জিম কৰবেট

এডৱাৰ্ড জেমছ কৰবেট চি আই ই ভি ডি ( Edward James Corbett CIE VD); ২৫ জুলাই ১৮৭৫ – ১৯ এপ্ৰিল ১৯৫৫) এজন এংলো-ইণ্ডিয়ান চিকাৰী আৰু লেখক। উত্তৰ ভাৰতত বহুতো মানুহ খোৱা বাঘ আৰু নাহৰফুটুকী চিকাৰ কৰি হত্যা কৰি তেওঁ খ্যাতি অৰ্জন কৰিছিল। এই বিষয়ে বিশদ বিৱৰণ ১৯৪৪ চনত তেওঁৰ সৰ্বাধিক বিক্ৰী হোৱা স্মৃতিগ্ৰন্থ Man-Eaters of Kumaon ত উল্লেখ কৰিছে। জীৱনৰ শেষৰফালে তেওঁ শিশু সুৰক্ষা আন্দোলনৰ কণ্ঠস্বৰ সমৰ্থক হৈ পৰে। নাইনিতালত জন্মগ্ৰহণ কৰা কৰবেটে শিশু অৱস্থাত ভাৰতৰ অৰণ্যত ঘূৰি ফুৰিছিল আৰু চিকাৰ কৰিছিল। ১৯০৭ চনত তেওঁৰ প্ৰথমটো মানুহ খোৱা বাঘ হত্যা কৰি পৰৱৰ্তী চাৰিটা দশকলৈকে এনে জন্তু চিকাৰ কৰি হত্যা কৰি থাকিল। চম্পোৱাট বাঘ, ৰুদ্ৰপ্ৰয়াগ নাহৰফুটুকী আৰু পানা নাহৰফুটুকী আদি বাঘে কৰবেটে হত্যা কৰাৰ পূৰ্বে কুমাওন আৰু গড়ৱাল সংমণ্ডলত শ শ লোকৰ প্ৰাণ কাঢ়ি লৈছিল। এই চিকাৰৰ বহুতো বিশদ বিৱৰণ দিয়া মেন-ইটাৰ্ছ অৱ কুমাওন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বেষ্টচেলাৰ হৈ পৰিছিল; ইয়াৰ পিছত আৰু কেইবাখনো কিতাপ প্ৰকাশ পায়, আৰু ১৯৪৮ চনত ইয়াক হলিউডৰ ছবিলৈ ৰূপান্তৰিত কৰা হয়।ভাৰতৰ বনাঞ্চল আৰু বন্যপ্ৰাণীৰ লোভী ধ্বংসক তেওঁ ঘৃণা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে, আৰু ট্ৰফী চিকাৰৰ বিকল্প হিচাপে বন্যপ্ৰাণী ফটোগ্ৰাফীক উৎসাহিত কৰে। ১৯৩৪ চনত ভাৰতৰ প্ৰথম বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য প্ৰতিষ্ঠা কৰাত তেওঁ গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল; তেওঁৰ মৃত্যুৰ পাছত ইয়াৰ নাম সলনি কৰা হয় জিম কৰবেট ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান। ভাৰত চীনৰ বাঘৰ উপপ্ৰজাতি Panthera tigris corbettii ৰ নাম তেওঁৰ সন্মানত ৰখা হৈছে।

কৰবেটে বহু বছৰ ৰেলৱে কোম্পানীত কাম কৰি জীৱিকা নিৰ্বাহ কৰিছিল আৰু বাইছ বছৰ ধৰি মকামা ঘাটত গঙ্গা নদী নদী পাৰ হৈ সামগ্ৰী পৰিবহণৰ তদাৰক কৰিছিল। ১৯১৯ চনত তৃতীয় এংলো-আফগান যুদ্ধৰ লজিষ্টিক কামো তদাৰক কৰিছিল। দুই বিশ্বযুদ্ধৰ মাজত নিজৰ গৃহ চহৰলৈ উভতি আহি তেওঁ এজন বিশিষ্ট স্থানীয় মালিক আৰু ব্যৱসায়ী হৈ পৰিছিল, লগতে ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ অভিজাত শ্ৰেণীৰ বাবেও চিকাৰৰ আয়োজন কৰিছিল, য'ত তেতিয়াৰ গৱৰ্ণৰ জেনেৰেল লৰ্ড লিনলিথগ'ও আছিল, যি তেওঁৰ ঘনিষ্ঠ বন্ধু হৈ পৰিছিল। দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ সময়ত কৰবেটে বাৰ্মা অভিযানত সৈন্যসকলৰ বাবে অৰণ্যক জীয়াই ৰখাৰ প্ৰশিক্ষক হিচাপে কাম কৰিছিল। ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলনৰ পৰিৱেশৰ প্ৰতি মোহভংগ হৈ ১৯৪৭ চনত কেনিয়ালৈ প্ৰব্ৰজন কৰে, আৰু আঠ বছৰৰ পাছত নেৰীত মৃত্যুবৰণ কৰে।

