বন্যপ্ৰাণীৰ চোৰাং ব্যৱসায়

বন্যপ্ৰাণীৰ চোৰাং ব্যৱসায় (Wildlife smuggling) বা বন্যপ্ৰাণী সৰবৰাহ বুলিলে বিলুপ্তপ্ৰায় প্ৰজাতি আৰু সংৰক্ষিত বন্যপ্ৰাণীৰ অবৈধ সংগ্ৰহ তথা বেহা-বেপাৰক বুজায়, য’ত উদ্ভিদ, ইয়াৰ উপজাত দ্ৰব্য বা কোনো প্ৰজাতিক ব্যৱহাৰ কৰি তৈয়াৰ কৰা সামগ্ৰী আদিও অন্তৰ্ভুক্ত।^১ বন্যপ্ৰাণী অবৈধ সৰবৰাহৰ ওপৰত গৱেষণা বৃদ্ধি পাইছে, যদিও এই অবৈধ বাণিজ্যৰ বিষয়ে জ্ঞান এতিয়াও সীমিত। আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় নীতি আৰু প্ৰৱণতাসমূহৰ মাজত থকা প্ৰভেদবোৰে সম্ভৱতঃ বন্যপ্ৰাণী অবৈধ সৰবৰাহৰ অনুমাণিক পৰিসৰ ব্যাপকভাৱে বৃদ্ধি হোৱাত অৰিহণা যোগাইছে, যাৰ পৰিমাণ ৫ বিলিয়ন ডলাৰৰপৰা ২৩ বিলিয়ন ডলাৰ পৰ্যন্ত হ’ব পাৰে; আৰু ইয়াৰ লগতে কাঠ আৰু মাছ অন্তৰ্ভুক্ত কৰিলে অতিৰিক্তভাৱে ৬৭ বিলিয়ন ডলাৰৰপৰা ১৯৩ বিলিয়ন ডলাৰ পৰ্যন্ত হ’ব পাৰে।^২ বন্যপ্ৰাণী সৰবৰাহৰ ব্যাপক বৃদ্ধিয়ে ইয়াক ড্ৰাগছ, আগ্নেয়াস্ত্ৰ আৰু মানৱ সৰবৰাহৰ পিছতে বিশ্বৰ চতুৰ্থ বৃহত্তম অপৰাধমূলক উদ্যোগত পৰিণত কৰিছে। এই বাণিজ্যত চাহিদা থকা সামগ্ৰীসমূহৰ ভিতৰত হাতীৰ দাঁত, বনৰীয়া জন্তুৰ মাংস, পৰম্পৰাগত ঔষধ আৰু অস্বাভাৱিক পোহনীয়া জীৱ-জন্তু অন্তৰ্ভুক্ত, কিন্তু ইয়াতেই সীমাবদ্ধ নহয়। চীন আৰু আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ অবৈধ বন্যপ্ৰাণী বাণিজ্যৰ সৰ্ববৃহৎ ক্ৰেতা।^৩ ইয়াত প্ৰায়ে অন্যান্য অবৈধ কাৰ্যকলাপো জড়িত থাকে, যেনে সঠিক অনুমতি অবিহনে জীৱ-জন্তুক ট্ৰেংকুলাইজ কৰা (অচেতন কৰা) আদি।^৪

সংস্কৃতি

বহুক্ষেত্ৰত, বন্যপ্ৰাণীৰ চোৰাং চিকাৰ আৰু সৰবৰাহৰ আঁৰত সংস্কৃতি এক অন্যতম চালিকা শক্তি। পৰম্পৰাগত ঔষধ, অলংকাৰ, খেলনা বা সজোৱা বস্তু, পোহনীয়া জীৱ-জন্তু আৰু বন্যপ্ৰাণীৰ মাংস ভক্ষণৰ ক্ষেত্ৰত কোনো এক বিশেষ বন্যপ্ৰাণী কিয় বেছি বিপদাপন্ন হৈ পৰে, তাৰ আঁৰত প্ৰায়ে কিছুমান পৰম্পৰাগত বিশ্বাস বা সামাজিক প্ৰৱণতা থাকে।^{৫৬৭৮৯} বিশ্বায়ন, ইণ্টাৰনেট, ছʼচিয়েল মিডিয়া আৰু শতিকাজুৰি মানুহে এখন দেশৰ পৰা আন এখন দেশলৈ কৰা প্ৰব্ৰজনৰ সহায়ত বন্যপ্ৰাণী ব্যৱসায়ৰ চাহিদাসম্পন্ন বহুতো সামগ্ৰী বৰ্তমান বহুদেশীয়ভাৱে বিতৰণ হয়; যেনে পৰম্পৰাগত ঔষধসমূহ, যিবোৰ এতিয়া আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ, কানাডা, নিউজিলেণ্ড আৰু দক্ষিণ আফ্ৰিকাতো দেখিবলৈ পোৱা যায়।^১০ বিশেষ উদ্ভিদ বা প্ৰাণীৰপৰা আহৰণ কৰা বস্তুৰ ব্যৱহাৰ নিষিদ্ধ কৰা আইনসমূহ তেতিয়া চুটি হয় যেতিয়া মানুহে বিশ্বাস কৰে যে ই পৰম্পৰাগত সাংস্কৃতিক মূল্যবোধ বা তেওঁলোকে মানৱ জীৱনৰ বাবে উত্তম বুলি ভবা বস্তুটোক বেদখল কৰে। ইয়াৰ উপৰি পৰ্যটনৰ ফলত কিছুমান আকস্মিক বন্যপ্ৰাণী সৰবৰাহ হৈছে। কোনো ব্যক্তিয়ে কোনো বস্তু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত নিষিদ্ধ বা নিষিদ্ধ বুলি নাজানি ক্ৰয় কৰিব পাৰে।^১১

