বিদ্যুৎ চক্ৰৱৰ্তী

বিদ্যুৎ চক্ৰৱৰ্তী (জন্ম ১ জানুৱাৰী ১৯৬০—মৃত্যু ১৫ এপ্ৰিল ২০১৫) অসমীয়া চলচিত্ৰ আৰু মঞ্চ-নাটকৰ অভিনেতা তথা চলচিত্ৰ-পরিচালক। তেখেতৰ গুৰুত্ব এইখিনিতে যে, মঞ্চৰ অভিনয় অভিজ্ঞতা আৰু কাহিনী-কেন্দ্ৰিক নিৰ্দেশনাৰ সংমিশ্ৰণেৰে তেখেতে ১৯৯০ৰ দশকত অসমীয়া ছবিৰ নতুন ভাষা গঢ়াত সহায় কৰিছিল। ‘ৰাগ-বিৰাগ’ ছবিৰ জৰিয়তে পৰিচালক হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰাৰ পিছত তেখেতে একাধিক চলচিত্ৰ পৰিচালনা আৰু অভিনয় কৰি অসমীয়া দৃশ্য-শিল্পত স্থায়ী ছাপ ৰাখে।

জন্ম আৰু শিক্ষাজীৱন

বিদ্যুৎ চক্ৰৱৰ্তীৰ জন্ম গুৱাহাটীত। পিতৃ ভূৱনেশ্বৰ চক্ৰৱৰ্তী আৰু মাতৃ মালতী চক্ৰৱৰ্তী। তেখেতে গুৱাহাটীতেই বাণিজ্য শাখাত স্নাতক পাঠ্যক্ৰম সম্পূৰ্ণ কৰিছিল। যদিও শিক্ষাজীৱনৰ সমান্তৰালভাৱে, আৰু স্নাতক পৰ্যায় সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ আগৰেপৰাই, তেখেত মঞ্চ-নাটকত অভিনয়ৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰিছিল। এই আগতীয়া মঞ্চ-অভিজ্ঞতাই পিছলৈ তেখেতৰ অভিনয়ভঙ্গী আৰু পৰিচালনা-দৃষ্টিভংগীক গঢ় দিয়াত ভূমিকা ৰাখে।

সাংস্কৃতিক জগতলৈ প্ৰৱেশ: মঞ্চ-অভিনয়

চক্ৰৱৰ্তীৰ শিল্পীজীৱনৰ আৰম্ভণি মঞ্চ নাটকৰ জৰিয়তে। ছাত্ৰাৱস্থাতেই মঞ্চত অভিনয় আৰম্ভ কৰি তেখেতে ক্ৰমে নাট্যকাৰ, পৰিচালক আৰু সহ-অভিনেতাসকলৰ সৈতে নিয়মীয়া সৃজনশীল সম্পৰ্ক স্থাপন কৰে। তেখেতৰ অভিনয়েৰে সমৃদ্ধ হোৱা উল্লেখযোগ্য নাটকৰ ভিতৰত আছে—

• ‘মৃত্যুঞ্জয়’
• ‘অন্তৰংগ আলাপ’
• ‘ভয়’

মঞ্চত তেখেতে চৰিত্ৰ-নির্মাণ, সংলাপ-উচ্চাৰণ আৰু দৃশ্য-সংযোজনাৰ প্ৰতি যি মনোযোগ দেখুৱাইছিল, সেই একে অভ্যাস পৰৱৰ্তী কালত চলচিত্ৰ পৰিচালনাতো দেখা যায়।

