চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান

চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান ভাৰতৰ কেৰালা ৰাজ্যত অৱস্থিত এখন ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান। এই উদ্যানখন নীলগিৰি পাহাৰত অৱস্থিত আৰু ইয়াৰ মূল এলেকা ৮৯.৫২ বৰ্গ কিঃমিঃ। ইয়াৰ চৌপাশে ১৪৮ বৰ্গ কিঃমিঃ জুৰি এটা বাফাৰ জ’ন আছে। এই ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানখনত কিছুমান বিৰল প্ৰজাতিৰ উদ্ভিদ আৰু বন্যপ্ৰাণী পোৱা যায়। ১৮৪৭ চনত উদ্ভিদবিজ্ঞানী ৰবাৰ্ট ৱাইটৰদ্বাৰা চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছিল।^১ এই উদ্যানখন কেৰালাৰ পালাক্কাড জিলাৰ মান্নাৰক্কাদ তালুক, মালাপ্পুৰম জিলাৰ নীলাম্বুৰ তালুক আৰু তামিলনাডুৰ নীলগিৰি জিলাৰ সীমান্তত অৱস্থিত।

ই নীলগিৰি বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভৰ এক সমৃদ্ধ জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ অঞ্চলত অৱস্থিত। চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ চাৰিওফালে কৰিমপুঝা বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য, নিউ অমৰাম্বালাম সংৰক্ষিত বনাণ্য, মালাপ্পুৰম জিলাৰ নীলাম্বুৰ তালুকত অৱস্থিত নেদুমকায়াম বৰ্ষাৰণ্য, পালাক্কাড জিলাৰ মান্নাৰক্কাদ তালুকত অৱস্থিত আত্তাপ্পাডী সংৰক্ষিত বনাঞ্চল আৰু নীলগিৰি জিলাৰ মুকুৰ্থী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান অৱস্থিত। দক্ষিণ ভাৰতৰ পঞ্চম সৰ্বোচ্চ শৃংগ মুকুৰ্থী শৃংগ আৰু অংগিন্দা শৃংগো ইয়াৰ ওচৰতে অৱস্থিত। কাৱেৰী নদীৰ উপনৈ ভৱানী নদী আৰু ভাৰতপুঝা নদীৰ উপনৈ কুন্তিপুঝা নদী চাইলেণ্ট ভেলীৰ ওচৰৰপৰাই উৎপত্তি হৈছে। কাদালুণ্ডী নদীও চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰপৰাই বৈ আহিছে।

এই ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানখন ভাৰতৰ দক্ষিণ-পশ্চিম ঘাট পৰ্বতমালাৰ বৰ্ষাৰণ্য আৰু ক্ৰান্তীয় আৰ্দ্ধ চিৰসেউজ অৰণ্যৰ ভিতৰত মানুহৰ পৰশ নপৰাকৈ অক্ষুণ্ণ থকা শেষ বনাঞ্চলসমূহৰ অন্যতম। ইয়াৰ উত্তৰে প্ৰস্তাৱিত কৰিমপুঝা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান (২২৫ বৰ্গ কিঃমিঃ) আৰু উত্তৰ-পূবে মুকুৰ্থী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান (৭৮.৪৬ বৰ্গ কিঃমিঃ) অৱস্থিত। ই ১,৪৫৫.৪ বৰ্গ কিঃমিঃ বিস্তৃত নীলগিৰি বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভৰ মূল কেন্দ্ৰ। ২০০৭ চনত ৰাষ্ট্ৰসংঘ শিক্ষা, বিজ্ঞান আৰু সংস্কৃতি সংস্থাৰদ্বাৰা স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত পশ্চিম ঘাট বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰৰ নীলগিৰি উপ-গোটৰ ই এক অংশ।^২

১৯৭০-ৰ দশকত এক জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পৰ পৰিকল্পনাই উদ্যানখনৰ জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যৰ প্ৰতি ভাবুকি কঢ়িয়াই আনিছিল। ইয়াৰ বিৰুদ্ধে এক পৰিৱেশ আন্দোলন গঢ়ি উঠিছিল, যাক চাইলেণ্ট ভেলী বচাও আন্দোলন নামেৰে জনা যায়। এই আন্দোলনৰ ফলত জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পটো বাতিল কৰা হয় আৰু ১৯৮০ চনত এই উদ্যানখন সৃষ্টি কৰা হয়। উদ্যানখনৰ দৰ্শনাৰ্থী কেন্দ্ৰটো চৈৰন্ধ্ৰী নামে ঠাইত অৱস্থিত।

