]]
ভাৰত ২০২০ চনত বৈচিত্ৰ্য সূচকাংকত ০.৪৬ বায়'ডি স্ক'ৰ, ১০২,৭১৮ প্ৰজাতিৰ প্ৰাণী আৰু দেশৰ ভৌগোলিক অঞ্চলৰ ২৩.৩৯% বনাঞ্চল আৰু গছৰ আৱৰণৰ সৈতে বিশ্বৰ ৮ম সৰ্বাধিক জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ অঞ্চল।১ভাৰতে বহুতো বায়’ম সামৰি লৈছে: মৰুভূমি, ওখ পৰ্বত, উচ্চভূমি, গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় আৰু নাতিশীতোষ্ণ অৰণ্য, জলাশয়, সমভূমি, ঘাঁহনি, নদীৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চল, আৰু লগতে দ্বীপ দ্বীপপুঞ্জ। আনুষ্ঠানিকভাৱে বিশ্বৰ ৩৬টা জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য হটস্পটৰ ভিতৰত চাৰিটা ভাৰতত উপস্থিত আছে: হিমালয়, পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা, ভাৰত-বাৰ্মা আৰু নিকোবৰ দ্বীপপুঞ্জ। ইয়াৰ ভিতৰত সুন্দৰবন আৰু তেৰাই-দুৱাৰ ছাভানা ঘাঁহনি অঞ্চলসমূহো ইয়াৰ অনন্য পত্ৰ আৰু প্ৰাণীজগতৰ বাবে।২ এই হটস্পটবোৰত বহুতো স্থানীয় প্ৰজাতি থাকে। ভাৰতৰ মুঠ মাটি-কালিৰ প্ৰায় ৫% আনুষ্ঠানিকভাৱে সংৰক্ষিত অঞ্চল হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে।
ভাৰতৰ অধিকাংশ অংশ ভাৰত-মালয় অঞ্চলত অৱস্থিত, য'ত হিমালয়ৰ ওপৰৰ অংশ পেলিঅ'আৰ্কটিক পৰিৱেশ মণ্ডলৰ অংশ; ২০০০ৰপৰা ২৫০০ মিটাৰ উচ্চতাক ভাৰত-মালয় আৰু পেলিঅ'আৰ্কটিক পৰিৱেশ মণ্ডলৰ মাজৰ উচ্চতাৰ সীমা বুলি গণ্য কৰা হয়। ভাৰতত প্ৰচুৰ জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য আছে। সোতৰখন মেগাডাইভাৰ্চিটি দেশৰ ভিতৰত অন্যতম, ইয়াত বিশ্বৰ ৭.৬% স্তন্যপায়ী প্ৰাণী, ১২.৬% বিশ্বৰ চৰাই, ৬.২% বিশ্বৰ সৰীসৃপ, ৪.৪% বিশ্বৰ উভচৰ প্ৰাণী আৰু ১১.৭% মাছৰ বাসস্থান।
গ্ৰীষ্মকালীন বাৰিষাৰ ফলতো এই অঞ্চলটো যথেষ্ট প্ৰভাবিত হয় যাৰ ফলত গছ-গছনি আৰু বাসস্থানৰ ঋতু অনুসৰি বৃহৎ পৰিৱৰ্তন ঘটে। ভাৰতে ভাৰতমালয়ৰ জৈৱ-ভৌগোলিক অঞ্চলৰ এটা বৃহৎ অংশ গঠন কৰে আৰু বহুতো ফুল আৰু প্ৰাণীজগতৰ ৰূপত মালয়ৰ আত্মীয়তা দেখা যায় আৰু মাত্ৰ কেইটামান প্ৰজাতিহে ভাৰতীয় অঞ্চলৰ বাবে অনন্য। এই অনন্য প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত কেৱল পশ্চিম ঘাট আৰু শ্ৰীলংকাত পোৱা Uropeltidae পৰিয়াল সাপ অন্যতম। ক্ৰিটেচিয়াছ যুগৰ জীৱাশ্ম প্ৰজাতিসমূহে ছিচেলছ আৰু মাদাগাস্কাৰ দ্বীপসমূহৰ শৃংখলৰ সৈতে সংযোগ দেখুৱাইছে।৩ ক্ৰিটেচিয়াছ যুগৰ প্ৰাণীসমূহৰ ভিতৰত সৰীসৃপ, উভচৰ আৰু মাছ অন্তৰ্ভুক্ত আৰু এই বংশভৌগোলিক সংযোগ প্ৰদৰ্শন কৰা এটা বিদ্যমান প্ৰজাতি হৈছে বেঙুনীয়া বেং। ভাৰত আৰু মাদাগাস্কাৰৰ পৃথক্কৰণ পৰম্পৰাগতভাৱে প্ৰায় ৮.