অম্বিকাগিৰী ৰায়চৌধুৰী

অম্বিকাগিৰী ৰায়চৌধুৰী অসমৰ আধুনিক সাহিত্য-ইতিহাসত কবি, গীতিকাৰ, গায়ক, গদ্যকাৰ, সম্পাদক, সংবাদসেৱী, সমাজ-সেৱক আৰু স্বাধীনতা সংগ্ৰামী ৰূপে এক বিশেষ স্থান লাভ কৰা নাম। তেওঁ একেদৰে কাব্য-সৌন্দর্য, আধ্যাত্মিক অনুসন্ধান আৰু ৰাজনৈতিক-সামাজিক দায়বদ্ধতা একেলগে বহন কৰিছিল। অসম আৰু অসমীয়াৰ অধিকাৰ-চেতনাক কেন্দ্ৰ কৰি সৰৱ হৈ থকা, আৰু জনসাধাৰণক উদ্বুদ্ধ কৰাৰ প্ৰচেষ্টাৰ বাবে তেওঁ “অসম কেশৰী” উপাধিৰে জনমানসত পৰিচিত হয়।

জন্ম, পৰিয়াল আৰু বংশ-সূত্ৰ

অম্বিকাগিৰীৰ জন্ম ১৮ ডিচেম্বৰ ১৮৮৫ তাৰিখে বৰপেটাত হয়। তেওঁ বৰপেটাৰ কায়স্থ কুলীয় ৰায়চৌধুৰী পৰিয়ালৰ সন্তান।

• পিতৃ: কৃষ্ণৰাম ৰায়চৌধুৰী
• মাতৃ: দেৱকী দেৱী (শ্ৰীৰামচৰণ ঠাকুৰৰ বংশজাত বুলি উল্লেখ পোৱা যায়)

উৎস-টোকাত তেওঁলোকৰ বংশ-সংযোগৰ প্ৰসংগত শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ বংশধাৰাৰ সৈতে সম্পৰ্ক থকা বুলি কোৱা হৈছে; জগদানন্দ বা ৰামৰায়ক ৰায়চৌধুৰীৰ পূৰ্বপুৰুষ হিচাপে উল্লেখ কৰা হয়।

পৰৱৰ্তী জীৱনত তেওঁৰ জীৱনসংগী কৌশল্যা দেৱী। সন্তান শুচিব্ৰতা ৰায়চৌধুৰী। জেষ্ঠ ভাতৃ হিচাপে গিৰীশচন্দ্ৰ ৰায়চৌধুৰীৰ নামো উল্লেখিত।

সমাজ-সংগঠন আৰু সাংস্কৃতিক কাৰ্য

বৰপেটাত থকা সময়ছোৱাত অম্বিকাগিৰীয়ে প্রত্যক্ষ ৰাজনৈতিক কৰ্মসূচীৰ পৰা আঁতৰি থাকিলেও সমাজ-জীৱনৰ ভিতৰত সাংস্কৃতিক আৰু কল্যাণমূলক কামত সক্ৰিয় হয়। তেওঁৰ উদ্যোগসমূহৰ ভিতৰত কেইটামান দিশ বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য—

• দুখীয়া ছাত্ৰৰ পঢ়া-শুনাৰ সুবিধা নিশ্চিত কৰিবলৈ পুঁজি গঠনৰ চেষ্টা
• থলুৱা ঢুলীয়া চাৰ্কাচক নতুন ৰূপে গঢ়ি “শংকৰদেৱ চাৰ্কাচ” স্থাপন
• অসমীয়া লোকগীত আৰু বৰগীতৰ চর্চা বৃদ্ধি পোৱাকৈ জনসচেতনতা গঢ়া
• বৰপেটাৰ সমাজ-সাংস্কৃতিক পৰিসৰত বঙলা যাত্ৰা নাটৰ প্ৰভাৱ কমোৱাত সহায়