ইতিহাস

১৮৫৭ চনত উদ্ভিদবিজ্ঞানী ৰবাৰ্ট ৱাইটৰদ্বাৰা চাইলেণ্ট ভেলী অঞ্চলৰ জলবিভাজিকাসমূহৰ প্ৰথম পাশ্চাত্য অনুসন্ধান চলোৱা হৈছিল।^১ ব্ৰিটিছসকলে এই অঞ্চলটোক চাইলেণ্ট ভেলী (Silent Valley অৰ্থাৎ নিস্তব্ধ উপত্যকা) নাম দিছিল। কাৰণ তেওঁলোকে অনুভৱ কৰিছিল যে ইয়াত কোলাহল কৰা চিকেডা (cicadas) পোৱা নাযায়। আন এক কাহিনী অনুসৰি, 'চৈৰন্ধ্ৰী' (Sairandhri) নামটোৰ ইংৰাজীকৰণৰ বাবেই এই নামটো হ’ল। তৃতীয় এটা কাহিনীয়ে ইয়াত বৃহৎসংখ্যক সিংহ-নেজীয়া বান্দৰৰ (Macaca silenus) উপস্থিতিক বুজায়।^৩

১৯১৪ চনত চাইলেণ্ট ভেলী অঞ্চলৰ বনাঞ্চলক এক সংৰক্ষিত বনাঞ্চল হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়। ১৯২৭ চনৰপৰা ১৯৭৬ চনৰ ভিতৰত চাইলেণ্ট ভেলী বনভূমিৰ কিছুমান অংশত কাঠ কটা আৰু বনজ সম্পদ আহৰণৰ কাম কৰা হৈছিল। ১৯২৮ চনত চৈৰন্ধ্ৰীত থকা কুন্তিপুঝা নদীৰ পাৰৰ স্থানটোক বিদ্যুৎ উৎপাদনৰ বাবে এক আদৰ্শ স্থান হিচাপে চিনাক্ত কৰা হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত ১৯৫৮ চনত এই অঞ্চলটোৰ অধ্যয়ন আৰু জৰীপ কৰা হয়। ইয়াৰ পিছত কেৰালা ৰাজ্যিক বিদ্যুৎ বৰ্ডৰদ্বাৰা ১৭ কোটি টকা ব্যয় সাপেক্ষ ১২০ মেগাৱাটৰ এটা জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়োৱা হৈছিল।^৪

পৰিৱেশ সম্পৰ্কীয় উদ্বেগ

]]

চাইলেণ্ট ভেলী হৈছে বিলুপ্তপ্ৰায় প্ৰাইমেট প্ৰজাতি সিংহ-নেজীয়া বান্দৰৰ সৰ্ববৃহৎ বাসস্থান। এই প্ৰাণীবিধৰ বাসস্থানৰ প্ৰতি অহা ভাবুকিক লৈ জনসাধাৰণৰ মাজত সৃষ্টি হোৱা উদ্বেগে চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান প্ৰতিষ্ঠাৰ পথ প্ৰশস্ত কৰিছিল।

১৯৭৩ চনত এই উপত্যকাখন সেই দশকৰ ভাৰতৰ আটাইতকৈ তীব্ৰ পৰিৱেশ আন্দোলন "চাইলেণ্ট ভেলী বচাও আন্দোলন"ৰ কেন্দ্ৰবিন্দু হৈ পৰে। সেই সময়ত কেৰালা ৰাজ্যিক বিদ্যুৎ বৰ্ড-এ কুন্তিপুঝা নদীৰ ওপৰত এখন বান্ধ নিৰ্মাণ কৰি 'চাইলেণ্ট ভেলী জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্প ৰূপায়ণ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল। ইয়াৰ ফলত সৃষ্টি হ’বলগীয়া জলাশয়ে ৮.৩ বৰ্গ কিঃমিঃ জুৰি থকা প্ৰাকৃতিক বৰ্ষাৰণ্য বুৰাই পেলালেহেঁতেন আৰু সিংহ-নেজীয়া বান্দৰৰ অস্তিত্ব বিপন্ন কৰিলেহেঁতেন। ১৯৭৬ চনত কেৰালা ৰাজ্যিক বিদ্যুৎ বৰ্ডে বান্ধৰ নিৰ্মাণ কাৰ্য আৰম্ভ কৰাৰ পৰিকল্পনা ঘোষণা কৰে। ইয়াৰ পিছতে এই বিষয়টোৱে জনসাধাৰণৰ দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰে। চেন্নাই সৰ্প উদ্যান আৰু মাদ্ৰাজ ক্ৰ’ক’ডাইল বেংক ট্ৰাষ্টৰ প্ৰতিষ্ঠাপক ৰোমুলাছ ৱাইটেকাৰ চিৰ দিনৰ বাবে এই সৰু আৰু দুৰ্গম অঞ্চলটোৰ প্ৰতি জনসাধাৰণৰ দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰা প্ৰথমজন ব্যক্তি আছিল।^৫