৮ কোটি বছৰ আগতে হৈছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে। কিন্তু ভাৰতীয় উপমহাদেশখনে ইউৰেছিয়াক লগ পোৱাৰ সময়তো মাদাগাস্কাৰ আৰু আফ্ৰিকাৰ সৈতে সংযোগ থকা বুলি ধাৰণা কৰা হৈছে। ভাৰতক এছিয়ালৈ কেইবাটাও আফ্ৰিকান প্ৰজাতিৰ স্থানান্তৰৰ বাবে জাহাজ হিচাপে পৰামৰ্শ দিয়া হৈছে। এই প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত পাঁচটা বেং পৰিয়াল (মাই'বাট্ৰেচিডেকে ধৰি), তিনিটা চেচিলিয়ান পৰিয়াল, এটা লেচাৰটিড জেঠী আৰু প'মেটিঅ'পচিডে পৰিয়ালৰ মিঠা পানীৰ শামুক আদি অন্তৰ্ভুক্ত।৪ মধ্য পাকিস্তানৰ বুগটি পাহাৰৰপৰা পোৱা ত্ৰিছ মিলিয়নবছৰীয়া অলিগোচিন যুগৰ জীৱাশ্ম দাঁত এটা লেমুৰ সদৃশ প্ৰাইমেটৰ বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে, যাৰ ফলত লেমূৰৰ উৎপত্তি এছিয়াত হ'ব পাৰে বুলি বিতৰ্কিত পৰামৰ্শৰ সৃষ্টি হৈছে।৫৬ পূৰ্বতে ভাৰতৰপৰা অহা লেমুৰ জীৱাশ্মৰ ফলত লেমুৰিয়া নামৰ হেৰাই যোৱা মহাদেশ এখনৰ তত্ত্বৰ সৃষ্টি হৈছিল। এই তত্ত্বটো অৱশ্যে খাৰিজ কৰা হৈছিল যেতিয়া মহাদেশীয় ড্ৰিফ্ট আৰু প্লেট টেকটনিক্স ভালদৰে প্ৰতিষ্ঠিত হৈছিল।
জীৱজগত
]]
]]
]]
]]
কলিকতা (পশ্চিমবংগৰ ৰাজধানী)ত মুখ্য কাৰ্যালয় থকা আৰু ১৬টা আঞ্চলিক কেন্দ্ৰ থকা ভাৰতীয় প্ৰাণীজৰীপ জৰীপ (ZSI) ভাৰতৰ প্ৰাণীজ সম্পদৰ জৰীপৰ দায়িত্ব লয়। জলবায়ু আৰু প্ৰাকৃতিক পৰিস্থিতিৰ বিপুল বৈচিত্ৰ্যৰে ভাৰতত ৮৯,৪৫১ প্ৰজাতিৰ প্ৰাণীৰ বাসস্থান।
স্তন্যপায়ী প্ৰাণী প্ৰাণীসমূহৰ ভিতৰত ভাৰতীয় হাতী, মেঠোন বা ভুলকৈ ভাৰতীয় বাইছন বৰ্তমানৰ বোভিনিৰ ভিতৰত আটাইতকৈ ডাঙৰ, বিখ্যাত ভাৰতীয় এশিঙীয়া গঁড়, আৰু বন্য জল ম'হ আদি অন্তৰ্ভুক্ত। হৰিণা আৰু এণ্টিলোপৰ ভিতৰত দল-হৰিণা, সঙ্গাই, চিতাল, শৰপহু, ভাৰতীয় খটীয়া পহু, হিমালয়ান কস্তুৰী হৰিণা, ইণ্ডিয়ান মুণ্টজাক, ইণ্ডিয়ান স্পটেড চেভ্ৰটেইন, কাশ্মীৰ হংগুল, তিব্বতী এণ্টিলোপ, কৃষ্ণমৃগ, চাৰিশিংযুক্ত হৰিণা, গোৱানা, ভাৰতীয় হৰিণা, নীলগাই আদি উল্লেখযোগ্য। ভাৰতীয় বনৰীয়া গাধ আৰু কিয়াঙৰ দৰে বনৰীয়া গাধ আছে, লগতে ভূটান টাকিন, মিশ্মী টাকিন, ৰঙা চেৰও, হিমালয়ৰ ছেৰও, ৰঙা গোৰাল, হিমালয়ৰ গোৰাল, মাৰ্খোৰ, চাইবেৰিয়ান আইবেক্স, নীলগিৰি তহৰ, হিমালয়ৰ তহৰ, উৰিয়াল, অৰ্গালী আৰু নীলা ভেড়াৰ দৰে ছাগলীও আছে। এই ছাগলী সাধাৰণতে হিমাচল প্ৰদেশ, লাডাখ, আৰু জম্মু-কাশ্মীৰ (ইউনিয়ন টেৰিটৰী)ৰ হিমালয়ৰ লগতে হিমালয়ৰ গুৰিৰ বানপানীৰ সমভূমি দুৱাৰছ বনাঞ্চল আৰু তেৰাই অঞ্চলত পোৱা যায়। ইয়াৰ উল্লেখযোগ্য ব্যতিক্ৰম হ’ল তামিলনাডুৰ নীলগিৰি পাহাৰৰ স্থানীয় নীলগিৰি তাহৰ। কেইবাটাও ডাঙৰ মেকুৰী আছে: এছিয়াটিক সিংহ, বংগ বাঘ, ভাৰতীয় নাহৰফুটুকী, নিয়ৰ নাহৰফুটুকী, ডাৱৰীয়া নাহৰফুটুকী, ইউৰেছিয়ান লিংকছ, আৰু কেৰাকেল। সৰু মেকুৰী প্ৰজাতিৰ ভিতৰত মাছ ধৰা মেকুৰী, এছিয়াটিক বনৰীয়া মেকুৰী, জংঘল মেকুৰী, পল্লাছ মেকুৰী, বংগ মেকুৰী, মাৰ্বল মেকুৰী, এছিয়াটিক সোণালী মেকুৰী, আৰু নাহৰফুটুকী মেকুৰী আদি উল্লেখযোগ্য। ইয়াৰ উপৰি উছুৰি ঢোলে, ভাৰতীয় শিয়াল, ভাৰতীয় পহু, বংগ শিয়াল, তিব্বতী পহু, তিব্বতী শিয়াল আদি কেনিন পোৱা যায়। লগতে আন এটা মাংসভোজী প্ৰাণী হ’ল ডাঠ হায়েনা।
