হীৰেন গোহাঁই অসমৰ অসমীয়া সাহিত্যৰ আধুনিক সমালোচনা-ধাৰাত বিশেষভাৱে পৰিচিত নাম। ইংৰাজী আৰু অসমীয়া দুয়োটা ভাষাৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে সম্পৃক্ত হৈ তেওঁ শিক্ষক, সমালোচক, কবি আৰু সাংবাদিক ৰূপে কাৰ্য কৰিছে; এই বহুমুখী ভূমিকা তেওঁৰ লেখনীক কেৱল সাহিত্যিক পৰিসৰত নহয়, সংস্কৃতি, ৰাজনীতি আৰু গণতন্ত্ৰ-সম্বন্ধীয় বৃহত্তৰ বৌদ্ধিক বিতৰ্কৰ লগতো সংযোগ কৰি তুলিছে। ১৯৮৯ চনত সাহিত্য-সমালোচনামূলক গ্ৰন্থ অসমীয়া জাতীয় জীৱনত মহাপুৰুষীয়া পৰম্পৰাৰ বাবে তেওঁ সাহিত্য অকাডেমি বঁটা লাভ কৰে।
জন্ম, পৰিয়াল আৰু শৈশৱ
হীৰেন গোহাঁইৰ জন্ম ১৯৩৯ চনৰ এপ্ৰিল মাহত গোলাঘাটত (অসম)। তেখেতৰ পিতৃ মহেন্দ্ৰনাথ গোহাঁই আৰু মাতৃ শৰৎকুমাৰী গোহাঁই। পিতৃ মহেন্দ্ৰনাথ গোহাঁই এগৰাকী শিক্ষক আছিল; তেওঁ আগতে গুৱাহাটী আৰু বৰপেটা জিলাৰ বিদ্যালয়সমূহৰ পৰিদৰ্শক হিচাপে কাম কৰিছিল আৰু অৱসৰৰ পাছত আৰ্য বিদ্যাপীঠত অধ্যক্ষৰূপে নিয়োজিত হৈছিল। গোহাঁই পৰিয়ালৰ পৈতৃক ঘৰ উত্তৰ গুৱাহাটীত আছিল বুলি জনা যায়।
তেখেতৰ জ্যেষ্ঠা ভগ্নী কমলা গোহাঁই চল্লিছৰ দশকত এগৰাকী অসমীয়া মহিলা চিকিৎসক হিচাপে পৰিচিত আছিল—এই তথ্যই গোহাঁই পৰিয়ালৰ শিক্ষামুখী পৰিৱেশৰ আভাস দিয়ে।
শিক্ষা আৰু গৱেষণা
হীৰেন গোহাঁই কৃতী ছাত্ৰ আছিল। তেখেতৰ শিক্ষাজীৱনৰ কিছুমান উল্লেখযোগ্য দিশ এইদৰে সংক্ষেপ কৰিব পাৰি—
- ১৯৫৫: কটন কলেজিয়েট চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ পৰা প্ৰৱেশিকা পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ; গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ভিতৰতে দ্বিতীয় স্থান লাভ; ইংৰাজী আৰু অসমীয়া বিষয়ত সৰ্বোচ্চ নম্বৰ লাভ।
- ১৯৫৭: কটন কলেজৰ পৰা আই-এ (I.A.) সম্পূৰ্ণ; গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ভিতৰতে তৃতীয় স্থান।
- কলিকতাৰ প্ৰেছিডেন্সী কলেজৰ পৰা ইংৰাজী সাহিত্যত স্নাতক সন্মান লাভ।
- ১৯৬১: ইংলেণ্ডৰ কেমব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা পি.এইচ.ডি উপাধি লাভ; তত্ত্বাবধায়ক ক্ৰিষ্টফাৰ মৰিছ; গৱেষণাৰ বিষয় মিল্টন।
- ১৯৬২: দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা ইংৰাজীত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী; প্ৰথম স্থান।