বংশাৱলী আৰু প্ৰাথমিক জীৱন

কৰবেট পৰিয়ালটো ১৯ শতিকাত ব্ৰিটিছ দ্বীপপুঞ্জৰপৰা ভাৰত উপমহাদেশলৈ প্ৰব্ৰজন কৰা বিভিন্ন পৰিয়ালৰ বংশধৰ। তেওঁৰ পৈতৃক পিতৃ-মাতৃ জোচেফ আৰু হেৰিট কৰবেটে বেলফাষ্টৰ এটা মঠ আৰু ননাৰীৰপৰা পলায়ন কৰি ১৮১৫ চনৰ ৭ ফেব্ৰুৱাৰীত ভাৰতত উপস্থিত হয়।^১ তেওঁলোকৰ নটা সন্তান আছিল; ১৮২২ চনত মীৰাটত জন্মগ্ৰহণ কৰা ষষ্ঠ সন্তান ক্ৰিষ্টোফাৰ উইলিয়ামে পিতৃৰ পদাংক অনুসৰণ কৰি বংগ সেনাবাহিনীত যোগদান কৰে আৰু চিকিৎসা বিষয়া হিচাপে কাম কৰে। ১৮৪৫ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত তেওঁ মেৰী এন মৰ’ক বিয়া কৰায় আৰু তেওঁৰ অকাল মৃত্যুৰ পূৰ্বে তেওঁলোকৰ তিনিটা সন্তান জন্ম হয়। ১৮৫৭ চনৰ চিপাহী বিদ্ৰোহ ১৮৫৭ৰপৰা পিছত তেওঁ সামৰিক সেৱাৰপৰা অৱসৰ গ্ৰহণ কৰে আৰু ১৮৫৯ চনত এংলো-আইৰিছ বংশৰ ২২বছৰীয়া বিধৱা মেৰী জেন ডয়েল ছানচনীক বিয়া কৰায়। বিদ্ৰোহত নিহত হোৱা আগ্ৰাৰ চাৰ্লছ জেমছ ডয়েলৰ সৈতে তেওঁৰ চাৰিটা সন্তান আছিল।

১৮৬২ চনত ক্ৰিষ্টোফাৰ উইলিয়ামক উত্তৰ ভাৰতৰ এখন সমৃদ্ধিশালী পাহাৰীয়া চহৰ নাইনিতালৰ ডাক মাষ্টৰ হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয় আৰু চিপাহী বিদ্ৰোহৰদ্বাৰা অস্পৃশ্য হৈ পৰে। তাত তেওঁ আৰু মেৰী জেনৰ নটা সন্তান জন্ম হয় আৰু তেওঁলোকে মৃত ভনীয়েকৰ আৰু চাৰিটা সন্তানকো ডাঙৰ-দীঘল কৰে। ^২ যিহেতু ক্ৰিষ্টোফাৰ উইলিয়ামৰ দৰমহাৰে ইমানবোৰ মানুহক পোহপাল দিবলৈ পৰ্যাপ্ত নাছিল, সেয়েহে তেওঁলোকে নিজৰ আয়ৰ পৰিপূৰক হিচাপে বিচক্ষণ সম্পত্তি বিনিয়োগ কৰিছিল, য'ত মেৰী জেন বিশেষভাৱে দক্ষ আছিল। তেওঁ ফলস্বৰূপে নাইনিটালৰ প্ৰথমগৰাকী এষ্টেট এজেণ্ট হৈ পৰিছিল, আৰু সেয়া সেইসময়ত চহৰখনৰ এক মূল্যৱান পদ আছিল। ^৩ কুমাওন বিভাগৰ আয়ুক্ত হেনৰী ৰামছেৰ সৈতে সামাজিক সম্পৰ্ক আৰু বন্ধুত্বৰ জৰিয়তে ক্ৰিষ্টোফাৰ উইলিয়ামেও কালাডুংগীৰ ওচৰৰ কুমাওনৰ দক্ষিণ সমভূমি অঞ্চলত এটা মাটি অধিগ্ৰহণ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল, য’ত তেওঁ শীতকালীন বাসগৃহ নিৰ্মাণ কৰি ইয়াৰ নাম অৰুণ্ডেল ৰাখিছিল।^৪