টেলিফিল্ম আৰু পৰিচালনাৰ আৰম্ভণি

চলচিত্ৰ-পরিচালনাৰ ক্ষেত্ৰত তেখেতে ধাপে ধাপে নিজস্ব পথ নিৰ্মাণ কৰে। উৎসত উল্লেখ আছে যে ১৯৮৫ চনত অৰুণ শৰ্মাৰ নাটক ‘কুকুৰনেচীয়া মানুহ’ৰ টেলিফিল্ম ৰূপ তেখেতে পৰিচালনা কৰিছিল। এই কামে কেমেৰাৰ সন্মুখত দৰ্শক-অভিজ্ঞতা গঢ়ি তোলাৰ এক প্ৰাৰম্ভিক সুযোগ দি তেখেতক পৰৱৰ্তী চলচিত্ৰ-ভাষা আয়ত্ত কৰাত সহায় কৰিছিল। (এই শিৰোনাম তেখেতৰ কেমেৰা-কেন্দ্ৰিক পৰিচালনাৰ সৈতে একধৰণৰ সংযোগ-চিহ্ন হিচাপে অসমীয়া টেলিভিছন-নাট্যচৰ্চাত উল্লেখযোগ্য।)

চলচিত্ৰ: সহকাৰী পৰিচালকৰ পৰা পূৰ্ণাঙ্গ পৰিচালকলৈ

চক্ৰৱৰ্তীয়ে প্ৰথমে সহকাৰী পৰিচালক ৰূপে কাম কৰিছিল। পূৰ্ণাঙ্গ পৰিচালক হিচাপে তেখেতৰ প্ৰথম চলচিত্ৰ ‘ৰাগ-বিৰাগ’ (১৯৯৬)। এই ছবিৰ জৰিয়তে তেখেতে অসমীয়া ছবিত বিষয়বস্তু আৰু নিৰ্মাণ-দৃষ্টিভংগীৰ দিশত নতুন আকৰ্ষণ সৃষ্টি কৰে। ‘ৰাগ-বিৰাগ’ কেবল স্থানীয় প্ৰশংসাত সীমাবদ্ধ নথাকি বাহিৰলৈও গৈছিল—

• ১৯৯৭ চনত ভাৰতৰ আন্তৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱৰ ‘ইণ্ডিয়ান পেনোৰামা’ শাখাৰ উদ্বোধনী ছবি হিচাপে নিৰ্বাচিত হয়।
• ইজিপ্টৰ কাইৰো চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱতো ছবিখন প্ৰদৰ্শিত হয়।

পৰৱৰ্তী কালত তেখেতে পৰিচালনা কৰা আন ছবি সমূহৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য—

• ‘নিষিদ্ধ নদী’ (১৯৯৮)
• ‘গুণ গুণ গানে গানে’
• ‘অনুৰাগ’ (২০০৫)
• ‘দুৱাৰ’ (২০১৩)

এই চলচ্চিত্ৰসমূহৰ মাজেৰে চক্ৰৱৰ্তীয়ে কাহিনী-কেন্দ্ৰিক ধাৰা, চৰিত্ৰৰ অন্তৰ্দ্বন্দ্ব, আৰু স্থানীয় সমাজ-সংবেদনা একেলগে ধৰি ৰাখিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল বুলি উৎসত থকা চলচ্চিত্ৰ তালিকা আৰু তেখেতৰ কাৰ্য-প্ৰসাৰৰ ধৰণৰ পৰা বুজা যায়।

অভিনেতা হিচাপে পৰিচিতি

চক্ৰৱৰ্তী মঞ্চত সক্ৰিয় থকাৰ লগতে চলচিত্ৰতো নিয়মীয়াকৈ অভিনয় কৰিছিল। তেখেত অনাতাৰ শিল্পী হিচাপেও অভিনয় কৰিছিল। উৎসত উল্লেখিত উল্লেখযোগ্য অভিনীত চলচিত্ৰসমূহ—

• ‘কোলাহল’
• ‘গ্ৰহণ’
• ‘প্ৰভাতী পখীৰ গান’
• ‘হলধৰ’
• ‘ধুনীয়া তিৰোতাবোৰ’
• ‘অহিৰ ভৈৰৱ’
• ‘টি আৰ পি আৰু’