এই শৈক্ষিক যাত্ৰাৰ ভিতৰত ইংৰাজী সাহিত্যৰ পদ্ধতিগত অধ্যয়ন, ইউৰোপীয় বিশ্ববিদ্যালয়-জগতৰ গৱেষণা অনুশীলন আৰু তাৰ পাছত ভাৰতীয় বিশ্ববিদ্যালয়ৰ উচ্চশিক্ষা—এই তিনিটা অভিজ্ঞতা একেলগে মিলি গোহাঁইৰ সমালোচনাৰ ভাষা আৰু দৃষ্টিভংগী গঢ় দিয়া বুলি ধাৰণা কৰিব পাৰি।
শিক্ষকতা আৰু বৃত্তিগত জীৱন
হীৰেন গোহাঁই মূলতঃ শিক্ষাবিদ আৰু অধ্যাপক হিচাপে দীৰ্ঘদিন ধৰি সক্ৰিয় আছিল। তেওঁ গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ইংৰাজী বিভাগত মুৰব্বী অধ্যাপক হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল আৰু পাছত অৱসৰ গ্ৰহণ কৰে। বিশ্ববিদ্যালয়-শিক্ষকতা তেখেতৰ বৌদ্ধিক জীৱনৰ অন্যতম আধাৰ; এই পৰিসৰৰ ভিতৰতে তেওঁ সাহিত্য আৰু সমাজ-চিন্তাৰ অনুশীলন সুসংগঠিত ৰূপত আগবঢ়াই যোৱাৰ সুযোগ পাইছে।
ইয়াৰ উপৰিও তেওঁ সাংবাদিক ৰূপে আৰু জনজীৱনৰ বিভিন্ন বৌদ্ধিক আলোচনাত অংশগ্ৰহণকাৰী হিচাপে পৰিচিত। (উৎস-টোকাত সংবাদমাধ্যমৰ সুনিৰ্দিষ্ট নাম বা সময়সীমা নথকা বাবে ইয়াত কেৱল সাধাৰণ পৰিচয়হে উল্লেখ কৰা হৈছে।)
ৰচনা, বিষয়বস্তু আৰু সাহিত্যচৰ্চা
গোহাঁইৰ ৰচনাসম্ভাৰত আত্মজীৱনীধর্মী গ্ৰন্থ, সাহিত্য-সমালোচনা আৰু সমাজ-সমালোচনামূলক লেখনীৰ উপাদান দেখা যায়। উৎস-টোকাৰ ভিত্তিত তেখেতৰ কিছুমান উল্লেখযোগ্য কৃতি—
- ৰণশিঙা খংশিঙা (১৯৬০)
- সমাজ আৰু সমালোচনা (১৯৭২)
- বাস্তৱৰ স্বপ্ন (১৯৭২) — আত্মজীৱনী
- সাহিত্য, সত্তা আৰু সাধনা (২০০০)
- বতাহত ক’ৰ গধূলি গোপাল — আত্মজীৱনী
- হেঙুল আকাশ, ক’লা চাইকেল আৰু এজন আৰোহী — আত্মজীৱনী
- সপোনৰ দিকচৌ বনত — আত্মজীৱনী
- অসমীয়া জাতীয় জীৱনত মহাপুৰুষীয়া পৰম্পৰা
- কীৰ্তন পুথিৰ ৰস-বিচাৰ
- ইমান তিতা সাগৰৰ পানী
এই তালিকাৰ পৰা দেখা যায় যে তেখেত একেদৰে “স্ব-অভিজ্ঞতা”ৰ লিখিত নথি (আত্মজীৱনীধর্মী গ্ৰন্থ) তৈয়াৰ কৰিছে আৰু একে সময়তে সাহিত্য-সমালোচনা তথা সাংস্কৃতিক চিন্তাৰ গ্ৰন্থো লিখিছে। অসমীয়া সাহিত্য-চৰ্চাত এই দুয়ো ধাৰা—ব্যক্তিগত স্মৃতি/অভিজ্ঞতা আৰু বৌদ্ধিক বিশ্লেষণ—একেটা লেখকৰ ভিতৰত সমান্তৰালভাৱে সক্ৰিয় হোৱাটো উল্লেখযোগ্য বৈশিষ্ট্য।
সন্মান আৰু স্বীকৃতি
হীৰেন গোহাঁইৰ সাহিত্য-সমালোচক ৰূপে ৰাষ্ট্ৰীয় স্বীকৃতিৰ ডাঙৰ নিদৰ্শন হ’ল সাহিত্য অকাডেমি বঁটা। এই বঁটা তেওঁ ১৯৮৯ চনত লাভ কৰে। বঁটা প্ৰদান কৰা গ্ৰন্থখন অসমীয়া জাতীয় জীৱনত মহাপুৰুষীয়া পৰম্পৰা; এই গ্ৰন্থ ১৯৮৭ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত প্ৰকাশ পাইছিল বুলি তথ্য-টোকাত উল্লেখ আছে।
