৰ পৰা প্ৰৱেশিকা পৰীক্ষাত প্ৰথম বিভাগত উত্তীৰ্ণ হৈ কলিকতাৰ প্ৰেচিডেন্সি কলেজত ভর্তি হয়। ১৯৩০ চনত আই.এ. পৰীক্ষাতো প্ৰথম বিভাগত উত্তীৰ্ণ হয়। ১৯৩২ চনত পালি ভাষাত সন্মানসহ স্নাতক পৰীক্ষাত প্ৰথম শ্ৰেণীৰ প্ৰথম স্থান লাভ কৰে আৰু ‘ঈশান’ বৃত্তি পায়। এই সময়ছোৱাত কলিকতাত অধ্যয়ন কৰা অসমৰ ছাত্ৰসমাজৰ মাজত সংগঠনী চিন্তা দৃঢ় হোৱাত তেওঁৰ অংশগ্ৰহণ দেখা যায়; মাধৱচন্দ্ৰ বেজবৰুৱা আৰু ৰোহিণীকুমাৰ বৰুৱা আদিৰ সৈতে মিলি “আছামিজ ষ্টুডেণ্টছ্‌ ৱেলফেয়াৰ লীগ” গঠনত তেওঁ জড়িত আছিল।

১৯৩৪ চনত কলিকতা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা স্নাতকোত্তৰ পৰীক্ষাত প্ৰথম শ্ৰেণীৰ প্ৰথম স্থান অধিকাৰ কৰে। পাছত ১৯৩৬ চনত বি.এল. ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ভাষাবিদ্যা আৰু প্ৰাচ্য-ভাষা শিক্ষাৰ দৃঢ় ভেটিত আইন-শিক্ষাৰ সংযোজন তেওঁৰ বৌদ্ধিক অনুশীলনক বহুমুখী কৰি তোলে।

শিক্ষকতা আৰু গৱেষণা-যাত্ৰা

বৰুৱাৰ শিক্ষকতা-জীৱনৰ আনুষ্ঠানিক আৰম্ভণি কলিকতা বিশ্ববিদ্যালয়তেই ঘটে। ১৯৩৭ চনত তেওঁ পালি ভাষাৰ অংশকালীন প্ৰবক্তা হিচাপে মকৰল হয় আৰু ১৯৩৮ চনত “মডাৰ্ণ লেংগুৱেজ” বিষয়ৰ প্ৰবক্তা ৰূপে নিযুক্তি পায়। সেই বছৰে ১৩ ছেপ্টেম্বৰত তেওঁ কটন কলেজত যোগদান কৰে। কলেজ শিক্ষকতা আৰু গৱেষণামুখী আগ্ৰহ একেলগে আগবঢ়াই নিয়াই তেওঁৰ শৈক্ষিক ব্যক্তিত্ব গঢ়ি উঠে।

১৯৪৫ চনত গৱেষণাৰ উদ্দেশ্যে তেওঁ লণ্ডনলৈ যাত্ৰা কৰে। ১৯৪৭ চনত লণ্ডন বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অধীনস্থ “লণ্ডন স্কুল অৱ অৰিয়েণ্টেল এণ্ড আফ্ৰিকান ষ্টাডিজ”ত কে. ডি. বি. কড্ৰিংটনৰ তত্ত্বাৱধানত ‘এ কালচাৰেল হিষ্ট্ৰী অৱ আসাম’ শীৰ্ষক বিষয়ত গৱেষণা-কাজ সম্পন্ন কৰে। লণ্ডনৰ পৰা উভতি আহি তেওঁ পুনৰ কটন কলেজত যোগদান কৰে আৰু বুৰঞ্জী-পুৰাতত্ত্ব বিভাগত অবৈনতিক সহকাৰী সঞ্চালক, পিছলৈ উপ-সঞ্চালকৰ দায়িত্ব পালন কৰে। এই অভিজ্ঞতাই ইতিহাস, সংস্কৃতি আৰু পুৰাতত্ত্বৰ আন্তঃসম্পৰ্কীয় পাঠ নির্মাণত তেওঁক অধিক সক্ষম কৰি তোলে।

গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয় আৰু লোক-সংস্কৃতি-গৱেষণাৰ প্ৰাতিষ্ঠানিক ৰূপ