তলত বিভিন্ন মহাদেশ আৰু ইয়াৰ দেশ বা অঞ্চলৰদ্বাৰা সাংস্কৃতিকভাৱে প্ৰভাবিত অবৈধ বন্যপ্ৰাণী ব্যৱসায়ৰ কিছুমান উদাহৰণ দিয়া হ’ল:

এছিয়ান সংস্কৃতি

চীনা সংস্কৃতি

পৰম্পৰাগত চীনা চিকিৎসা পদ্ধতিৰ ব্যৱহাৰ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব দশম শতিকাত আৰম্ভ হৈছিল। বিভিন্ন ধৰণৰ উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণী ব্যৱহাৰ কৰা এই পৰম্পৰাগত চীনা চিকিৎসাক ৰোগ নিৰাময় আৰু বাৰ্ধক্যৰ প্ৰভাৱ হ্ৰাস কৰাৰ মূল চাবি-কাঠি হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল। ৰোগৰ বীজাণু তত্ত্ব (germ theory of disease) আৱিষ্কাৰ হোৱাৰ প্ৰায় ২০০ বছৰৰ পাছত, এই চিকিৎসাপদ্ধতিয়ে কম বয়সীয়া, শিক্ষিত সমাজৰপৰা বাধাৰ সন্মুখীন হ’বলৈ আৰম্ভ কৰে। এই বাধাৰ সত্ত্বেও, পৰম্পৰাগত চীনা চিকিৎসা পদ্ধতি চীনা জাতিৰ বহু লোকৰ বাবে সাংস্কৃতিক পৰিচয়ৰ এক অপৰিহাৰ্য অংগ হৈ আছে, যাৰ ফলত ২০০৫ চনত দেশখনৰ অৰ্থনীতি লাভৱান্বিত হৈছিল ১০ নিযুত ডলাৰেৰে।^৬

পৰম্পৰাগত ঔষধৰ বাবে পশুৰপৰা উৎপন্ন সামগ্ৰী ব্যৱহাৰ কৰাটো বিশ্বব্যাপী বন্যপ্ৰাণী সৰবৰাহৰ ব্যৱসায়ৰ বাবে এক মূল চালক হিচাপে বিবেচিত হৈছে। সাধাৰণতে ব্যৱহৃত বহুতো প্ৰজাতি এতিয়া আই ইউ চি এনৰদ্বাৰা বিপন্ন বা বিপন্ন বুলি তালিকাভুক্ত কৰা হৈছে, আন প্ৰজাতিৰ জনসংখ্যা হ্ৰাস পোৱা দেখা গৈছে। ^{৬ ১০}

এটা অধ্যয়নে ঔষধি ব্যৱহাৰৰ বাবে বন্যপ্ৰাণীৰ উৎপাদন ভোগ কৰাৰ প্ৰতি চীনৰ মিলেনিয়েল (millennial) প্ৰজন্মৰ মনোভাবৰ বিষয়ে বুজ ল’বলৈ চেষ্টা কৰিছিল। চীনা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে জৰীপ কৰা ৩৫০ গৰাকী ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ ভিতৰত তিনি-চতুৰ্থাংশ সঁহাৰিদাতাই এতিয়ালৈকে কোনো ধৰণৰ বন্যপ্ৰাণীৰ উৎপাদন ব্যৱহাৰ কৰি পোৱা নাই, আৰু সেই সঁহাৰিদাতাসকলৰ মাত্ৰ ১১% লোকেহে ভৱিষ্যতে এইবোৰ ব্যৱহাৰ কৰি চোৱাৰ আগ্ৰহ প্ৰকাশ কৰিছে। ঐতিহাসিকভাৱে চীনা সংস্কৃতিয়ে প্ৰকৃতিৰ প্ৰতি এক উপযোগিতাবাদী (utilitarian) দৃষ্টিভংগী পোষণ কৰি আহিছিল। তথাপি, সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক পৰিৱৰ্তনৰ সৈতে, চীনৰ যুৱ প্ৰজন্মৰ মাজত এই ধাৰণা সলনি হ’বলৈ আৰম্ভ কৰিব পাৰে।^৭

আফ্ৰিকান সংস্কৃতি

যদিও ইয়াৰ অধ্যয়ন কম, বন্য মাংসৰ উৎস অবৈধভাৱে পোৱা যায়, প্ৰায়ে আফ্ৰিকান ৰাষ্ট্ৰসমূহৰ ৰাজনৈতিক আৰু অৰ্থনৈতিক অস্থিৰতাৰ বাবে। গ্ৰাম্য অঞ্চলত দৰিদ্ৰতা আৰু খাদ্য সুৰক্ষাৰ অভাৱৰপৰা ৰক্ষা পোৱাৰ উপায় হিচাপে বুছমাংস প্ৰায়ে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ বিপৰীতে চহৰৰ বাসিন্দাসকলে সাধাৰণতে বুছমাংস খায় ইয়াৰদ্বাৰা বিলাসী বস্তু হিচাপে পোৱা মৰ্যাদাৰ বাবে। ^{১২ ১৩ ১৪} ইয়াৰ উপৰি প্ৰতি বছৰে আফ্ৰিকাৰপৰা বন্য মাংস আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বজাৰৰ বাবে ৰপ্তানি কৰা হয়। ^{১৫ ১৬ ১২}

আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বজাৰতো হাতীৰ দাঁতৰ ব্যাপক চাহিদা অব্যাহত আছে, যাৰ বাবে দৈনিক অনুমাণিক ১০০টা আফ্ৰিকীয় হাতী সিহঁতৰ দাঁতৰ বাবে নিহত হয়।^১৭

আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বন্যপ্ৰাণী বাণিজ্যৰ অকাৰ্যকৰী নিৰীক্ষণ

বন্যপ্ৰাণী সামগ্ৰীৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বাণিজ্যৰ পৰিমাণ অপৰিসীম আৰু বৃদ্ধি পায়েই আছে। ২০১২ চনৰ হাৰমনাইজড চিষ্টেমৰ শুল্ক পৰিসংখ্যাৰ বিশ্লেষণ অনুসৰি ^১৮ বন্যপ্ৰাণীৰ সামগ্ৰীৰ বিশ্বব্যাপী আমদানিৰ পৰিমাণ আছিল ১৮৭ বিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ, ইয়াৰে মীন সামগ্ৰীৰ মূল্য ১১৩ বিলিয়ন ডলাৰ; ৭১ বিলিয়ন ডলাৰৰ বাবে উদ্ভিদ আৰু বনজ; ৩ বিলিয়ন ডলাৰত অ-মীনপালন প্ৰাণী।

কিন্তু বিশ্বজুৰি শুল্ক বিভাগে ব্যৱহাৰ কৰা বৰ্তমানৰ এইচ এছ ক’ড ব্যৱস্থাৰ বাধাৰ বাবে বন্যপ্ৰাণী সামগ্ৰীৰ বিশ্বব্যাপী বাণিজ্যৰ ওপৰত অকাৰ্যকৰীভাৱে নিৰীক্ষণ আৰু হিচাপ দিয়া হয়। বন্যপ্ৰাণীৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় আমদানিৰ অধিকাংশই কেৱল সাধাৰণ শ্ৰেণী যেনে উদ্ভিদ বা পশুজাত সামগ্ৰীতহে লিপিবদ্ধ কৰা হয় আৰু ইয়াৰ কোনো শ্ৰেণীবিভাজনৰ বিৱৰণ নাই (এয়া ধাতুৰ মৌলৰ পৰিচয় লিপিবদ্ধ নকৰাকৈ আমদানি কৰাৰ দৰে যেনে তাম বা লোহা)। অনুমান কৰা হৈছে যে বিশ্বজুৰি উদ্ভিদৰ আমদানিৰ প্ৰায় ৫০% আৰু জীৱ-জন্তুৰ সামগ্ৰীৰ ৭০% সাধাৰণ শ্ৰেণী হিচাপে আমদানি কৰা হয়, মীনপালনৰ বাবে ব্যতিক্ৰম (প্ৰায় ৫%) বিভিন্ন বহুপক্ষীয় মীন ব্যৱস্থাপনা চুক্তিৰ বাবে ধন্যবাদ যাৰ বাবে ট্যাক্সন-নিৰ্দিষ্ট মাছ ধৰাৰ ৰিপৰ্ট দিয়াৰ প্ৰয়োজন হয়। ^১৮ তদুপৰি, উভচৰ আৰু জীৱিত প্ৰবালকে ধৰি কিছুমান সঘনাই ব্যৱসায় কৰা শ্ৰেণীবিভাজন গোটৰ এইচ এছ ক'ডৰ অনুপস্থিতিৰ বাবে একেবাৰেই হিচাপ কৰা নহয়।

অবৈধ বন্যপ্ৰাণী আমদানি ধৰা পেলোৱা আৰু ইয়াৰ বিৰুদ্ধে আইনী ব্যৱস্থা গ্ৰহণৰ বাবে বহুতো ক্ষেত্ৰাধিকাৰে চালানসমূহৰ ঘোষিত এইচ.এছ. ক’ডৰ (HS Code) ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে। এইচ.এচ. ক’ডৰ সুনিৰ্দিষ্টতাৰ অভাৱে গোলকীয় বন্যপ্ৰাণী বাণিজ্যৰ কাৰ্যকৰী নিৰীক্ষণ আৰু অনুসৰণযোগ্যতাক বাধাগ্ৰস্ত কৰে। গোলকীয় বন্যপ্ৰাণী বাণিজ্যৰ নিৰীক্ষণ আৰু বলবৎকৰণ শক্তিশালী কৰিবলৈ হাৰমনাইজড চিষ্টেমৰ (Harmonized System) সংস্কাৰৰ বাবে আহ্বান ক্ৰমাৎ বৃদ্ধি পাইছে।^{১৮১৯২০২১২২২৩২৪}