কেইবাটাও চৰাই, যেনে গ্ৰেটাৰ ফ্লেমিংগো, ব্ৰাহ্মণিক হাঁহ, বগা বুকুৰ ৱাটাৰহেন, ফেজেণ্ট ঠেংযুক্ত জাকানা, ইউৰেছিয়ান চামুচবিল, লেছাৰ ফ্লেমিংগো, বেঙুনীয়া বগলী, গ্ৰেট আৰু গৰু এগ্ৰেট, ভাৰতীয় পুখুৰীৰ বগলী, প্ৰাচ্যৰ মেগপাই-ৰবিন, নিকোবাৰ পাৰ চৰাই, ভাৰতীয় মাইনাছ, ভাৰতীয় ৰোলাৰ, স্লেটি ব্ৰেষ্টেড ৰেল, গ্ৰেটাৰ ক'কেল, ক'লা পেটৰ টাৰ্ণ, ইণ্ডিয়ান পিটা, ইণ্ডিয়ান পেৰাডাইজ ফ্লাইকেচাৰ, চেৰাছ ক্ৰেন, চাইবেৰিয়ান ক্ৰেন, ডেম'ইজেল ক্ৰেন, গ্ৰেট হৰ্ণবিল, গোলাপ আঙঠিযুক্ত পেৰাকিট, বসন্তকালীন ওলমি থকা কপৌ, নব-বিল হাঁহ, ৰং কৰা ষ্টৰ্ক, আৰু এছিয়ান অ'পেনবিল দেশৰ বিভিন্ন বাসস্থানত পোৱা যায়।
ভাৰতত কেইবাটাও ক্ষুদ্ৰ স্তন্যপায়ী প্ৰাণী প্ৰাণী আছে। ইয়াৰ ভিতৰত এছিয়ান হাউচ শ্ব্ৰু, উত্তৰ আৰু গ্ৰেটাৰ হগ বেজাৰ, চাইনিজ ফেৰেট-বেজাৰ, হানি বেজাৰ, ভাৰতীয় পেংগুইন, চীনা পেংগুইন আদি উল্লেখযোগ্য। বৃক্ষীয় সৰু স্তন্যপায়ী প্ৰাণীৰ ভিতৰত নীলগিৰি মাৰ্টেন, সৰু দাঁতযুক্ত তাল চিভেট, এছিয়ান পাম চিভেট, সৰু ভাৰতীয় চিভেট, বৃহৎ ভাৰতীয় চিভেট, বিনটুৰং, আৰু ৰঙা পাণ্ডা আদি উল্লেখযোগ্য। ভাৰতৰ ভালুকবোৰ হ’ল সূৰ্য্য ভালুক, অলস ভালুক, হিমালয়ৰ ক’লা ভালুক, আৰু হিমালয়ৰ বাদামী ভালুক।
জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য
বৈচিত্ৰ্য সূচকাংকত "যিটো প্ৰতিটো গোটৰ মুঠ বিশ্বব্যাপী প্ৰজাতিৰ সংখ্যাৰ তুলনাত প্ৰতিটো গোটৰ প্ৰজাতিৰ শতাংশৰদ্বাৰা গণনা কৰা" ত বিশ্বৰ মেগা-বায়'ডাইভাৰ্চিটি ৰাষ্ট্ৰসমূহৰ ভিতৰত দ্বাদশ স্থানত আছে। ভৌগোলিক অঞ্চলৰ ২৩.৩৯% বনাঞ্চল আৰু গছৰ আৱৰণৰ তলত থকা ভাৰত জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যৰে চহকী। ভাৰতৰ প্ৰাণীবিজ্ঞান জৰীপ (ZSI) ৰ ২০২০ চনত ভাৰতৰ প্ৰাণীজগতৰ জৰীপত মুঠ ১০২,৭১৮ প্ৰজাতিৰ প্ৰাণীৰ তথ্য পোৱা গৈছে, য’ত ৪০৭টা নতুনকৈ বৰ্ণনা কৰা প্ৰজাতি আৰু ১৫০টা নতুন দেশৰ ৰেকৰ্ডকে ধৰি ৫৫৭টা নতুন প্ৰজাতিৰ তথ্য পোৱা গৈছে। নতুন আৱিষ্কাৰসমূহৰ ভিতৰত ৪৮৬টা প্ৰজাতি অকৃমি (বেছিভাগেই পোক-পৰুৱা), আৰু ৭১টা মেৰুদণ্ডী প্ৰজাতি, বেছিভাগেই মাছ আৰু সৰীসৃপ। কৰ্ণাটক (৬৬ প্ৰজাতি), কেৰালা (৫১), ৰাজস্থান (৪৬) আৰু পশ্চিমবংগ (৩০)ৰপৰা নতুন প্ৰজাতিৰ তথ্য পোৱা গৈছে। ২০১০ চনৰপৰা ২০২০ চনলৈকে ভাৰতীয় প্ৰাণীজগতত ২,৮০০টা নতুন প্ৰজাতি আৰু ১,৩১২টা নতুন অভিলেখকে ধৰি ৪,১১২টা প্ৰজাতি সংযোজন কৰা হয়।১
জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যৰ হটস্পট
পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা
পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা হৈছে উপদ্বীপীয় ভাৰতৰ পশ্চিম সীমাৰে বিস্তৃত এক পাহাৰীয়া শৃংখলা। সাগৰৰ নৈকট্য আৰু পৰ্বতৰ বাধাৰ ফলত হোৱা বৰষুণৰ বাবে এই অঞ্চলত প্ৰচুৰ বৰষুণ হয়। এই অঞ্চলসমূহত আৰ্দ্ৰ পৰ্ণপাতী অৰণ্য আৰু বৰ্ষাৰণ্য পোৱা যায়। অঞ্চলটোত উচ্চ পৰ্যায়ৰ প্ৰজাতি বৈচিত্ৰ্যৰ লগতে উচ্চ স্তৰৰ থলুৱা প্ৰজাতি দেখা যায়। ইয়াত পোৱা উভচৰ প্ৰাণীৰ প্ৰায় ৭৭% আৰু সৰীসৃপ প্ৰজাতিৰ ৬২% পৃথিৱীৰ আন কতো পোৱা নাযায়।৭ এই অঞ্চলটোৰ মালয় উপদ্বীপৰ সৈতে জৈৱ-ভৌগোলিক সাদৃশ্য আছে। সুন্দৰ লাল হোৰাই আগবঢ়োৱা সাতপূৰা পৰিকল্পনা অনুসৰি মধ্য ভাৰতৰ পাহাৰীয়া শৃংখলাবোৰে এসময়ত উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ অৰণ্যৰপৰা ইন্দো-মালয়ান অঞ্চললৈ এক সংযোগ স্থাপন কৰিছিল। হোৰাই এই তত্ত্ব সমৰ্থন কৰিবলৈ পাহাৰীয়া সুঁতিৰ মাছৰ সহায় লৈছিল, কিন্তু চৰাইৰ ক্ষেত্ৰতো ই প্ৰযোজ্য হ'ব পাৰে বুলি ধাৰণা কৰা হৈছিল।৮ পৰৱৰ্তী অধ্যয়নসমূহে সূচাইছে যে হোৰাৰ মূল আৰ্হি প্ৰজাতিসমূহ বিচ্ছিন্নতাৰদ্বাৰা হোৱা প্ৰজাতিকৰণতকৈ অভিসাৰী বিৱৰ্তনৰ হে এক নিদৰ্শন আছিল।৭
অধিক শেহতীয়া ফাইলোজিঅ'গ্ৰাফিক অধ্যয়নসমূহে আণৱিক পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰি এই সমস্যাটো অধ্যয়ন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে।৯ পৃথক্কৰণৰ সময় আৰু ভূ-তাত্ত্বিক ইতিহাসৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি টেক্সাসমূহৰ মাজতো পাৰ্থক্য আছে।১০ শ্ৰীলংকাৰ লগতে এই অঞ্চলটোৰ বিশেষকৈ সৰীসৃপ আৰু উভচৰ প্ৰাণীৰ ক্ষেত্ৰত মাদাগাস্কাৰ অঞ্চলৰ সৈতে কিছু প্ৰাণীজ সাদৃশ্য দেখা যায়। উদাহৰণস্বৰূপে Sinophis সাপ, বেঙুনীয়া ভেকুলী আৰু শ্ৰীলংকাৰ জেঠীজাতীয় প্ৰাণী Nessia, যিবোৰ মাদাগাস্কাৰৰ Acontias গণৰ সৈতে একে যেন লাগে।১১ মাদাগাস্কাৰ অঞ্চলৰ সৈতে অসংখ্য উদ্ভিদৰ সংযোগো বিদ্যমান।১২ এক বৈকল্পিক ধাৰণা অনুসৰি এই টেক্সাসমূহ মূলতঃ ভাৰতৰপৰাই বিৱৰ্তিত হোৱা বুলিও কোৱা হৈছে।১৩
মালয়ান মূলৰ কিছুমান টেক্সা শ্ৰীলংকাত পোৱা যায় কিন্তু পশ্চিমঘাটত অনুপস্থিত থকাৰ দৰে জৈৱ-ভৌগোলিক বিচিত্ৰতাও বিদ্যমান। ইয়াৰ ভিতৰত Nepenthes গণৰ উদ্ভিদ আদি অন্তৰ্ভুক্ত।
পূব হিমালয়
পূব হিমালয় হৈছে ভূটান, উত্তৰ-পূব ভাৰত, পশ্চিম বংগ আৰু নেপালৰ দক্ষিণ, মধ্য আৰু পূব অংশক সামৰি লোৱা অঞ্চল। এই অঞ্চলটো ভূ-তাত্ত্বিকভাবে নৱীন আৰু ইয়াত উচ্চতাৰ যথেষ্ট তাৰতম্য দেখা যায়। ইয়াত এশিঙীয়া গঁড়, বনৰীয়া ম’হকে ধৰি বিশ্বজুৰি বিলুপ্তিৰ ভাবুকি থকা প্ৰায় ১৬৩টা প্ৰজাতি আছে। মুঠতে ইয়াত ৪৫বিধ স্তন্যপায়ী প্ৰাণী, ৫০বিধ চৰাই, ১৭বিধ সৰীসৃপ, ১২বিধ উভচৰ, ৩বিধ অমেৰুদণ্ডী আৰু ৩৬বিধ উদ্ভিদৰ প্ৰজাতি পোৱা যায়।১৪১৫ তৰাই অঞ্চলৰ ডুয়াৰ্ছ অৰণ্য এখন জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ এলেকা, য’ত হিমালয়ৰ জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যৰ লগতে গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যও দেখা যায়। ইয়াত ৰেলিক ড্ৰেগনফ্লাই নামৰ এবিধ বিপন্ন প্ৰজাতি পোৱা যায়, যাৰ এই গণৰ আনটো মাত্ৰ প্ৰজাতি জাপানত পোৱা যায়। এই অঞ্চলটো হিমালয়ৰ নিউটৰো আৱাসস্থল, যি ভাৰতৰ সীমাত পোৱা একমাত্ৰ চেলামেণ্ডাৰ প্ৰজাতি।১৬