এই ধৰণৰ কামৰ জৰিয়তে তেওঁ অসমীয়াৰ নিজস্ব সাংস্কৃতিক বুনিয়াদ শক্তিশালী কৰিবলৈ সচেষ্ট আছিল—ই তেওঁৰ সাহিত্যিক জাতীয়তাবাদৰো এক সামাজিক ভিত্তি গঢ়ি তোলে।

কৰ্মজীৱন, সম্পাদকীয় কাম আৰু ‘চেতনা’

১৯১৫ চনত তেওঁ ডিব্ৰুগড়লৈ যায়। তাত ৰে’ল বিভাগত টাইপিষ্ট আৰু সংগীত শিক্ষক ৰূপে কাম কৰাৰ লগতে হৰেকৃষ্ণ দাসৰ সৈতে “আসাম বান্ধৱ” নামৰ সাহিত্য আলোচনীত সাহিত্য সম্পাদকৰ দায়িত্ব পালন কৰে। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ নিজে প্ৰকাশ কৰা ‘চেতনা’ আলোচনীত তেওঁৰ সামাজিক-ৰাজনৈতিক ভাবনা বিস্তাৰে প্ৰকাশ পায়। তেওঁ “ডেকা অসম” নামৰ আলোচনীৰো সম্পাদক আছিল বুলি উৎস-টোকাত উল্লেখ আছে।

১৯১৮ চনত চন্দ্ৰনাথ শৰ্মাৰ সহযোগত তেওঁ ‘চেতনা’ মাহেকীয়া আলোচনী উলিয়ায়। এই আলোচনীৰ লিখনীসমূহত—

• স্বাধীনতা আন্দোলন
• অসহযোগিতাৰ ধাৰণা
• ৰাজনীতিত হিংসা-অহিংসাৰ প্ৰাসংগিকতা
• দেশ-বিদেশৰ বিভিন্ন সমস্যা
• বিশেষকৈ অসম আৰু অসমৰ জাতীয় সমস্যা

ইত্যাদি বিষয়ত তেওঁৰ স্পষ্ট মতামত প্ৰকাশ পায়।

স্বাধীনতা সংগ্ৰাম আৰু কাৰাবাসৰ সাহিত্য

অম্বিকাগিৰী ৰায়চৌধুৰী অসহযোগ আন্দোলনৰ সময়ত কাৰাবাস খাটে। জেলত থাকোঁতেই তেওঁ বহু সংখ্যক জাতীয়তাবাদী গীত ৰচনা কৰে। এই গীতসমূহ পৰৱৰ্তী সময়ত ইংৰাজীত ‘Songs of The Cell’ নামেৰে প্ৰকাশ পায় বুলি উল্লেখ আছে; লগতে বাণীকান্ত কাকতি আৰু ড° বিৰিঞ্চি কুমাৰ বৰুৱাই ১৯৪২ চনত ‘চঙচ্‌ অৱ দ্য চেল’ নামে অনুবাদ কৰা তথ্যও উৎস-টোকাত দিয়া হৈছে। কাৰাগাৰৰ অভিজ্ঞতাই তেওঁৰ কাব্য-ভাষাক অধিক তীক্ষ্ণ কৰি তোলে—প্ৰতিবাদ, আত্মমৰ্যাদা আৰু সংগ্ৰামমুখী আহ্বান তেওঁৰ বহু কবিতা-গীতত ধ্বনিত হয়।

সাহিত্যকৃতি: কবিতা, গদ্য আৰু নাটক

ৰায়চৌধুৰীৰ সাহিত্য-কর্মক্ষেত্ৰ বহল। কবিতা, গীত, প্ৰবন্ধ আৰু নাটক—সকলো ক্ষেত্ৰতেই তেওঁৰ সৃষ্টি বিস্তৃত।