প্ৰভাৱ

অৰ্থনৈতিক

সন্ত্ৰাসবাদী সংগঠন আৰু অপৰাধী সংগঠনৰ সদস্যসকলে অস্ত্ৰ ক্ৰয়ৰ বাবে ধন, নাগৰিক সংঘাতৰ বাবে ধন আৰু অবৈধ উৎসৰপৰা ধন লুটিবলৈ অবৈধভাৱে লাখ লাখ উদ্ভিদ আৰু জীৱ-জন্তুৰ সৰবৰাহ কৰে। ^{২৫ ২৬ ২৭ ২৮} এই প্ৰায়ে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰচেষ্টাসমূহৰ বাবে ধন আৰু চোৰাংচিকাৰী, প্ৰচেছৰ, চোৰাংচোৱা, বিক্ৰেতা আৰু ক্ৰেতাৰ নেটৱৰ্কৰ প্ৰয়োজন হয়। ^২৫ সুসজ্জিত, অতি সংগঠিত চোৰাং চিকাৰৰ কাৰ্য্যকলাপ, যেনে ২০১২ চনত চাড আৰু কংগো ৰিপাব্লিকত সংঘটিত হোৱা হত্যাকাৰী আক্ৰমণে শিৰোনাম দখল কৰিছে। ^২৯ আবেদন, আংশিকভাৱে, ড্ৰাগছ সৰবৰাহৰ তুলনাত ধৰা পৰা আৰু শাস্তি দিয়াৰ আশংকা কম। ^{৩০ ৩১} ইয়াৰ উপৰি এনে প্ৰচেষ্টাৰ নেতৃত্ব দিয়াসকলৰ বাবে সৰবৰাহৰদ্বাৰা যথেষ্ট লাভ হ'ব পাৰে। ^৩২ উদাহৰণস্বৰূপে, মাদাগাস্কাৰৰপৰা অহা এটা প্ল'শ্বেয়াৰ কচ্ছপে (বন্য অঞ্চলত মাত্ৰ ৪০০ টাহে বাকী আছে বুলি অনুমান কৰা হৈছে) ২৪,০০০ মাৰ্কিন ডলাৰ উপাৰ্জন কৰিব পাৰে। ^২৮

সাধাৰণতে সৰবৰাহ কৰা নিষিদ্ধ সামগ্ৰী হাতী হাতী দাঁত উৎস দেশত কম মূল্যত বিক্ৰী হ’ব পাৰে আৰু গন্তব্য দেশত উচ্চ মূল্য আনিব পাৰে। দামবোৰ উৎস দেশ আৰু সামগ্ৰীৰ ওপৰত বহু পৰিমাণে নিৰ্ভৰ কৰে। ^৩৩ হাতীদাঁতৰ দাম আৰু চাহিদা আকাশলংঘী হৈছে, যাৰ ফলত ই এক বৃদ্ধি পোৱা আৰু অতি লাভজনক বজাৰ হৈ পৰিছে। বিশ্বজুৰি ২০১৪ চনত হাতীদাঁতৰ অবৈধ বাণিজ্যিক কাৰ্য্যকলাপে ২০০৭ চনৰ তুলনাত দুগুণতকৈও অধিক বৃদ্ধি ^৩৪ দ্বিতীয় স্থানত আছে আমেৰিকা। ^{৩৫ ৩৬ ৩৭} বন্যপ্ৰাণী সংস্থা ছেভ দ্য এলিফেণ্টছৰ প্ৰতিৱেদন অনুসৰি চীনত কেঁচা হাতীদাঁতৰ মূল্য প্ৰতি কিলোগ্ৰামত ২১০০ ডলাৰ। ^৩৮ ২০১০ চনৰপৰা ২০১২ চনৰ ভিতৰত প্ৰতি বছৰে গড়ে ৩৩,০০০ পৰ্যন্ত হাতী চোৰাংচিকাৰ কৰি হত্যা কৰা হৈছিল। ^৩৮ বন্যপ্ৰাণী সৰবৰাহৰ ফলত ই সংঘটিত হোৱা দেশসমূহৰ বাবে অৰ্থনৈতিক খৰচৰ সৃষ্টি হয়, য'ত হেৰুৱা পৰ্যটন আৰু উন্নয়নৰ সুযোগো অন্তৰ্ভুক্ত। ^৩৯

স্বাস্থ্য

পশু-বাহিত ৰোগৰ সংক্ৰমণে মানৱ স্বাস্থ্যৰ ক্ষতি কৰাৰ লগতে স্থানীয় বন্যপ্ৰাণী আৰু প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ তন্ত্ৰৰ প্ৰতিও ভাবুকি কঢ়িয়াই আনে। 'ইউনাইটেড ষ্টেটছ গৱৰ্নমেণ্ট একাউণ্টেবিলিটি অফিচ'ৰ মতে, মানুহৰ মাজত দেখা দিয়া প্ৰায় ৭৫% নতুন ৰোগৰ উৎস হ'ল পশুপক্ষী। বন্যপ্ৰাণীৰ অবৈধ সৰবৰাহ আৰু ৰোগৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱৰ মাজৰ সম্পৰ্কক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন হয়, যদিও কিছুমান বিশেষ ৰোগৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱ চোৰাংভাৱে অনা পশুপক্ষীৰ সৈতে জড়িত থকাৰ সন্দেহ আছে।