১৯৪৮ চনৰ ৪ ডিচেম্বৰ তাৰিখে বৰুৱা গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ত অসমীয়া বিভাগৰ ৰীডাৰ হিচাপে যোগদান কৰে। ১৯৫০ চনৰ ১ ফেব্ৰুৱাৰিত তেওঁ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শ্ৰেণীসমূহৰ সচিব হয়। ১৯৫৩ চনত অসমীয়া বিভাগৰ মুৰব্বী অধ্যাপক নিযুক্ত হয় আৰু “কলাগুৰু” হিচাপে মনোনীত হয়; একে সময়তে অস্থায়ীভাৱে বাংলা বিভাগৰ মুৰব্বী হিচাপেও দায়িত্ব লয়।

তেওঁৰ অন্যতম স্থায়ী অৱদান হৈছে বিশ্ববিদ্যালয় কাঠামোৰ ভিতৰত লোক-সংস্কৃতি অধ্যয়নক সংগঠিত কৰা। ১৯৫৫ চনত গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ত “ফ’কল’ৰ আৰ্কাইভ” প্ৰকল্প আৰম্ভ কৰাৰ পদক্ষেপে লোক-ঐতিহ্য সংগ্ৰহ, সংৰক্ষণ আৰু অধ্যয়নৰ বাবে এক নতুন প্ৰাতিষ্ঠানিক দিশ মুকলি কৰে। এই আৰ্কাইভ-ধাৰণাই লোক-সাংস্কৃতিক সম্পদক কেৱল আবেগ-স্মৃতিৰ স্তৰত নাৰাখি, নথিপত্ৰ-ভিত্তিক অধ্যয়নৰ বিষয় হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰাত সহায় কৰে।

সম্পাদকীয়-সাংবাদিকতা, সংগঠন আৰু ৰাজসাংস্কৃতিক দায়িত্ব

বৰুৱা কেৱল বিশ্ববিদ্যালয় শিক্ষক নাছিল; তেওঁ জনসমাজলৈ জ্ঞান প্ৰবাহিত কৰাতো আগ্ৰহী আছিল। বিভিন্ন আলোচনী আৰু গৱেষণামূলক পত্ৰিকাত (যেনে ‘আৱাহন’, ‘জয়ন্তী’, ‘সুৰভি’, ‘সাহিত্য সভা পত্ৰিকা’, ‘Journal of the Assam Research Society’) তেওঁৰ প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ পায়। তেওঁ ১৯৪৮ চনত ‘ৰংঘৰ’ সম্পাদনা আৰু প্ৰকাশ কৰে আৰু ‘দৈনিক নতুন অসমীয়া’ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক সম্পাদক আছিল। শিশুমনৰ পাঠ-সংস্কৃতি গঢ়াৰ লক্ষ্যৰে তেওঁ ‘অকণ’ (১৯৩৫) আৰু ‘সুৰভি’ নামৰ শিশু আলোচনীৰ সম্পাদনাৰ দায়িত্বো লয়।

ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত তেওঁ “Indian Film Censor Board”-ৰ সদস্য আছিল। একেদৰে “Indian Language Commission”-ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক সদস্য হিচাপে ভাষানীতি-সম্পর্কীয় পৰিসৰত অংশগ্ৰহণ কৰে। উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ভিতৰুৱা সাংস্কৃতিক যোগাযোগ দৃঢ় কৰাৰ লক্ষ্যৰে “Assam Academy for Cultural Relations” প্ৰতিষ্ঠাত (১৯৬০) তেওঁ মুখ্য ভূমিকা পালন কৰে; ইয়াৰ উদ্দেশ্য আছিল বিভিন্ন ভাষা আৰু জাতিৰ মাজত বোধগম্যতা আৰু সমন্বয় আগবঢ়োৱা।