বিলুপ্ত আৰু জীৱাশ্মৰূপসমূহ
প্ৰাৰম্ভিক টাৰ্চিয়াৰী যুগত ভাৰতীয় উপদ্বীপীয় অঞ্চলটো এখন বৃহৎ দ্বীপ আছিল। দ্বীপ হোৱাৰ পূৰ্বে ই আফ্ৰিকা মহাদেশৰ সৈতে সংযুক্ত আছিল। টাৰ্চিয়াৰী যুগত এই দ্বীপটো এখন অগভীৰ সাগৰৰদ্বাৰা এছিয়াৰ মূল ভূ-খণ্ডৰপৰা পৃথক হৈ আছিল। হিমালয় অঞ্চল আৰু তিব্বতৰ বেছিভাগ অংশই এই সাগৰৰ তলত আছিল। এছিয়াৰ মূল ভূ-খণ্ডৰ দিশে ভাৰতীয় উপ-মহাদেশৰ গতিৰ ফলত বিশাল হিমালয় পৰ্বতমালাৰ সৃষ্টি হয় আৰু সাগৰৰ তলিখন উঠি আহি বৰ্তমানৰ উত্তৰ ভাৰতৰ সমভূমি অঞ্চললৈ পৰিবৰ্তিত হয়।
এছিয়াৰ মূল ভূ-খণ্ডৰ সৈতে সংযুক্ত হোৱাৰ পিছত বহুতো প্ৰজাতি ভাৰতলৈ প্ৰব্ৰজন কৰে। কেইবাটাও উত্থানৰ ফলত হিমালয়ৰ সৃষ্টি হৈছিল। শিৱালিক পৰ্বতমালা একেবাৰে শেষত গঠিত হৈছিল আৰু টাৰ্চিয়াৰী যুগৰ সৰ্বাধিকসংখ্যক জীৱাশ্ম এই পৰ্বতমালাতেই পোৱা যায়।১৭
শিৱালিকৰ জীৱাশ্মসমূহৰ ভিতৰত মেষ্টোডন, জলহস্তী, গঁড়, চিভাথেৰিয়াম, জিৰাফ, ঘোঁৰা, উট, বাইছন, হৰিণ, কৃষ্ণসাৰ মৃগ, গৰিলা, গাহৰি, চিম্পাঞ্জী, ওৰাংওটাং, বেবুন, লেঙ্গুৰ, মাকাক বান্দৰ, চিতা বাঘ, ছেবাৰ-টুথড কেট, সিংহ, বাঘ, ভালুক, অৰ’ক্স, নাহৰফুটুকী বাঘ, কুকুৰনেচীয়া বাঘ, ঢোল, হাজাৰু, শহাপহু আৰু বহুতো স্তন্যপায়ী প্ৰাণী অন্তৰ্ভুক্ত।১৭
ইণ্টাৰট্ৰেপিয়ান বেডসমূহত বহুতো উদ্ভিদৰ জীৱাশ্ম পোৱা গৈছে,১৮ যাৰ ভিতৰত ইঅ’চিন যুগৰ Grewioxylon, কেৰালাত পোৱা মধ্য মায়’চিন যুগৰ Heritieroxylon keralensis আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশত পোৱা মায়’-প্লায়’চিন যুগৰ Heritieroxylon arunachalensis অন্যতম। ভাৰত আৰু এণ্টাৰ্কটিকাত Glossopteris নামৰ ঢেঁকীয়া জাতীয় উদ্ভিদৰ জীৱাশ্ম উদ্ধাৰ হোৱাৰ ফলত 'গোণ্ডোৱানলেণ্ড'ৰ আৱিষ্কাৰ হয় আৰু ই মহাদেশীয় সঞ্চৰণ সম্পৰ্কে অধিক জ্ঞান আহৰণত সহায় কৰে। ভাৰতত চাইকাড উদ্ভিদৰ জীৱাশ্ম পোৱা গৈছে,১৯ আনহাতে বৰ্তমানো ভাৰতত চাইকাডৰ সাতটা প্ৰজাতি জীয়াই আছে।২০২১
১৮৭৭ চনত নৰ্মদা উপত্যকাত ৰিচাৰ্ড লাইডেকাৰে আৱিষ্কাৰ কৰা Titanosaurus indicus সম্ভৱতঃ ভাৰতত আৱিষ্কৃত প্ৰথম ডাইনোছৰ আছিল। ভাৰতৰ পুৰাজীৱবিজ্ঞানৰ ক্ষেত্ৰত এই অঞ্চলটো অত্যন্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ। ভাৰতত পোৱা আন এক ডাইনোছৰ হৈছে Rajasaurus narmadensis,২২ যি এক বৃহৎ মাংসভোজী ডাইনোছৰ আছিল। ই প্ৰায় ৯ মিটাৰ দীঘল আৰু ৩ মিটাৰ ওখ আছিল।
চিনোজয়িক যুগৰ কিছুমান সাপৰ জীৱাশ্মও ভাৰতত পোৱা গৈছে।২৩
কিছুমান বিজ্ঞানীৰ মতে দাক্ষিণাত্তৰ লাভা উদগীৰণ আৰু তাৰপৰা নিৰ্গত গেছ ডাইনোছৰৰ বিশ্বব্যাপী বিলুপ্তিৰ বাবে দায়ী আছিল, যদিও এই বিষয়টো বিতৰ্কিত।২৪২৫