কৰ্মজীৱন আৰু প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধ

চুক্তিৰ দুবছৰত কৰবেট বখতিয়াৰপুৰৰ ওচৰত নিয়োজিত হৈ ৰেল ইঞ্জিনৰ ইন্ধনৰ ব্যৱহাৰৰ বাবে কাঠ সংগ্ৰহৰ কামত নিয়োজিত বৃহৎ কৰ্মশক্তি পৰিচালনা কৰিছিল। ইউৰোপীয় বংশৰ শ্ৰমিকৰ তুলনাত তেওঁৰ শ্ৰমিকসকলৰ সৈতে গঢ়ি তোলা ভাল সম্পৰ্কই কঠোৰ পৰিশ্ৰম কিছু সহজ কৰি তুলিছিল। প্ৰতিদিনে প্ৰায় ২ একৰ (৮,১০০ মিটাৰ বৰ্গফুট) বনাঞ্চল কাটি পেলোৱাৰ লগে লগে তেওঁ তেতিয়াৰ অজ্ঞাত বিষয় যেনে পৰিৱেশ আৰু সংৰক্ষণৰ গুৰুত্ব উপলব্ধি কৰিবলৈ ধৰিলে।^৫ চুক্তিৰ শেষত তেওঁৰ অতিৰিক্ত লাভ নিজৰ বাবে ৰাখিব নোৱাৰাৰ সততাই ৰেলৱেৰ এজন জ্যেষ্ঠ বিষয়াৰ দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰিছিল আৰু তেওঁক সমস্তীপুৰ কাৰ্যালয়ত চাকৰিৰ প্ৰস্তাৱ দিয়া হৈছিল, য'ত তেওঁ এবছৰ ধৰি বিভিন্ন পদত কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল।^৬ তাৰ পিছত ১৮৯৫ চনত তেওঁক মকামা ঘাটত গঙ্গা নদী নদী পাৰ হৈ সামগ্ৰী পৰিবহণৰ দায়িত্ব দিয়া হয়। দক্ষ কৰ্মশক্তি গঢ়ি তোলা আৰু অধীনস্থসকলৰ সৈতে শক্তিশালী বন্ধুত্বপূৰ্ণ সম্পৰ্ক স্থাপন কৰি তেওঁ কামৰ বিশাল বেকলগটো দ্ৰুতভাৱে সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল, যিয়ে তেওঁৰ উৰ্ধতন বিষয়াসকলক আচৰিত কৰি তুলিছিল। ইয়াৰ পিছৰ বাইছ বছৰলৈকে মকামা ঘাটত সামগ্ৰী পৰিবহণৰ সমগ্ৰ দায়িত্ব তেওঁৰ ওপৰত ন্যস্ত কৰা হৈছিল।^৭

মকামেহ ঘাটত তেওঁৰ জীৱন শৃংখলাবদ্ধ আৰু শান্তিপূৰ্ণ আছিল। তিনিজন চাকৰৰ সৈতে বাংলোত থাকি আৰু আন ইউৰোপীয়সকলক খুব কমেইহে দেখা পাই তেওঁ স্থানীয় সমাজৰ সক্ৰিয় সদস্য হৈ পলিছিল আৰু এখন সৰু স্কুল স্থাপন কৰিছিল; প্ৰথমতে বিশজন ছাত্ৰৰপৰা ই দ্ৰুতগতিত তিনিশৰ ওপৰলৈ বৃদ্ধি পায় আৰু স্থানীয় চৰকাৰে প্ৰতিষ্ঠানটোৰ পৰিচালনাৰ দায়িত্ব ল'বলৈ বাধ্য হয়।^৮ কেইবছৰমানৰ ভিতৰতে কৰবেটক যাত্ৰীবাহী ষ্টীমাৰ আৰু মালবাহী জাহাজ দুয়োটাৰে অধীক্ষক পদত পদোন্নতি দিয়া হয়। এই পদোন্নতিৰ ফলত তেওঁৰ বাবে বৃহৎ দৰমহা আহিছিল, তাৰে অধিকাংশই তেওঁ নাইনিতালৰৰ পৰিয়াললৈ পঠিয়াইছিল। ইয়াৰ উপৰি ভাৰতীয় ৰাজপৰিয়াল আৰু নেপালৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী চন্দ্ৰ শমশ্বেৰ জং বাহাদূৰ ৰাণাৰ দৰে গঙ্গা নদী নদী পাৰ হোৱা উচ্চ পদস্থ যাত্ৰীসকলক লগ পোৱাৰ সুযোগ লাভ কৰিছিল। ব্ৰিটেইনৰপৰা নতুনকৈ অহাসকলকো তেওঁ প্ৰশিক্ষণ দিছিল, যিসকলক ৰেলৱেই নিযুক্তি দিছিল। ^৯