বন্যপ্ৰাণী সৰবৰাহৰদ্বাৰা উৎপত্তি আৰু বিয়পি পৰা বুলি বিশ্বাস কৰা ৰোগ

• SARS (severe acute respiratory syndrome) এটা ভাইৰাছৰদ্বাৰা হয় আৰু ই মানুহ আৰু বন্যপ্ৰাণী উভয়কে সংক্ৰমিত কৰে। বিশেষজ্ঞসকলে সন্দেহ কৰিছে যে ছাৰ্ছ ভাইৰাছৰ উৎপত্তি চীনত হৈছে এটা চিভেট (চীনৰ ব্যৱসায়ত সাধাৰণ বনৰীয়া মেকুৰী) আৰু মানুহৰ সংস্পৰ্শৰ বাবে।
• এভিয়ান ফ্লু (H5N1) অতি ৰোগ সৃষ্টিকাৰী ভাইৰাছৰদ্বাৰা হয়। ই সংক্ৰমিত ক্ৰেষ্টেড হাক ^৪০ আৰু অন্যান্য বনৰীয়া চৰাইৰ সংস্পৰ্শৰদ্বাৰা মানুহক সংক্ৰমিত কৰিব পাৰে, কিন্তু হাঁহ-কুকুৰাৰ সংস্পৰ্শৰদ্বাৰাও সংক্ৰমিত হ'ব পাৰে।
• আফ্ৰিকাৰ বন্যপ্ৰাণীত পোৱা এবিধ সংক্ৰামক ৰোগ হৈছে বান্দৰ পক্স আৰু ই মানুহলৈ বিয়পিব পাৰে।
• ইব’লা ভাইৰাছ হৈছে বন্যপ্ৰাণী (চিম্পাঞ্জী, বান্দৰ, গৰিলা, ফলৰ বাদুলী আদি)ৰপৰা মানুহৰ জনসংখ্যালৈ সংক্ৰমিত হোৱা এক বিৰল সংক্ৰামক ৰোগ। সাধাৰণতে আক্ৰান্ত জীৱ-জন্তু, ওচৰৰপৰা বা শৰীৰৰ তৰল পদাৰ্থৰ সংস্পৰ্শৰদ্বাৰা সেৱন কৰি ভাইৰাছৰ সংক্ৰমণ ঘটে। ^৪১

বন্যপ্ৰাণী সৰবৰাহৰ লক্ষ্য হোৱা প্ৰাণী প্ৰজাতিৰ সৈতে জড়িত ৰোগ

• হাৰপিছ বি ভাইৰাছ হৈছে মেকাক বান্দৰৰ মাজত পোৱা ভাইৰাছ যিটো কামোৰ বা আঁচোৰ মাৰি অতি বিৰল ক্ষেত্ৰত মানুহলৈ সংক্ৰমিত হ’ব পাৰে। সংস্পৰ্শৰ পিছত সোনকালে চিকিৎসা নকৰিলে সংক্ৰমণৰ পিছত মগজুৰ গুৰুতৰ ক্ষতি বা মৃত্যু হ’ব পাৰে। ^{৪২ ৪৩}
• ছালমন’লা সংক্ৰমণৰ ফলত ডায়েৰিয়া, জ্বৰ, পেটৰ ক্ৰেম্প হ’ব পাৰে। সংক্ৰমণৰ সৈতে কচ্ছপ, ^৪৪ দাড়ি থকা অজগৰ আৰু অন্যান্য সৰীসৃপৰ সংস্পৰ্শৰ সম্পৰ্ক আছে।

পৰিৱেশগত

বন্যপ্ৰাণীৰ চোৰাং চিকাৰ আৰু সৰবৰাহে বিভিন্ন পৰিস্থিতিতন্ত্ৰৰ জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যক প্ৰত্যক্ষভাৱে প্ৰভাবিত কৰে। চোৰাং চিকাৰীসকলৰ মাজত কিছুমান বিশেষ প্ৰাণীৰ চাহিদা অধিক থাকে, যাৰ ফলত নিজা প্ৰাকৃতিক বাসস্থানত এই প্ৰজাতিবোৰৰ সংখ্যা লক্ষণীয়ভাৱে হ্ৰাস পাইছে। বন্যপ্ৰাণীৰ সৰবৰাহৰ ফলত কোনো এটা পৰিস্থিতিতন্ত্ৰত আক্ৰমণাত্মক তথা ক্ষতিকাৰক বিদেশী প্ৰজাতিৰো অনুপ্ৰৱেশ ঘটিব পাৰে। এই নতুন প্ৰজাতিবোৰে থলুৱা প্ৰাণীসমূহৰ সৈতে সম্পদৰ বাবে আন্তঃপ্ৰজাতিক প্ৰতিযোগিতাত অৱতীৰ্ণ হয় আৰু পৰিৱেশৰ ওপৰত অতিৰিক্ত চাপ সৃষ্টি কৰি থলুৱা বন্যপ্ৰাণীক বিপদাপন্ন কৰি তোলে। বিগত এশ বছৰত চোৰাং চিকাৰ আৰু অবৈধ সৰবৰাহৰ বাবেই প্ৰায় বিশবিধ প্ৰাণী বিলুপ্ত হৈ গৈছে, যাৰ ভিতৰত পশ্চিম আফ্ৰিকাৰ ক'লা গঁড় (West African Black Rhinoceros), পাইৰেনিয়ান আইবেক্স (Pyrenean Ibex) আৰু পেচেঞ্জাৰ পিজন (Passenger Pigeon) আদি অন্যতম।

আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় নিয়ন্ত্ৰণ ব্যৱস্থা

ক্ৰমান্বয়ে আন্তঃসংযোগী বিশ্বায়নে বিভিন্ন ধৰণৰ সামগ্ৰীৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বাণিজ্য বৃদ্ধি কৰে, আনকি বিদেশী পশুজাত সামগ্ৰীলৈকে বিস্তৃত। যিসকল ব্যৱসায়ী আৰু গ্ৰাহকে এতিয়াও আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিদেশী পশুৰ বজাৰত অংশগ্ৰহণ কৰে, তেওঁলোকে আমাৰ পৰিৱেশ আৰু পৰিৱেশ তন্ত্ৰৰ ক্ষতিকাৰক প্ৰভাৱক আওকাণ কৰে আৰু ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে ব্যক্তিগত গ্ৰাহকৰ সুবিধা, যেনে আৰ্থিক লাভ বা উচ্চ ফেশ্বনক অগ্ৰাধিকাৰ দিয়ে। ^৪৫ কিছুমান মানুহ আৰু গোটে উপলব্ধি কৰিছে যে এই পছন্দসমূহ স্থায়ী বা সহ্য কৰিব নোৱাৰি।