হিমালয়ৰ পাদদেশৰ চিমলা পাহাৰত প্ৰায় ৫৩.৫ নিযুত বছৰ পুৰণি আটাইতকৈ পুৰণি তিমিৰ জীৱাশ্ম Himalayacetus subathuensis পোৱা গৈছে। টাৰ্চিয়াৰী যুগত এই অঞ্চলটো টেথিছ সাগৰৰ তলত আছিল। এই তিমিবোৰ সম্ভৱতঃ আংশিকভাৱে মাটিত বাস কৰিবলৈ সক্ষম আছিল।২৬২৭ ভাৰতত পোৱা আন এক তিমিৰ জীৱাশ্ম হৈছে Remingtonocetus, যি প্ৰায় ৪৩-৪৬ নিযুত বছৰ পুৰণি।
ইণ্টাৰট্ৰেপিয়ান বেডসমূহত কেইবাটাও সৰু স্তন্যপায়ী প্ৰাণীৰ জীৱাশ্ম পোৱা গৈছে যদিও ডাঙৰ স্তন্যপায়ীৰ উপস্থিতি বিৰল। প্ৰাইমেটৰ একমাত্ৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ জীৱাশ্ম ওচৰৰ ম্যানমাৰ অঞ্চলৰপৰাহে পোৱা গৈছে।
শেহতীয়া বিলুপ্তি
মানুহৰদ্বাৰা ভূমি আৰু বনজ সম্পদৰ অত্যধিক ব্যৱহাৰৰ লগতে খাদ্য আৰু ক্ৰীড়াৰ বাবে চলোৱা চিকাৰ আৰু জালত বন্দী কৰা কাৰ্যই শেহতীয়া সময়ছোৱাত ভাৰতত বহুতো প্ৰজাতিৰ বিলুপ্তি ঘটাইছে।
সিন্ধু সভ্যতাৰ সময়ত সম্ভৱতঃ প্ৰথম বিলুপ্ত হোৱা প্ৰজাতিটো আছিল বনৰীয়া গৰুৰ প্ৰজাতি Bos primegenius nomadicus বা বনৰীয়া জেনু। সিন্ধু উপত্যকা আৰু পশ্চিম ভাৰতৰপৰা এই প্ৰজাতিটো বিলুপ্ত হোৱাৰ মূল কাৰণ আছিল পোহনীয়া গৰুৰ সৈতে হোৱা আন্তঃপ্ৰজনন আৰু বাসস্থান ধ্বংসৰ ফলত বনৰীয়া গোটসমূহৰ পৃথক্কৰণ।২৮
দেশখনৰ ভিতৰত বিলুপ্ত হোৱা বা বিলুপ্ত বুলি ধাৰণা কৰা উল্লেখযোগ্য স্তন্যপায়ী প্ৰাণীসমূহৰ ভিতৰত আছে ভাৰতীয় বা এছিয়াটিক চিতা, জাভানিজ গঁড় আৰু সুমাত্ৰাণ গঁড়।২৯ যদিও এইবোৰ বৃহৎ স্তন্যপায়ী প্ৰাণীৰ বিলুপ্তি নিশ্চিত কৰা হৈছে, বহুতো সৰু প্ৰাণী আৰু উদ্ভিদ প্ৰজাতিৰ স্থিতি নিৰ্ধাৰণ কৰাটো কঠিন হৈ পৰিছে। বহুতো প্ৰজাতি প্ৰথমবাৰ চিনাক্ত কৰাৰ পিছৰেপৰা পুনৰ দেখা পোৱা হোৱা নাই।
Hubbardia heptaneuron নামৰ ঘাঁহৰ প্ৰজাতিবিধ লিংগনামক্কি জলাশয় নিৰ্মাণৰ পূৰ্বে জোগ জলপ্ৰপাতৰ জলকণা পৰা অঞ্চলত গজিছিল। ইয়াক বিলুপ্ত বুলি ভবা হৈছিল যদিও পিছলৈ কোলহাপুৰৰ ওচৰত পুনৰ আৱিষ্কাৰ কৰা হয়।৩০
শেহতীয়া সময়ত গোলাপী মূৰীয়া হাঁহ আৰু হিমালয়ৰ বতা চৰাইকে ধৰি চৰাইৰ কিছুমান প্ৰজাতি বিলুপ্ত হৈছে। হিমাচল প্ৰদেশৰ ৰামপুৰৰ ওচৰত এলান অক্টেভিয়ান হিউমে সংগ্ৰহ কৰা এটা নমুনাৰপৰা জনাজাত Acrocephalus orinus নামৰ চৰাইবিধ ১৩৯ বছৰৰ পাছত থাইলেণ্ডত পুনৰ পোৱা গৈছিল।৩১৩২ একেদৰে ১৮৪৮ চনত প্ৰাণীবিজ্ঞানী থমাছ চি জেৰ্ডনে আৱিষ্কাৰ কৰা জেৰ্ডনৰ কোৰ্চাৰ নামৰ চৰাইবিধ বিলুপ্ত বুলি ধাৰণা কৰাৰ পাছত ১৯৮৬ চনত বোম্বে নেচাৰেল হিষ্ট্ৰী ছ’চাইটীৰ পক্ষীবিজ্ঞানী ভাৰত ভূষণে পুনৰ আৱিষ্কাৰ কৰে।
প্ৰজাতিৰ অনুমান
ভাৰতত বিভিন্ন গোট অনুসাৰে প্ৰজাতিৰ সংখ্যাৰ এটা অনুমান তলত দিয়া হৈছে। এইটো Alfred, ১৯৯৮ ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কৰা হৈছে।
| শ্ৰেণীবিভাগ গোট | বিশ্বৰ প্ৰজাতি | ভাৰতৰ প্ৰজাতি | ভাৰতত % |
|---|---|---|---|
| প্ৰটিষ্টা | |||
| প্ৰটোজোৱা | ৩১২৫০ | ২৫৭৭ | ৮.২৪ |
| মুঠ (প্ৰটিষ্টা) | ৩১২৫০ | ২৫৭৭ | ৮.২৪ |