ব্যক্তিগত জীৱন, ভ্ৰমণ আৰু শেষ সময়

১৯৪৯ চনৰ ১৫ জুন তাৰিখে বৰুৱাৰ সৈতে শান্তিছায়া বৰুৱাৰ বিবাহ সম্পন্ন হয়। শৈক্ষিক জগতৰ বাহিৰতো তেওঁ ভাৰতীয় আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ক্ষেত্ৰত সক্ৰিয় আছিল। ১৯৫৭ চনত তেওঁ ভাৰতীয় প্ৰাচ্যতত্ত্ববিদৰ প্ৰতিনিধি হিচাপে কলম্বো ভ্ৰমণ কৰে। ১৯৬১ চনত ভাৰত চৰকাৰৰ সাংস্কৃতিক দলৰ সদস্য ৰূপে ছোভিয়েট ৰাছিয়ালৈ যায়। ১৯৬৩ চনৰ ২৮ জানুৱাৰিত মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ ইণ্ডিয়ানা বিশ্ববিদ্যালয়ত অতিথি অধ্যাপক হিচাপে যোগদান কৰে; সেই সময়ত তেওঁ পাঠোৱা কিছু চিঠি পাছত ‘প্ৰফেছাৰ বৰুৱাৰ চিঠি’ নামেৰে গ্ৰন্থাকাৰে প্ৰকাশ পায়।

১৯৬৪ চনৰ ৪–১০ জানুৱাৰিত দিল্লীত অনুষ্ঠিত ২৬তম আন্তৰ্জাতিক প্ৰাচ্যতত্ত্ববিদ সন্মিলনত অংশ লয়। ১৭ ফেব্ৰুৱাৰিত গুৱাহাটীত হ’ব লগা ৪২তম আন্তৰ্জাতিক প্ৰাচ্যবিদ্যা সন্মিলনৰ প্ৰকাশন সমিতি গঠন কৰি আহ্বায়ক হিচাপে দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰে। ৩০ মাৰ্চ ১৯৬৪ তাৰিখে পুৱতি তেওঁ গুৱাহাটীত পৰলোক গমন কৰে।

ৰচনা, ছদ্মনাম আৰু সন্মান

বৰুৱাই ‘ৰাস্না বৰুৱা’ আৰু ‘বীণা বৰুৱা’ ছদ্মনাম ব্যৱহাৰ কৰিছিল। উৎস-তোকাত তেওঁৰ উল্লেখযোগ্য কৃতি হিচাপে ‘জীৱনৰ বাটত অসমৰ লোক-সংস্কৃতি’ৰ নাম দিয়া হৈছে। সাহিত্য-সাধনাৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে তেওঁ সাহিত্য অকাডেমি বঁটা লাভ কৰে।

তাৎপৰ্য

বিৰিঞ্চি কুমাৰ বৰুৱাৰ কৰ্মজীৱনৰ কেন্দ্ৰবিন্দু আছিল অসমীয়াৰ সাংস্কৃতিক জ্ঞানভাণ্ডাৰক আধুনিক গবেষণা-পদ্ধতিত পুনৰপাঠযোগ্য কৰি তোলা। গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ত লোক-সংস্কৃতি সংগ্ৰহ-সংৰক্ষণৰ পৰিকাঠামো গঢ়ি তোলা, শিশু-সাহিত্য আৰু সংবাদপত্ৰ-সম্পাদনাৰ জৰিয়তে পাঠক সমাজ বিস্তাৰ কৰা, আৰু সাংস্কৃতিক সমন্বয়ৰ লক্ষ্যৰে সংগঠন গঠন—এই তিনিটা ক্ষেত্ৰ একেলগে ধৰি তেওঁ একে সময়তে পাণ্ডিত্য, জনসম্পৃক্ততা আৰু প্ৰাতিষ্ঠানিক দৃষ্টিভংগীৰ নিদৰ্শন দাঙি ধৰে। ফলত তেওঁক অসমীয়াৰ লোক-সংস্কৃতি অধ্যয়নৰ ইতিহাসত এক নিৰ্ণায়ক নাম হিচাপে গণ্য কৰা হয়।

আৰু চাওক

• অসমীয়া লোক-সংস্কৃতি
• গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়
• অসম সাহিত্য সভা
• সাহিত্য অকাডেমি বঁটা
• নগাঁও
• কলিকতা বিশ্ববিদ্যালয়
• কটন বিশ্ববিদ্যালয়
• জীৱনৰ বাটত
• ছ'ভিয়েট সংঘ
• দিল্লী