বহু প্ৰজাতিৰ বিপন্ন নোহোৱালৈকে সুৰক্ষা দিয়া নহয়, সুৰক্ষাৰ এই পলমৰ ফলত পৰিৱেশ তন্ত্ৰৰ জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যৰ যথেষ্ট ক্ষতি হয়। বিলুপ্তপ্ৰায় প্ৰজাতি আইন (ESA)ৰ দৰে আইন প্ৰণয়নে “মাছ, বন্যপ্ৰাণী আৰু উদ্ভিদ (যি)ৰ সংখ্যা ইমানেই হ্ৰাস পাইছে যে ইহঁতৰ বিলুপ্তিৰ বিপদত পৰিছে বা বিলুপ্তিৰ ভাবুকি আছে” আৰু ইয়াৰ বাসস্থানক সুৰক্ষা আৰু সংৰক্ষণৰ বাবে আন্তৰ্জাতিক পৰ্যায়ত মানৱ পৰিৱেশ হস্তক্ষেপ নিয়ন্ত্ৰণ কৰাৰ কাম কৰে আৰু ইয়াৰ উলংঘা কৰাসকলক জবাবদিহি কৰিবলৈ কাম কৰে। ^৪৬ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সম্প্ৰদায়ে পৰিৱেশৰ ক্ষতি নিৰীক্ষণ আৰু নিয়ন্ত্ৰণৰ প্ৰচেষ্টা বৃদ্ধি কৰাৰ লগে লগে ৰাষ্ট্ৰসংঘই বহনক্ষম উন্নয়ন লক্ষ্যৰ দৰে পদক্ষেপৰ জৰিয়তে অধিক সুৰক্ষিত বাসস্থান আৰু পৰিৱেশ তন্ত্ৰ সৃষ্টি কৰাৰ লক্ষ্য লৈছে। ^৪৭

বন্যপ্ৰাণী সৰবৰাহ হৈছে এক ক্ৰমবৰ্ধমান আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সংকট যিয়ে কেৱল পশুৰ অধিকাৰ কাঢ়ি লোৱাই নহয়, বিশ্বৰ পৰিৱেশ, সামাজিক, আৰু অৰ্থনৈতিক পৰ্যায়তো বিশ্বৰ প্ৰতি ভাবুকি কঢ়িয়াই আনিছে। ই অবৈধ অৰ্থনীতিত অৰিহণা যোগাইছে আৰু মানুহৰ মংগলৰ ওপৰত ক্ষতিকাৰক প্ৰভাৱ পেলাইছে। বিপন্ন প্ৰজাতি আইন (ESA)-এ প্ৰব্ৰজনকাৰী প্ৰজাতি সম্পৰ্কীয় চুক্তি (CMS) আৰু বন্যপ্ৰাণী আৰু উদ্ভিদৰ বিপন্ন প্ৰজাতিৰ আন্তৰ্জাতিক বাণিজ্য চুক্তি (CITES)ৰ দৰে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সন্ধিৰ সৈতে কাম কৰে, যাৰ লক্ষ্য হৈছে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অপৰাধৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিয়া আৰু বন্যপ্ৰাণী সুৰক্ষাৰ বাবে যৌথ প্ৰচেষ্টা চলোৱা। এই আইনসমূহ ভংগ কৰাৰ ফলত প্ৰতিটো উলংঘাৰ বাবে ৫০০ ডলাৰৰ জৰিমনা আৰু প্ৰতিটো উলংঘাৰ বাবে ২৫,০০০ ডলাৰ পৰ্যন্ত জৰিমনা বা ৬ মাহলৈকে কাৰাদণ্ড। এই সীমিত শাস্তি আৰু বিস্তৃত ব্যতিক্ৰমৰ বাবে এই আইনসমূহ দুৰ্বল হৈ পৰে। এই ব্যতিক্ৰমসমূহৰ ভিতৰত আছে “বৈজ্ঞানিক উদ্দেশ্য বা আক্ৰান্ত প্ৰজাতিৰ বংশবৃদ্ধি বা অস্তিত্ব বৃদ্ধি কৰা..., অযথা অৰ্থনৈতিক কষ্ট..., আৰু প্ৰি-এক্টৰ বিপন্ন প্ৰজাতিৰ অংশৰ ৰেহাই; প্ৰয়োগ আৰু প্ৰমাণীকৰণ; নিয়ন্ত্ৰণ; বিক্ৰী চুক্তিৰ বৈধতা; পৃথক্কৰণ; ৰেহাইৰ নবীকৰণ; নবীকৰণ প্ৰমাণ-পত্ৰৰ ম্যাদ উকলি যোৱা।”