পরিচালক আৰু অভিনেতা—দুয়ো ভূমিকাত সক্ৰিয় থকাৰ ফলত তেখেতে অসমীয়া চলচিত্ৰৰ কাৰিগৰী-মাধ্যমিক ধাৰণা (দৃশ্যবিন্যাস, অভিনয়-নির্দেশনা, তাল-মিল) বুজি উঠাত অগ্ৰাধিকাৰ পাইছিল; ই বহু ক্ষেত্ৰত ছবিৰ সামগ্ৰিক গতি আৰু অভিনয়ৰ সংযমত প্ৰতিফলিত হয়।

স্বীকৃতি, বঁটা আৰু পেশাগত ভূমিকা

চক্ৰৱৰ্তীৰ কৰ্মজীৱনত কিছুমান উল্লেখযোগ্য স্বীকৃতি উৎসত স্পষ্টভাৱে দিয়া আছে। ‘ৰাগ-বিৰাগ’ ছবিৰ বাবে তেখেতে পৰিচালকৰ প্ৰথম ছবিৰ বাবে ইন্দিৰা গান্ধী ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা লাভ কৰিছিল। এই বঁটাই তেখেতৰ প্ৰথম ছবিক ৰাষ্ট্ৰীয় পৰিসৰত দৃশ্যমানতা দান কৰে।

পিছলৈ ‘দুৱাৰ’ ছবিখনে ২০১৩ চনত পূব মণ্ডলৰ প্ৰথম ফিল্মফেয়াৰ বঁটাত শ্ৰেষ্ঠ অসমীয়া ছবিৰ বঁটা লাভ কৰে। এই স্বীকৃতিয়ে তেখেতৰ পৰৱৰ্তী সময়ৰ চলচ্চিত্ৰ-চিন্তাৰ গ্ৰহণযোগ্যতা আৰু দর্শক-সমালোচকৰ সঁহাৰি দেখুৱায়।

ইয়াৰ উপৰিও চক্ৰৱৰ্তীয়ে ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটাৰ বিচাৰক মণ্ডলীৰ সদস্য হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। এই দায়িত্বই তেখেতৰ চলচ্চিত্ৰ-অনুধ্যান আৰু মূল্যায়নক্ষমতাৰ স্বীকৃতি হিচাপে বিবেচিত।

ব্যক্তিজীৱন আৰু মৃত্যু

বিদ্যুৎ চক্ৰৱৰ্তীৰ জীৱনসংগী মুনমী ঠাকুৰ। মৃত্যুৰ সময়ত তেখেতে পত্নী আৰু মাতৃক এৰি যায়। তেখেতৰ মৃত্যু ১৫ এপ্ৰিল ২০১৫ তাৰিখে গুৱাহাটীত হয়।

উত্তৰাধিকাৰ

অসমীয়া মঞ্চ আৰু চলচিত্ৰ—দুয়ো ক্ষেত্ৰতে সমান্তৰালভাৱে সক্ৰিয় থকা শিল্পী হিচাপে বিদ্যুৎ চক্ৰৱৰ্তীৰ অবদান বিশেষ উল্লেখযোগ্য। ‘ৰাগ-বিৰাগ’ৰ ৰাষ্ট্ৰীয় স্বীকৃতি আৰু ‘দুৱাৰ’ৰ ফিল্মফেয়াৰ সন্মানে তেখেতৰ কৰ্মধাৰাৰ দুটা ভিন্ন দশক চিহ্নিত কৰে। একেদৰে, টেলিফিল্ম-পরিচালনা, পূৰ্ণদৈৰ্ঘ্য চলচিত্ৰ-পরিচালনা, আৰু অভিনয়—এই তিনিও দিশে কাম কৰি তেখেতে অসমীয়া দৃশ্য-শিল্পৰ বহুমুখী সৃজনপ্ৰবণতা প্ৰতিপন্ন কৰিছিল।

আৰু চাওক

• ৰাগ-বিৰাগ
• দুৱাৰ (চলচিত্ৰ)
• অৰুণ শৰ্মা
• পুলক গগৈ
• এ শ্ৰীকৰ প্ৰসাদ
• শিৱপ্ৰসাদ ঠাকুৰ