কবিতা আৰু গীতিকবিতা

তেওঁৰ উল্লেখযোগ্য কাব্যগ্ৰন্থসমূহৰ ভিতৰত—

• ‘তুমি’ (প্ৰকাশ: ১৯১৬; ৰচনা: ১৯০৭)
• ‘বীণা’ (প্ৰকাশ: ১৯১৬; ৰচনা: ১৯০৭)
• ‘অনুভূতি’ (প্ৰথম প্ৰকাশ: ১৯৫৪; ৬১টা কবিতাৰ সংকলন)
• ‘স্থাপন কৰ, স্থাপন কৰ’ (প্ৰথম প্ৰকাশ: ১৯৫৮)
• ‘বেদনাৰ উল্কা’ (প্ৰথম প্ৰকাশ: ১৯৬৪; ৪৬টা কবিতাৰ সংকলন)
• ‘আজি বন্দো কি ছন্দেৰে’ (উৎস-টোকাত শীৰ্ষক উল্লেখ)

গীতৰ ক্ষেত্ৰত—

• ‘বন্দো কি ছন্দেৰে’ (২৫টা গীতৰ সংকলন; প্ৰথম প্ৰকাশ: ১৯৫৮)
• ‘বেণু’ (গীতৰ সংকলন; উৎস-টোকাত উল্লেখ)

উৎস-টোকাত ‘দেশেই ভগৱান’ (প্ৰথম প্ৰকাশ: ১৯৬৫) নামৰ গ্ৰন্থৰ কথাও আছে, যাক জাতীয় চেতনাসংলগ্ন ৰচনাৰ ধাৰাত ধৰা হয়।

প্ৰবন্ধ-সাহিত্য আৰু চিন্তামূলক ৰচনা

তেওঁৰ গদ্য-গ্ৰন্থৰ ভিতৰত—

• ‘আহুতি’ (প্ৰবন্ধ সংকলন; প্ৰথম প্ৰকাশ: ১৯৫৩)
• ‘ডেকা-ডেকেৰীৰ বেদ’ (প্ৰথম প্ৰকাশ: ১৯৪২)
• ‘ভাৰতীয় স্বৰাজ আৰু অসমীয়া স্বৰাজ’ (প্ৰথম প্ৰকাশ: ১৯৩৪)
• ‘স্বাধীন পঞ্চায়ৎ ৰাষ্ট্ৰগঠনৰ প্ৰাথমিক আঁচনি’ (প্ৰথম প্ৰকাশ: ১৯৪২)
• ‘জগতৰ শেষ আদৰ্শ আৰু বিশ্ব শান্তি স্থাপনৰ পথ’ (প্ৰথম প্ৰকাশ: ১৯১৬; ৰচনা: ১৯১৪)
• ‘শতধাৰ’ (ৰচনা: ১৯২৩)

ইয়াৰ ইংৰাজী ভাষান্তৰ ‘Final Goal of a Man and Lasting Peace’ নামে মহেন্দ্ৰ বৰাই ১৯৬০ চনত অনুবাদ কৰা বুলিও উৎস-টোকাত উল্লেখ আছে।

নাটক আৰু ৰূপাত্মক ৰচনা

তেওঁৰ নাট্যকৃতিসমূহৰ ভিতৰত ‘জয়দ্ৰথ বধ’, ‘কল্যাণময়ী’, ‘ভক্তগৌৰৱ’ (বা শিখীধ্বজৰ দান পৰীক্ষা) আদিৰ নাম পোৱা যায়। কিছুমান ৰচনা আলোচনীত বা ৰেডিঅ’ অনুষ্ঠান ৰূপে প্ৰচাৰিত হৈছে বুলি উৎস-টোকাত উল্লেখ আছে, যেনে ‘শ্ৰীৰামচন্দ্ৰ আৰু তাৰা’ (ৰেডিঅ’ নাট; ১৯৬৫ত প্ৰচাৰিত)।