| জন্তু জগত | |||
| মেছ’জোৱা | ৭১ | ১০ | ১৪.০৮ |
| পৰিফেৰা | ৪৫৬২ | ৪৮৬ | ১০.৬৫ |
| ক্নিডাৰিয়া | ৯৯১৬ | ৮৪২ | ৮.৪৯ |
| ক্টেন’ফ’ৰা | ১০০ | ১২ | ১২ |
| প্লেটিহেলমিন্থেছ | ১৭৫০০ | ১৬২২ | ৯.২৭ |
| ৰ’টিফেৰা | ২৫০০ | ৩৩০ | ১৩.২ |
| গেষ্ট্ৰ’ট্ৰিকা | ৩০০০ | ১০০ | ৩.৩৩ |
| কিন’ৰিঙ্কা | ১০০ | ১০ | ১০ |
| নিমাটোডা | ৩০০০০ | ২৮৫০ | ৯.৫ |
| একেন্থ’চেফেলা | ৮০০ | ২২৯ | ২৮.৬২ |
| সিপুনকুলা | ১৪৫ | ৩৫ | ২৪.১৪ |
| মলাস্কা | ৬৬৫৩৫ | ৫০৭০ | ৭.৬২ |
| একিউৰা | ১২৭ | ৪৩ | ৩৩.৮৬ |
| এনেলিডা | ১২৭০০ | ৮৪০ | ৬.৬১ |
| অনিক’ফ’ৰা | ১০০ | ১ | ১ |
| আৰ্থ্ৰ’প’ডা | ৯৮৭৯৪৯ | ৬৮৩৮৯ | ৬.৯ |
| ক্ৰাষ্টেচিয়া | ৩৫৫৩৪ | ২৯৩৪ | ৮.২৬ |
| পতংগ | ৮৫৩০০০ | ৫৩৪০০ | ৬.৮৩ |
| এৰাক্নিডা | ৭৩৪৪০ | — | ৭.৯ |
| পাইকন’গ’নিডা | ৬০০ | — | ২.৬৭ |
| চিল’প’ডা | ৩০০০ | ১০০ | ৩.৩৩ |
| ডিপ্ল’প’ডা | ৭৫০০ | ১৬২ | ২.১৬ |
| ছিম্ফিলা | ১২০ | ৪ | ৩.৩৩ |
| জিফ’ছুৰা | ৪ | ২ | ৫০ |
| ফ’ৰ’নিডা | ১১ | ৩ | ২৭.২৭ |
| ব্ৰায়’জ’ৱা | ৪০০০ | ২০০ | ৫ |
| এণ্ড’প্ৰ’ক্টা | ৬০ | ১০ | ১৬.৬৬ |
| ব্ৰেকিঅ’প’ডা | ৩০০ | ৩ | ১ |
| কেট’গনাথা | ১১১ | ৩০ | ২৭.০২ |
| টাৰ্ডিগ্ৰাডা | ৫১৪ | ৩০ | ৫.৮৩ |
| ইকাইন’ডাৰ্মাটা | ৬২২৩ | ৭৬৫ | ১২.২৯ |
| হেমিক’ৰ্ডাটা | ১২০ | ১২ | ১০ |
| ক’ৰ্ডাটা | ৪৮৪৫১ | ৪৯৫২ | ১০.২২ |
| প্ৰট’ক’ৰ্ডাটা | ২১০৬ | ১১৯ | ৫.৬৫ |
| মাছ | ২১৭২৩ | ২৫৪৬ | ১১.৭২ |
| উভচৰ | ৭৫৩৩ | ৩৫০ | ৪.৬৩ |
| সৰীসৃপ | ৫৮১৭ | ৪৫৬ | ৭.৮৪ |
| পক্ষী | ৯০২৬ | ১২৩২ | ১৩.৬৬ |
| স্তন্যপায়ী | ৪৬২৯ | ৩৯০ | ৮.৪২ |
| মুঠ (Animalia) | ১১৯৬৯০৩ | ৮৬৮৭৪১ | ৭.২৫ |
| গ্ৰেণ্ড মুঠ | ১২২৮১৫৩ | ৮৭১৩১৮ | ৭.০৯ |
চিত্ৰ ভঁৰাল
তথ্যসূত্ৰ
- ↑ India adds 557 new species to its fauna: Zoological Survey of India, The Hindu, 27 Aug 2021
- ↑ Bagli, Katie. (31 May 2021). Here's a look at 6 biodiversity hotspots of India. The Hindu
- ↑ Jean-Claude Rage (2003) Relationships of the Malagasy fauna during the Late Cretaceous: Northern or Southern routes? Acta Palaeontologica Polonica 48(4):661-662 PDF
- ↑ Briggs, JC (2003) The biogeographic and tectonic history of India. Journal of Biogeography, 30:381–388
- ↑ Marivaux L., Welcome J.-L., Antoine P-O., Métais G., Baloch I.M., Benammi M., Chaimanee Y., Ducrocq S., and Jaeger J.-J. (2001) A fossil lemur from the Oligocene of Pakistan. Science, 294: 587–591
- ↑ Oligocene Lemur fossil hints at Asian origin . Retrieved February 2007
- ↑ Daniels, R. J. R. (2001) Endemic fishes of the Western Ghats and the Satpura hypothesis . Current Science 81(3):240-244
