দেশ অনুসৰি হিন্দু ধৰ্ম

হিন্দু ধৰ্মৰ বিশ্বজুৰি প্ৰায় ১.২ বিলিয়ন (১২০ কোটি) অনুগামী আছে, যি বিশ্বৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ ১৪.৯% প্ৰতিনিধিত্ব কৰে।^১ ২০১২ চনত খ্ৰীষ্টধৰ্ম (৩১.৫%) আৰু ইছলাম (২৩.২%) তথা ধৰ্মহীন লোকসকলৰ (১৬.৩%) পিছতে হিন্দু ধৰ্ম (১৫%) আছিল বিশ্বৰ তৃতীয় বৃহত্তম ধৰ্ম।^২ পিউ ৰিচাৰ্চ চেণ্টাৰৰ তথ্য অনুসৰি, বিশ্বৰ হিন্দু জনসংখ্যা ২০১০ চনৰপৰা ২০২০ চনলৈ ধাৰাবাহিকভাৱে বৃদ্ধি পাইছে আৰু এই বৃদ্ধি অব্যাহত থকাৰ সম্ভাৱনা আছে। এই বৃদ্ধিৰ মূল কাৰণ হৈছে ভাৰত আৰু নেপালত থকা উচ্চ প্ৰজনন হাৰ আৰু প্ৰব্ৰজনকাৰী লাভ কৰা অঞ্চলসমূহত হিন্দু জনসংখ্যা বৃদ্ধি পোৱা।^৩

বিশ্বৰ দুখন হিন্দু সংখ্যাগৰিষ্ঠ দেশ হৈছে ভাৰত আৰু নেপাল, য’ত বিশ্বৰ মুঠ হিন্দু জনসংখ্যাৰ ৯৫% তকৈও অধিক লোক বাস কৰে।^৪ বিগত শতিকা দুটাত দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰপৰা বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰান্তলৈ হিন্দুসকলৰ ব্যাপক প্ৰব্ৰজন ঘটিছে।^৫ ৫,০০,০০০ তকয়ে অধিক হিন্দু বাসিন্দা আৰু নাগৰিক থকা দেশসমূহ (ক্ৰমবৰ্ধমানৰপৰা ক্ৰমহ্ৰাসমান ক্ৰমত) হ’ল— ভাৰত, নেপাল, বাংলাদেশ, ইণ্ডোনেছিয়া, পাকিস্তান, শ্ৰীলংকা, আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ, মালয়েছিয়া, যুক্তৰাজ্য, ম্যানমাৰ, অষ্ট্ৰেলিয়া, মৰিছাছ, দক্ষিণ আফ্ৰিকা, কানাডা আৰু সংযুক্ত আৰৱ আমিৰাত। গোলকীয় তথ্যই দেখুৱায় যে হিন্দু ধৰ্ম এতিয়াও বহুলাংশে ভাৰতীয় উপমহাদেশতে কেন্দ্ৰীভূত হৈ আছে, কিন্তু দক্ষিণ-পূব এছিয়া, কেৰিবিয়ান আৰু ওচেনিয়াতো ইয়াৰ উল্লেখনীয় সম্প্ৰদায় আছে। WorldData.info-ৰ প্ৰতিৱেদন অনুসৰি, ভাৰতত বিশ্বৰ বেছিভাগ হিন্দু বাস কৰে, ইয়াৰ উপৰি নেপাল, বাংলাদেশ আৰু ইণ্ডোনেছিয়াত উল্লেখনীয় জনসংখ্যা আছে।^৬

বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত হিন্দুসকলৰ বৃহৎ বসতিস্থল বা এনক্লেভ আছে, যাৰ ভিতৰত বহুতো দক্ষিণ আফ্ৰিকা, কানাডা, অষ্ট্ৰেলিয়া আৰু নিউজিলেণ্ডত অৱস্থিত। অনা-ভাৰতীয় মূলৰ লোকসকলেও হিন্দু ধৰ্ম চৰ্চা কৰে, যাৰ মধ্যে ইণ্ডোনেছিয়াৰ বালিৰ বালিনীজ লোক, জাভাৰ (ইণ্ডোনেছিয়া) টেংগাৰেছ লোক, ভিয়েটনামৰ বালামন চাম লোক আৰু ফিলিপাইনৰ বুটুয়ানন লোক অন্যতম। দক্ষিণ এছিয়াৰ বাহিৰত, হিন্দু সম্প্ৰদায়সমূহে প্ৰায়ে বহুসংস্কৃতিবাদী পৰিৱেশৰ সৈতে নিজৰ পৰম্পৰাগত ৰীতি-নীতিক খাপ খুৱাই লয়। হিন্দু আমেৰিকান ফাউণ্ডেশ্যনে উল্লেখ কৰিছে যে প্ৰৱাসী গোটসমূহে বিভিন্ন প্ৰজন্মৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰিবলৈ ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি, ভাষাৰ ব্যৱহাৰ আৰু মন্দিৰৰ সংগঠনৰ পৰিৱৰ্তন সাধন কৰে।^৭

পটভূমি

হিন্দু ধৰ্ম এটা বহুত্ববাদী বা ভিন্নধৰ্মী ধৰ্ম আৰু ই বহুতো চিন্তাধাৰাৰে গঠিত। হিন্দু ধৰ্মত আধ্যাত্মিকতা আৰু পৰম্পৰাৰ ওপৰত বিভিন্ন ধৰণৰ ধাৰণা অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে, কিন্তু ইয়াৰ কোনো গীৰ্জা সম্বন্ধীয় ক্ৰম বা ব্যৱস্থা (ecclesiastical order), কোনো প্ৰশ্নাতীত ধৰ্মীয় কৰ্তৃপক্ষ, কোনো পৰিচালনা সংস্থা, কোনো পয়গম্বৰ বা নবী আৰু কোনো বাধ্যতামূলক পৱিত্ৰ ধৰ্মগ্ৰন্থ নাই; হিন্দুসকল বহুদেৱতাবাদী, একদেৱতাবাদী, সৰ্বেশ্বৰবাদী, অদ্বৈতবাদী, অজ্ঞেয়বাদী, মানৱতাবাদী বা নাস্তিক হ’ব পাৰে।^৮