বন্যপ্ৰাণী সৰবৰাহৰ বিৰুদ্ধে মিত্ৰজোঁট

২০০৫ চনত আমেৰিকাৰ বিদেশ মন্ত্ৰ্যালয়ে বন্যপ্ৰাণী আৰু বন্যপ্ৰাণীৰ সামগ্ৰীৰ অবৈধ ব্যৱসায়ৰ অন্ত পেলোৱাৰ লক্ষ্যৰে চৰকাৰ আৰু সংগঠনৰ স্বেচ্ছামূলক মিত্ৰজোঁট হিচাপে গঠন কৰিছিল ক’লিচন এগেইনষ্ট ৱাইল্ড লাইফ ট্ৰেফিকিং (CAWT)। ^৪৮ বৰ্তমান CAWT ত ছখন চৰকাৰ আৰু তেৰটা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বেচৰকাৰী সংস্থা অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। তেওঁলোকৰ কাৰ্য্যৰ উপায়সমূহৰ ভিতৰত চাহিদা নিয়ন্ত্ৰণৰ বাবে জনসচেতনতা বৃদ্ধি কৰা, যোগান সীমিত কৰিবলৈ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সীমা অতিক্ৰম কৰি আইন প্ৰয়োগকাৰী সংস্থা শক্তিশালী কৰা, আৰু উচ্চ পৰ্যায়ৰপৰা ৰাজনৈতিক সমৰ্থন সংগ্ৰহৰ প্ৰয়াস কৰা আদি অন্তৰ্ভুক্ত।

এছ'চিয়েচন অৱ চাউথইষ্ট এছিয়ান নেচনছ ৱাইল্ড এনফৰ্চমেণ্ট নেটৱৰ্ক

ফ্ৰীলেণ্ড ফাউণ্ডেচন (Freeland Foundation) আৰু ট্ৰেফিক চাউথইষ্ট এছিয়াই (TRAFFIC Southeast Asia) থাইলেণ্ড চৰকাৰ আৰু এছচিয়েশ্যন অৱ চাউথইষ্ট এছিয়ান নেচন্‌ছৰ (ASEAN) সৈতে মিলি ২০০৫ চনত আছিয়ান ৱাইল্ডলাইফ এনফৰ্চমেণ্ট নেটৱৰ্ক (ASEAN-WEN) প্ৰতিষ্ঠা কৰিবলৈ কাম কৰিছিল।^৪৯ এছিয়ান-ৱেন (ASEAN-WEN) এ আন্তঃসীমান্ত সহযোগিতা পৰ্যবেক্ষণ কৰে আৰু ১০খন আছিয়ান সদস্য দেশৰ সামূহিক আইন প্ৰয়োগকাৰী ক্ষমতা শক্তিশালী কৰাৰ লক্ষ্য ৰাখে। এইটো বিশ্বৰ ভিতৰত আটাইতকৈ ডাঙৰ আঞ্চলিক বন্যপ্ৰাণী আইন প্ৰয়োগকাৰী সহযোগিতা আৰু ই আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় উন্নয়ন সংস্থাৰ (USAID) পৰা সহায় লাভ কৰে।

দক্ষিণ এছিয়ান বলবৎকাৰী নেটৱৰ্ক

দক্ষিণ এছিয়ান বলবৎকাৰী নেটৱৰ্ক (SAWEN) CAWT আৰু TRAFFIC ৰ সহায়ত গঠন কৰা হৈছিল। ^৫০ ২০০৮ চনত দক্ষিণ এছিয়াৰ পৰিৱেশ মন্ত্ৰীসকলে দক্ষিণ এছিয়া সমবায় পৰিৱেশ কাৰ্যসূচীৰ সহায়ত SAWEN সৃষ্টি কৰিবলৈ সন্মত হয়। ছাৱেন দেশসমূহৰ ভিতৰত আফগানিস্তান, বাংলাদেশ, ভূটান, ভাৰত, মালদ্বীপ, নেপাল, পাকিস্তান আৰু শ্ৰীলংকা অন্যতম।

বিপন্ন প্ৰজাতিৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বাণিজ্য সম্পৰ্কীয় সন্ধি

বন্যপ্ৰাণী আৰু উদ্ভিদৰ বিপন্ন প্ৰজাতিৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বাণিজ্য সম্পৰ্কীয় সন্ধি (CITES)-এ বন্যপ্ৰাণী চোৰাংচোৱাৰ যোগানৰ দিশত নিজৰ প্ৰচেষ্টা নিৰ্দেশিত কৰে। ^৫১ ইয়াৰ লক্ষ্য হৈছে বন্যপ্ৰাণীৰ চোৰাংচোৱাগিৰিৰ অন্ত পেলোৱা আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বাণিজ্যই যাতে বিপন্ন প্ৰজাতিৰ প্ৰতি ভাবুকি নপৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, উট পৰিয়ালৰ আটাইতকৈ সৰু সদস্য ভিকুনা বিলুপ্তপ্ৰায় কাৰণ ইয়াৰ ঊলৰ বাবে ইয়াক ব্যাপকভাৱে চিকাৰ কৰা হৈছিল। কিন্তু ভিকুনাসকল চিটিইএছৰ সুৰক্ষাৰ অধীনত থকাৰ পিছত ২০০৮ চনৰ ভিতৰত তেওঁলোকৰ সংখ্যা বৃদ্ধি পাই ৩ লাখ ৫০ হাজাৰ হয়।

অঞ্চল অনুসৰি

এছিয়া

এছিয়াত বন্যপ্ৰাণী সৰবৰাহৰ কেন্দ্ৰসমূহৰ ভিতৰত আছে:

কম্বোডিয়াত আমেৰিকাৰ অভিযুক্তসকলে ২০২২ চনত বন্যপ্ৰাণীত ধৰা কেঁকোৰা খোৱা মেকাকক CITES নথি-পত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰি জৈৱ-চিকিৎসা গৱেষণাৰ বাবে বন্দীভাৱে প্ৰজনন কৰা বুলি ৰপ্তানি কৰাৰ আঁচনিৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰি অভিযোগনামা মুকলি কৰি দিছিল, যাৰ ফলত অনুমতি আৰু তদাৰকীৰ আন্তৰ্জাতিক তদন্তৰ সৃষ্টি হৈছিল (চাওক কম্বোডিয়াৰ কেঁকোৰা খোৱা মেকাক ৰপ্তানি বিতৰ্ক )। ^{৫৩ ৫৪}

