মাঘ

মাঘ অসমীয়া পঞ্জিকাৰ দশম মাহ। ঋতুচক্ৰ আৰু কৃষিজীৱনৰ দৃষ্টিৰে এই মাহ বিশেষ গুৰুত্বপূৰ্ণ, কাৰণ পুহ-মাঘ মিলি শীতকালৰ মূল অংশ ধৰা হয় আৰু মাঘতে শীতৰ অন্তিম পৰ্যায় প্ৰতিফলিত হয়। অসমৰ লোকসংস্কৃতি, উৎসৱ-পৰ্ব আৰু কথিত প্ৰবাদ-প্ৰবচনতো মাঘৰ নাম ঘনাই পোৱা যায়।

নাম আৰু স্থান

অসমীয়া পঞ্জিকাৰ মাহসমূহৰ ক্ৰমত মাঘৰ আগত পুহ আৰু পাছত ফাগুন আহে। বাৰটা মাহৰ ভিতৰত ই দশম স্থান অধিকাৰ কৰে। ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় শকাব্দৰ গণনাত মাঘ একাদশ মাহ বুলি ধৰা হয়।

“মাঘ” নামটো মঘা নক্ষত্ৰৰ নামৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ব্যাখ্যা কৰা হয়; সেইকাৰণে কেতিয়াবা “মাঘা” ৰূপো কথিতভাৱে পোৱা যায়।

সময়সীমা আৰু দিন-গণনা

অসমীয়া পঞ্জিকাত মাঘ মাহ সাধাৰণতে ৩০ দিনৰ ধৰা হয়। পঞ্জিকা-প্ৰণালীৰ তিথি-গণনা আৰু সৌৰ-চন্দ্ৰ সমন্বয়ৰ বাবে মাঘ চলাকালীন সময় গ্ৰেগৰিয়ান বৰ্ষপঞ্জীৰ জানুৱাৰী আৰু ফেব্ৰুৱাৰী মাহৰ মাজত পৰে। প্ৰচলিত ধাৰণামতে মাঘ সাধাৰণকৈ জানুৱাৰীৰ ১৬ বা ১৭ তাৰিখৰ ওচৰত আৰম্ভ হৈ ফেব্ৰুৱাৰীৰ মধ্যভাগলৈ বিস্তৃত থাকে।

ঋতু, প্ৰকৃতি আৰু কৃষিজীৱন

পুহ আৰু মাঘ একেলগে শীতকালৰ অংশ বুলি গণ্য কৰা হয়, আৰু মাঘত শীতৰ তীব্ৰতা ধীৰে ধীৰে নামিবলৈ ধৰে বুলি লোক-অভিজ্ঞতাত প্ৰতিফলিত। মাহৰ শেষভাগত কেতিয়াবা বৰষুণ হোৱা কথাও লোকমনে লক্ষ্য কৰে। প্ৰকৃতি-চক্ৰৰ দিশত এই সময়ত আমৰ গছত মুকুল আহিবলৈ আৰম্ভ কৰে বুলি কোৱা হয়।

কৃষিজীৱনত মাঘৰ তাৎপৰ্য বিশেষকৈ খেতি চপোৱা, শস্য উঠোৱা আৰু তাৰ আনন্দ-উৎসৱৰ সৈতে জড়িত। সেই কাৰণেই এই মাহৰ উৎসৱসমূহত খাদ্য-ভোগৰ আয়োজন, সমূহীয়তা আৰু উন্মুক্ত আনন্দ উদ্‌যাপন মুখ্য ৰূপ পায়।

উৎসৱ-পৰ্ব

মাঘ মাহে অসমৰ উৎসৱ-প্ৰবাহত এক বিশেষ স্থান অধিকাৰ কৰিছে। এই মাহৰ বহু আচাৰ-অনুষ্ঠান শীতৰ শেষভাগ, ফচল উঠা, আৰু সৌৰ-গতিৰ পৰিবৰ্তনৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।

মাঘ বিহু (ভোগালী বিহু)

মাঘ বিহুক ভোগালী বিহু বুলিও কোৱা হয়। পুহ আৰু মাঘৰ সংক্ৰান্তিৰ দিনক কেন্দ্ৰ কৰি এই বিহু উদ্‌যাপন কৰা হয়। লোকাচাৰত ভেলা ঘৰ সাজি সমূহীয়াকৈ ভোজ-ভাত খোৱা, একেলগে আনন্দ কৰা আদিৰে এই পৰ্ব পৰিচিত। মাঘ বিহুত “ভোগ” বা খাদ্য-উপভোগৰ সঁহাৰি স্পষ্ট, আৰু সেয়াই নামটোৰ অৰ্থবোধো প্ৰকট কৰে।