কবিতাৰ বৈশিষ্ট্য: জাতীয়তাবাদ আৰু ৰহস্যবাদ

উৎস-টোকাৰ তথ্য অনুসৰি তেওঁৰ কবিতাত দুটা মুখ্য সুৰ বিশেষভাবে দৃষ্টি আকর্ষণ কৰে—

• দৃপ্ত জাতীয়তাবাদ: শোষণ-অত্যাচাৰৰ বিৰুদ্ধে তীব্ৰ প্রতিবাদ, আৰু বাধা-বিপত্তি অতিক্ৰম কৰি বীৰত্বে আগবাঢ়িবলৈ উদাত্ত আহ্বান।
• ৰহস্যবাদ/অতীন্দ্ৰিয় অন্বেষণ: বিশেষকৈ ‘তুমি’ আৰু ‘বীণা’ত কোমল, আধ্যাত্মিক সুৰ। ‘তুমি’ৰ কাব্য-যাত্ৰা দৈহিক সৌন্দৰ্য-আকৰ্ষণৰ পৰা ক্ৰমে বিশ্বব্যাপী সৌন্দর্য আৰু অতীন্দ্ৰিয় অনুভৱৰ দিশলৈ গতি কৰে বুলি উৎস-টোকাত ব্যাখ্যা দিয়া আছে।

এই দ্বৈত প্রবণতাই ৰায়চৌধুৰীৰ কাব্য-ব্যক্তিত্বক একেধাৰে সংগ্ৰামী আৰু অন্তর্মুখী—দুয়ো ৰূপতে চিহ্নিত কৰে।

সন্মান, নেতৃত্ব আৰু অন্তিম সময়

ৰায়চৌধুৰীয়ে ১৯৫০ চনৰ ১১ আৰু ১২ মাৰ্চত অসম সাহিত্য সভাৰ একবিংশতম অধিৱেশন গুৱাহাটীৰ মাৰ্ঘেৰিটাত অনুষ্ঠিত হওঁতে সভাপতিত্ব কৰে বুলি উৎস-টোকাত দিয়া আছে। ১৯৬৫ চনত তেওঁ সাহিত্য অকাডেমী বঁটা লাভ কৰে।

তেওঁৰ মৃত্যু ২ জানুৱাৰী ১৯৬৭ তাৰিখে সন্ধিয়া ৬ বাজি ৪৫ মিনিটত, ৮২ বছৰ বয়সত ঘটে। পৰদিনা ৩ জানুৱাৰীত দিনৰ ১ বাজি ৩০ মিনিটত শিলপুখুৰীৰ নৱগ্ৰহ শ্মশানত শেষকৃত্য সম্পন্ন হয় বুলি উৎস-টোকাত উল্লেখিত।

উত্তৰাধিকাৰ

অম্বিকাগিৰী ৰায়চৌধুৰীৰ মূল্য মূলত তিনিটা পৰিসৰত স্পষ্ট—সাহিত্য, জাগৰণ আৰু সংগ্ৰাম। কবিতাত তেওঁ যি একজাতীয় আহ্বান আৰু আত্মমৰ্যাদাৰ ভাষা গঢ়ি তুলিলে, সেয়া অসমৰ আধুনিক মনোভাৱ গঢ়াত সহায়ক হয়। একে সময়তে ‘তুমি’–‘বীণা’ ধাৰাৰ অন্তর্দৃষ্টিমূলক, ৰহস্যমণ্ডিত সুৰে তেওঁৰ সৃষ্টিক কেৱল প্রতিবাদ-সাহিত্যৰ গণ্ডীত সীমাবদ্ধ নাৰাখি এক বহুমাত্ৰিক সাহিত্য-ব্যক্তিত্বলৈ উন্নীত কৰে। সম্পাদক আৰু সমাজ-সংগঠক ৰূপে তেওঁ জনমত গঠন, সাংস্কৃতিক আত্মবিশ্বাস আৰু অসমীয়াৰ স্বকীয়তা-চিন্তাৰ ধাৰাক আগবঢ়াই থৈ যায়।

আৰু চাওক

• অসম
• বৰপেটা
• গুৱাহাটী
• ডিব্ৰুগড়
• চেতনা
• অসম সাহিত্য সভা
• অসহযোগ আন্দোলন
• জাতীয়তাবাদ
• বৰগীত
• শিলপুখুৰী