- ↑ Ripley, Dillon S. (1947) Avian relicts and double invasions in Peninsular India and Ceylon(Sri Lanka) . Evolution 2:150–159
- ↑ Karanth, P. K. (2003) Evolution of disjunct distributions among wet-zone species of the Indian subcontinent: Testing various hypotheses using a phylogenetic approach Current Science, 85(9): 1276-1283
- ↑ Biswas, S. and Pawar S. S. (2006) Phylogenetic tests of distribution patterns in South Asia: towards an integrative approach; J. Biosci. 31 95–113
- ↑ affinities
- ↑ Bio geography of Madagascar
- ↑ Karanth, P. 2006 Out-of-India Gondwanan origin of some tropical Asian biota . Current Science 90(6):789-792
- ↑ Conservation International 2006
- ↑ Ecosystem Profile: Eastern Himalayas Region, 2005
- ↑ Amphibian Species of the World - Desmognathus imitator Dunn, 1927
- ↑ Prater, S. H. (1971) The Book of Indian Animals. BNHS
- ↑ Stewart R. Hinsley Notes on fossil wood . Retrieved September 2006
- ↑ Robert Buckler (1999) A brief review of the fossil cycads. PDF
- ↑ Royal Botanical Gardens, Sydney, Australia
- ↑ Singh, Rita, P. Radha (2006) A new species of Cycas from the Malabar Coast, Western Ghats, India. Volume 58(2):119-123
- ↑ Rajasaurus and Indian Dinosaur. Geological Survey of India. PDF
- ↑ Rage J.-C., Bajpai S., Thewissen J. G. M. & Tiwari B. N. 2003. Early Eocene snakes from Kutch, Western India, with a review of the Palaeophiidae. Geodiversitas 25 (4): 695-716 PDF
- ↑ Floodvolcanism is the main cause of mass extinctions: Nice try, but where is the evidence? PDF
- ↑ Volcanism
- ↑ Whale fossils
- ↑ Bajpai, S. and Gingerich P.D. (1998) A new Eocene archaeocete (Mammalia, Cetacea) from India and the time of origin of whales Proc. Natl. Acad. Sci. USA 95:15464–15468 PDF
- ↑ Rangarajan, M. (2006) India's Wildlife History, p. 4
- ↑ Menon, Vivek. (2003). A field guide to Indian mammals. Dorling Kindersley, Delhi. ISBN 0-14-302998-3
- ↑ IUCN Species Survival Commission (SSC) E-Bulletin - December 2002. Retrieved October 2006
- ↑ Threatened birds of Asia . Retrieved October 2006
- ↑ The Nation, March 6, 2007
উৎস আৰু অনুজ্ঞাপত্ৰ
উৎস: অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া। এই প্ৰবন্ধটো অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ “ভাৰতৰ প্ৰাণীজগত” প্ৰবন্ধৰ সংশোধন ৬৩১২৫২ (২৬ আগষ্ট ২০২৬)ৰ পৰা আনি অসমীয়া বিশ্বকোষৰ গাঁথনিলৈ ৰূপান্তৰ কৰা হৈছে। মূল লেখকসকলৰ তালিকা সম্পাদনা-ইতিহাসত উপলব্ধ। পাঠ্য CC BY-SA 4.0।