অষ্ট্ৰেলিয়া

অষ্ট্ৰেলিয়াৰ বন্যপ্ৰাণীৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বাণিজ্য পৰিৱেশ সুৰক্ষা আৰু জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য সংৰক্ষণ আইন ১৯৯৯ ৰ ১৩এ অংশৰ অধীনত নিয়ন্ত্ৰিত হয়। ^৫৫ একেখন আইনেই বিপন্ন জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য আৰু বন্যপ্ৰাণীৰ আমদানিৰ সম্পৰ্কত চিআইটিইএছ আৰু ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য চুক্তিৰ বিধানসমূহ কাৰ্যকৰী কৰে।

ইকুৱেডৰ

জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যৰ বাবে লেটিন আমেৰিকা বন্যপ্ৰাণী সৰবৰাহৰ বাবে দুৰ্বল। ইকুৱেডৰ জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যৰ বাবে জনাজাত। উত্তৰ ইকুৱেডৰত ইয়াছুনি ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান আৰু ইয়াৰ চাৰিওফালৰ ৱাওৰানি জনগোষ্ঠীয় সংৰক্ষিত বনাঞ্চল, যি প্ৰায় ১,৭৭০ বৰ্গমাইল বিস্তৃত, প্ৰায় ৪,০০০ প্ৰজাতিৰ উদ্ভিদৰ বাসস্থান; বিশাল নদীৰ উটকে ধৰি অসংখ্য প্ৰাণী; ৪০০ৰো অধিক মাছৰ প্ৰজাতি; আৰু ৫০০ৰো অধিক প্ৰজাতিৰ চৰাই। ^৫৬ তুলনামূলকভাৱে আমেৰিকাত ৯০০ প্ৰজাতিৰ চৰাইৰ বাসস্থান। সাধাৰণতে চোৰাংচোৱা চৰাইৰ ভিতৰত স্কাৰলেট মেকা; উজ্জ্বল ৰঙা, উজ্জ্বল নীলা, হালধীয়া আৰু বগা-পাখিৰ এই ৰঙীন চৰাইটোক পোহনীয়া জন্তু হিচাপে অতি চাহিদা হয়। ^{৫৭ ৫৮} লেটিন আমেৰিকাত চুৰি হোৱা জীৱ-জন্তুবোৰ প্ৰায়ে ইউৰোপ, আমেৰিকা বা জাপানত শেষ হয়। যদিও বন্যপ্ৰাণী সৰবৰাহৰ বিৰুদ্ধে আইন আছে, সম্পদৰ অভাৱৰ বাবে সংৰক্ষণৰ অগ্ৰাধিকাৰ কম।

মেক্সিকো

চীন বন্যপ্ৰাণী সৰবৰাহৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰিছে, মেক্সিকোত ইয়াৰ অবৈধ কাৰ্যকলাপৰ আন এটা দিশ য’ত ড্ৰাগছ সৰবৰাহৰ আৰু অন্যান্য সংগঠিত অপৰাধৰ সৈতে জড়িত হোৱাটোও অন্তৰ্ভুক্ত। ^৫৯

আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ

১৯০০ চনৰ লেচি আইনখন আমেৰিকাৰ ফেডাৰেল আইন যিয়ে বিলুপ্তপ্ৰায় প্ৰজাতিকে ধৰি অবৈধভাৱে লোৱা, দখল কৰা, পৰিবহণ কৰা বা বিক্ৰী কৰা বন্যপ্ৰাণী, মাছ আৰু উদ্ভিদৰ ব্যৱসায় নিষিদ্ধ কৰে। ২০২২ চনত বিগ কেট জনসাধাৰণৰ সুৰক্ষা আইন প্ৰণয়ন কৰা হয়, য'ত সিংহ আৰু বাঘৰ দৰে বৃহৎ বিদেশী মেকুৰী ৰখাৰ অনুজ্ঞাপত্ৰৰ প্ৰয়োজন হয় আৰু পোৱালি পোহপাল দিয়া নিষিদ্ধ কৰা হয়, যিটো এটা লাভজনক উদ্যোগ যিয়ে জনপ্ৰিয় তথ্যচিত্ৰ টাইগাৰ কিঙে প্ৰচাৰিত অবৈধ ভূ-গৰ্ভস্থ বিপন্ন পশুৰ ব্যৱসায়ক প্ৰৰোচিত কৰে। ^৬০

লগতে চাওক

• আই ইউ চি এন ৰঙা তালিকা
• বিপন্ন প্ৰজাতি

লগতে পঢ়ক

• Mastny, Lisa; French, Hillary. (September–October 2002). Crimes of (A) Global Nature. World Watch Magazine
• (5 March 2008). Poaching American Security: Impacts of Illegal Wildlife Trade. U.S. Government Printing Office

বাহ্যিক সংযোগ

• ASEAN-WEN
• FREELAND Foundation
• Environmental Investigation Agency (EIA)
• USA branch of EIA
• TRAFFIC
• (6 July 2007). Wildlife smugglers see low risk, high profit. msnbc.com. Associated Press
• Lovgren, Stefan. (26 July 2007). Wildlife Smuggling Boom Plaguing L.A., Authorities Say. National Geographic
• Pangolins