মকৰ সংক্ৰান্তি

এই সময়ৰ সংক্ৰান্তি বহুতে মকৰ সংক্ৰান্তি নামেও চিনি পায়। ব্যাখ্যা অনুসাৰে সূৰ্য্য মকৰ ক্ৰান্তিৰ ৰেখাৰ ওচৰলৈ আগবাঢ়ে বুলি ধাৰণা কৰা হয় বাবে এই নাম প্ৰচলিত। ফলত, একে সময়ত বিহু-পৰ্বক কেতিয়াবা সংক্ৰান্তি-পৰ্বৰ সৈতে মিলাই ধৰ্মীয় তাৎপৰ্য দিয়াৰ প্ৰচেষ্টাও দেখা যায়।

মাঘী পূৰ্ণিমা আৰু সৰস্বতী পূজা

মাঘ মাহৰ পূৰ্ণিমা তিথি “মাঘী পূৰ্ণিমা” নামেৰে জনাজাত। আনহাতে, মাঘ মাহৰ শুক্লা পঞ্চমী তিথিত সৰস্বতী পূজা উদ্‌যাপন কৰা হয় বুলি প্ৰচলিত। এই দুয়োটা তিথি-আধাৰিত আচাৰে মাহটোৰ সামাজিক-ধাৰ্মিক পৰিসৰৰ বৈচিত্ৰ্য বঢ়াই তোলে।

অন্যান্য সমাজ-সম্প্ৰদায়ৰ উদ্‌যাপন

মাঘ মাহত অসমৰ বাহিৰতো বঙালী সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলৰ মাজত উৎসৱ-উদ্‌যাপনৰ ধাৰা দেখা যায়। বাংলাদেশৰ ঢাকাত এই সময়ত ডাঙৰ মেলা বহে বুলি উল্লেখ আছে, যিয়ে একে ঋতুচক্ৰীয় সময়ত অঞ্চলভেদে উৎসৱৰ ভিন্ন প্ৰকাশ দেখুৱায়।

আনহাতে, চাহ জনজাতিৰ লোকসকলে পুহ-মাঘৰ সংক্ৰান্তিৰ দিনত টুচু পূজা বা টুচু পৰৱ পালন কৰে। পুহ মাহতেই আৰম্ভ হোৱাৰ প্ৰসংগত এই পৰ্বক “পৌৰ পৰৱ” বুলিও কোৱা হয় বুলি জনশ্ৰুতি আছে।

লোকবিশ্বাস, প্ৰবাদ আৰু কথিত বাণী

মাঘ মাহক ঘিৰি অসমীয়া কথিত ভাষাত বহু প্ৰবাদ-প্ৰবচন আৰু লোকোক্তি আছে, যাৰ জৰিয়তে শীতৰ প্ৰকৃতি, কৃষিফলন আৰু মৌসুমী আশাই প্ৰকাশ পায়। উদাহৰণস্বৰূপে—

• “মাঘৰ শীতত বাঘ পালায়” — শীতৰ তীব্ৰতা বুজাবলৈ ব্যৱহৃত এক প্ৰবাদ।
• “য’দি বৰ্ষে মাঘৰ শেষ, ধনী ৰজাৰ পূণ্য দেশ” — মাঘৰ শেষভাগত বৰষুণ হলে মাটিৰ উৰ্বৰতা আৰু সচ্ছলতাৰ আশা-ধাৰণাক ইঙ্গিত কৰা এক প্ৰবচন।

এই ধৰণৰ বাক্যসমূহে মাঘক কেৱল কেলেণ্ডাৰৰ মাহ নহয়, বৰং সমাজৰ স্মৃতি আৰু অভিজ্ঞতাৰ এক সাংস্কৃতিক চিহ্ন ৰূপে প্ৰতিষ্ঠা কৰে।

তাৎপৰ্য

মাঘ অসমৰ ঋতুচক্ৰ, কৃষিজীৱন আৰু উৎসৱ-পৰম্পৰাৰ সংযোগবিন্দু। শীতৰ অন্তিম ঢৌ, শস্যচপোৱা আৰু ভোগ-উৎসৱৰ আনন্দ একেলগে আহি এই মাহক লোকজীৱনত বিশেষ মৰ্যাদা দিয়ে। একে সময়তে মাঘী পূৰ্ণিমা, সৰস্বতী পূজা, মকৰ সংক্ৰান্তি আৰু মাঘ বিহু—এই সকলো মিলি মাঘক সামাজিক, ধাৰ্মিক আৰু সাংস্কৃতিক স্তৰত বহুমাত্ৰিক ৰূপত চিহ্নিত কৰে।

আৰু চাওক

• পুহ
• ফাগুন
• মাঘ বিহু
• মকৰ সংক্ৰান্তি
• গ্ৰেগৰিয়ান বৰ্ষপঞ্জী
• জানুৱাৰী
• ফেব্ৰুৱাৰী