উৎস-টোকাত তেখেত শ্বহীদ কুশল কোঁৱৰ বঁটা লাভ কৰা বুলিও দিয়া আছে; ইয়াৰ সাল বা প্ৰাসংগিক তথ্য উল্লেখ নথকা বাবে ইয়াত কেৱল বঁটাৰ নামেই দিয়া হ’ল।
বৌদ্ধিক পৰিসৰ আৰু সম্পৃক্ততা
গোহাঁইৰ কাম-কাজক কেৱল সাহিত্যৰ সীমানাত ৰাখি বুজি পোৱা কঠিন; তেওঁ সাহিত্যৰ লগত সংস্কৃতি আৰু ৰাজনীতিৰ সংযোগস্থলত অৱস্থান কৰা এগৰাকী চিন্তাবিদ বুলিও গণ্য। বিশ্ববিদ্যালয়-শিক্ষকতা, সাংবাদিকতা আৰু সমালোচনাৰ অভ্যাসে তেওঁক জনসমাজৰ বিভিন্ন আলোচনাত অংশ ল’বলৈ সক্ষম কৰিছে। এইদৰে তেওঁৰ ব্যক্তিত্ব অসমীয়া ভাষা-সাহিত্যৰ ভিতৰত বৌদ্ধিক নেতৃত্বৰ এটা ধাৰাক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে—য’ত পাঠ-সমালোচনা, সাংস্কৃতিক আত্মপৰিচয় আৰু গণজীৱনৰ প্ৰশ্ন একেলগে উত্থাপিত হয়।
(উৎস-টোকাত কোনো নিৰ্দিষ্ট ৰাজনৈতিক সংগঠন/পদ/ঘটনাৰ কথা নথকা বাবে, আৰু অযাচিত বিশদ দাবী এৰাই চলাৰ স্বাৰ্থত, এই অংশত কেৱল সাধাৰণ চৰিত্ৰায়ন দিয়া হৈছে।)
উত্তৰাধিকাৰ
হীৰেন গোহাঁইৰ প্ৰধান উত্তৰাধিকাৰ হ’ল অসমীয়া সমাজত সমালোচনাৰ মানদণ্ড শক্তিশালী কৰা আৰু সাহিত্য-আলোচনাক সমাজ-সংস্কৃতিৰ বৃহত্তৰ প্ৰশ্নৰ লগত সংলাপত আনি তোলা। অসমীয়া জাতীয় জীৱনত মহাপুৰুষীয়া পৰম্পৰা-ৰ দৰে গ্ৰন্থই দেখুৱায় যে অসমীয়া জাতীয় জীৱনৰ ঐতিহ্যসম্পৰ্কীয় আলোচনা কেৱল ঐতিহাসিক বৰ্ণনা নহয়, তাত সাহিত্য-সংবেদন, মূল্যবোধ আৰু চিন্তাৰো ভূমিকা থাকে। আত্মজীৱনীধর্মী ৰচনাসমূহে আকৌ এজন বৌদ্ধিক ব্যক্তিৰ জীৱনযাত্ৰা আৰু সময়-বোধক ব্যক্তিগত অভিজ্ঞতাৰ ভেটিত ধৰা দিয়াৰ সুযোগ সৃষ্টি কৰে।
আৰু চাওক
- অসমীয়া সাহিত্য
- অসম
- গোলাঘাট
- গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়
- কমলা গোহাঁই
- অসমীয়া জাতীয় জীৱনত মহাপুৰুষীয়া পৰম্পৰা
- সাহিত্য অকাডেমি বঁটা
- অসমীয়া ভাষা
উৎস আৰু অনুজ্ঞাপত্ৰ
সম্পাদকীয় প্ৰবন্ধ। এই প্ৰবন্ধটো অসমীয়া বিশ্বকোষৰ বাবে নতুনকৈ মৌলিক ভাষাত লিখা হৈছে (এআই-সহায়ক খচৰা; মানৱ সম্পাদকীয় পৰ্যালোচনা চলি আছে)। পাঠ্য CC BY-SA 4.0।
অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ স্বেচ্ছাসেৱী লেখকসকললৈ আমাৰ কৃতজ্ঞতাপূৰ্ণ শ্ৰদ্ধাঞ্জলি, যিসকলৰ দীৰ্ঘদিনীয়া সাধনাই অসমীয়া ভাষাত মুক্ত জ্ঞানৰ বাট মুকলি কৰিছিল।