পাছৰ জীৱনকাল আৰু মৃত্যু

বিশেষকৈ ১৯৩০ চনত মহাত্মা গান্ধীক গ্ৰেপ্তাৰ কৰাৰ ফলত ভাৰতীয় স্বাধীনতা আন্দোলনৰ বিস্তাৰক লৈ কৰবেট চিন্তিত হৈ পৰিছিল। ১৯৪১ চনলৈকে তেওঁ নাইনিতালত থকা প্ৰায় সকলো ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠান বিক্ৰী কৰি পেলাইছিল। দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ পিছত ভাৰতৰ স্বাধীনতা দ্ৰুতগতিত ওচৰ চাপি অহাৰ লগে লগে কৰবেটে বিশ্বাস কৰিছিল যে তেওঁ আৰু তেওঁৰ ভগ্নী মেগী অতি সোনকালে ব্ৰিটিছ বিৰোধী ভাৰতত দ্বিতীয় শ্ৰেণীৰ নাগৰিক হ’ব। আন বহুতো এংলো-ইণ্ডিয়ানৰ দৰে তেওঁলোকেও প্ৰব্ৰজন কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়: তেওঁলোকে পূব আফ্ৰিকা বাছি লৈছিল, য'ত কৰ্বেটৰ বহুতো চিনাকি আছিল, য'ত তেওঁৰ ভতিজা লেফটেনেণ্ট জেনেৰেল থমাছ কৰ্বেটৰ দৰে পৰিয়ালৰ সদস্যও আছিল।^১০ উত্তেজিত ৰাজনৈতিক পৰিস্থিতিয়ে দ্বিতীয়বাৰৰ বাবে ভাৰতীয় বিদ্ৰোহৰ আশংকা বৃদ্ধি কৰাৰ লগতে মেলেৰিয়া আৰু নিউমোনিয়াৰ সংযুক্ত আক্ৰমণত জিম কৰবেটৰ স্বাস্থ্যৰ অৱস্থা বেয়া হোৱাৰ লগে লগে ১৯৪৭ চনৰ ২১ নৱেম্বৰত তেওঁলোকে গাৰ্নি হাউচ বিক্ৰী কৰি ৯ দিনৰ পিছত নাইনিতাল এৰি যায়।^১১

১৯৪৭ চনত কৰবেট নিউমোনিয়াত আক্ৰান্ত হয়, যাৰ ফলত তেওঁৰ হাওঁফাওঁত দাগ পৰিছিল, যিটো তেওঁৰ ধূমপানৰ ফলত আৰু বেছি বেয়া হৈ পৰিছিল। সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা ৩,০০০ ফুট (৯১০ মিটাৰ) উচ্চতাত থকা নেৰিত তেওঁৰ তীব্ৰ কাহ হৈছিল, প্ৰায়ে উশাহ-নিশাহ লোৱাত অসুবিধা হৈছিল আৰু ১৯৪৯ চনৰপৰা ১৯৫৫ চনৰ ভিতৰত ব্ৰংকাইটিছৰ বাবে কেইবাবাৰো চিকিৎসালয়ত ভৰ্তি হৈছিল। ১৯৫৫ চনৰ ১৯ এপ্ৰিলৰ পুৱা তেওঁৰ গুৰুতৰ হাৰ্ট এটেক হয় আৰু যদিও তেওঁক ততাতৈয়াকৈ চিকিৎসালয়লৈ লৈ যোৱা হয়,^১২ তথাপি সেইদিনা পিছত তেওঁৰ মৃত্যু হয়। মেগীৰ প্ৰতি তেওঁৰ শেষ কথা আছিল:

"সদায় সাহসী হোৱা, আৰু এই পৃথিৱীখনক আনৰ বাবে সুখৰ ঠাই হিচাপে গঢ়ি তুলিবলৈ চেষ্টা কৰা।"

নেৰীৰ ছেইণ্ট পিটাৰ এংলিকান চাৰ্চত তেওঁক সমাধিস্থ কৰা হয়।

গ্ৰন্থপঞ্জী

• Booth, Martin. (1986). Carpet Sahib: A Life of Jim Corbett. Constable. ISBN 978-0-0946-7400-4
• Corbett, Jim. (1959). ((Man-Eaters of Kumaon)). Oxford University Press
• Corbett, Jim. (1954). The Man-Eating Leopard of Rudraprayag. Oxford University Press
• Corbett, Jim. (1994). The Temple Tiger and More Man-Eaters of Kumaon. Oxford University Press
• Huckelbridge, Dane. (2019). No Beast So Fierce: The Terrifying True Story of the Champawat Tiger. William Morrow and Company. ISBN 978-0-0626-7884-3
• Mandala, Vijaya Ramadas. (2015). The Raj and the Paradoxes of Wildlife Conservation: British Attitudes and Experiences. The Historical Journal. পৃ. 75–110
• Mandala, Vijaya Ramadas. (2018). Shooting a Tiger: Big-Game Hunting and Conservation in Colonial India. Oxford University Press. পৃ. 325–372
• Singh, Rameshwer. (2024). Many Personas of Jim Corbett. International Journal for Multidisciplinary Research. পৃ. 1–19