প্ৰাৰম্ভিক প্ৰব্ৰজন

দক্ষিণ এছিয়া ত্যাগ কৰা হিন্দুসকলৰ প্ৰথমটো ডাঙৰ ঢৌ আছিল ১৯ শতিকা আৰু ২০ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে ভাৰতত চলা উপনিৱেশবাদৰ পৰিণতি। চুক্তিভিত্তিক শ্ৰমিক হিচাপে বহুতো হিন্দুৱে বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰান্তলৈ যেনে— গায়ানা, ছুৰিনাম, ত্ৰিনিদাদ, মৰিছাছ, দক্ষিণ আফ্ৰিকা, পূব আফ্ৰিকা, ফিজি, ম্যানমাৰ (ম্যানমাৰ) আৰু মালয়েছিয়ালৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল। ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ বাহিৰত হিন্দু ধৰ্ম প্ৰতিষ্ঠা হোৱা এইবোৰেই আছিল প্ৰথম কেইখনমান দেশ, যাৰ ভিতৰত বহু দেশত আজিও এক সমৃদ্ধিশালী হিন্দু সম্প্ৰদায় আছে।^৫ বিশ্বজুৰি হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ বিস্তাৰত প্ৰব্ৰজনে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছে। ক্ৰেমাৰ আৰু টঙৰ প্ৰতিৱেদন অনুসৰি, বহু হিন্দু প্ৰব্ৰজনকাৰী উত্তৰ আমেৰিকা, যুক্তৰাজ্য, অষ্ট্ৰেলিয়া আৰু পূব আফ্ৰিকাত বসতি স্থাপন কৰিছে, যাৰ ফলত প্ৰৱাসী নেটৱৰ্ক ক্ৰমান্বয়ে সম্প্ৰসাৰিত হৈছে।^৯

জনগাঁথনিৰ অনুমাণিক হিচাপ

দেশ ভিত্তিত হিন্দু জনসংখ্যাৰ জনগাঁথনিগত অনুমাণিক হিচাপ ২০১২ চনত পিউ ৰিচাৰ্চ চেণ্টাৰৰদ্বাৰা প্ৰকাশ কৰা হৈছিল,^১০ ইয়াৰ উপৰি আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ বৈদেশিক পৰিক্ৰমা দপ্তৰৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ধৰ্মীয় স্বাধীনতা প্ৰতিৱেদন (International Religious Freedom Report) ২০০৬-তো ইয়াক প্ৰকাশ কৰা হৈছিল।^১১

মুঠ জনসংখ্যাৰফালৰপৰা ভাৰতত আটাইতকৈ বেছি হিন্দু লোক আছে। শতকৰা হাৰৰফালৰপৰা নেপালত বিশ্বৰ ভিতৰতে আটাইতকৈ বেছি শতাংশ হিন্দু লোক বাস কৰে, যাৰ পিছতে আছে ভাৰত আৰু মৰিছাছ।^১২ ২০২০ চনলৈকে সমগ্ৰ বিশ্বতে হিন্দু জনসংখ্যা প্ৰায় ১.১৭ বিলিয়ন (১১৭ কোটি), যাৰ ফলত ই খ্ৰীষ্টধৰ্ম আৰু ইছলামৰ পিছতে বিশ্বৰ তৃতীয় বৃহত্তম ধৰ্মত পৰিণত হৈছে। প্ৰায় ১.১ বিলিয়ন (১১০ কোটি) হিন্দু ভাৰতত বাস কৰে,^{১৪১৩১৪} যি বিশ্বৰ মুঠ হিন্দু জনসংখ্যাৰ প্ৰায় ৯৪% প্ৰতিনিধিত্ব কৰে।^১৫১৬ এটা পৰিসংখ্যাভিত্তিক অধ্যয়ন অনুসৰি, অনুমাণিক ১০০ নিযুত (১০ কোটি) হিন্দু ভাৰতৰ বাহিৰত বাস কৰে।^১৭ ২০১০ চনত বিশ্বৰ মাত্ৰ দুখন দেশৰ জনসংখ্যাৰ সংখ্যাগৰিষ্ঠ অংশ হিন্দু আছিল— নেপাল আৰু ভাৰত। ২০২২ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি, মৰিছাছত ৪৭.৯ শতাংশ লোক হিন্দু ধৰ্মাৱলম্বী আছিল।^১৮

দেশ অনুসৰি

তলৰ তালিকাখনত ব্যৱহাৰ কৰা উৎসসমূহৰ ভিতৰত আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ বৈদেশিক পৰিক্ৰমা দপ্তৰ,^১১ চি.আই.এ. ৱৰ্ল্ড ফেক্টবুক,^১৯ adherents.com, thearda.com,^২০২১ আৰু পিউ ৰিচাৰ্চ চেন্টাৰ অন্তৰ্ভুক্ত,^২২২৩ লগতে প্ৰয়োজন অনুসৰি অন্যান্য উৎস চিহ্নিত কৰা হৈছে।

দেশ অনুসৰি হিন্দু ধৰ্মাৱলম্বী লোকৰ তালিকা

আৰু চাওক

• নেপালত হিন্দুধৰ্ম