১৯৮৫ চনৰ ৭ ছেপ্টেম্বৰত চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান অধিকাৰিকভাৱে উদ্বোধন কৰা হয়। ইন্দিৰা গান্ধীৰ সোঁৱৰণত চৈৰন্ধ্ৰীত স্থাপন কৰা এটা স্মাৰক তেওঁৰ পুত্ৰ তথা তদানীন্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী ৰাজীৱ গান্ধীয়ে উন্মোচন কৰে। ১৯৮৬ চনৰ ১ ছেপ্টেম্বৰত চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানক নীলগিৰি বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভৰ মূল এলেকা হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়। তেতিয়াৰপৰা চাইলেণ্ট ভেলীৰ পৰিৱেশ তন্ত্ৰ সংৰক্ষণৰ বাবে দীৰ্ঘম্যাদী প্ৰয়াস চলাই থকা হৈছে।^৪

২০০১ চনত এটা জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়োৱা হয় আৰু ইয়াৰ লগে লগে "মানুহ বনাম বান্দৰ"ৰ বিতৰ্ক পুনৰ আৰম্ভ হয়। প্ৰস্তাৱিত বান্ধটোৰ (৬৪.৫ মিটাৰ ওখ আৰু ২৭৫ মিটাৰ দীঘল) স্থান আছিল চৈৰন্ধ্ৰীৰ পুৰণি বান্ধৰ স্থানৰপৰা মাত্ৰ ৩.৫ কিঃমিঃ নামনিলৈ, যিখন ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ সীমাৰপৰা ৫০০ মিটাৰ বাহিৰত অৱস্থিত।^৬ কেৰালাৰ বিদ্যুৎ মন্ত্ৰীয়ে এই পথ্ৰাক্কাডাভু বান্ধ প্ৰকল্পক পুৰণি চাইলেণ্ট ভেলী প্ৰকল্পৰ এক "পৰিৱেশ-অনুকূল বিকল্প" বুলি অভিহিত কৰিছিল। তেওঁলোকে দাবী কৰিছিল कि ১৯৭০-ৰ দশকৰ প্ৰকল্পৰ ৮.৩০ বৰ্গ কিঃমিঃ বুৰ যোৱা এলেকাৰ তুলনাত এই নতুন প্ৰকল্পটোৰ বুৰ যোৱা এলেকাৰ পৰিমাণ হ’ব মাত্ৰ ০.০৪১ বৰ্গ কিঃমিঃ।^৭ ২০০৩ চনৰ জানুৱাৰীৰপৰা মে' মাহলৈকে এক খৰতকীয়া পৰিৱেশ প্ৰভাৱ নিৰূপণ জৰীপ চলোৱা হৈছিল। ১৫ নৱেম্বৰত বনমন্ত্ৰী বিনয় বিশ্বমে কয় যে চাইলেণ্ট ভেলীৰ বাবে প্ৰস্তাৱিত বাফাৰ জ’ন (buffer zone) অতি সোনকালে ঘোষণা কৰা হ’ব।^৮

২০০ctx চনৰ ২১ ফেব্ৰুৱাৰীত কেবিনেট বৈঠকৰ পিছত প্ৰাক্তন মুখ্যমন্ত্ৰী এ. কে. এণ্টনীয়ে সংবাদ মাধ্যমক জনায় যে "যেতিয়া চাইলেণ্ট ভেলীৰ প্ৰস্তাৱটো বাতিল কৰা হৈছিল, তেতিয়া কেন্দ্ৰই পুয়ামকুট্টী প্ৰকল্পক অনুমতি দিয়াৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিছিল। কিন্তু এই প্ৰতিশ্ৰুতি ৰক্ষা কৰা নহ’ল। কেৰালা চৰকাৰে চাইলেণ্ট ভেলী জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্প পুনৰ আৰম্ভ কৰাৰ বিষয়ে কোনো সিদ্ধান্ত লোৱা নাই।" ^৯

২০০৭ চনৰ ১৮ এপ্ৰিলত কেৰালাৰ মুখ্যমন্ত্ৰী ভি. এছ. অচ্যুতানন্দ আৰু তেওঁৰ কেবিনেটে পথ্ৰাক্কাডাভু জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পটো অনুমোদন জনায় আৰু ইয়াক পৰিৱেশ অনুমোদনৰ বাবে কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰলৈ প্ৰেৰণ কৰে।^১০১১

বাফাৰ জ’ন

ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানখনৰ চাৰিওফালে থকা আঞ্চলিক বনাঞ্চলসমূহ বাঁহ আৰু খাগৰি সংগ্ৰহৰ দৰে ৰাজহমুখী উদ্দেশ্যৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ই উদ্যানখনৰ দীঘলম্যাদী সংৰক্ষণত প্ৰভাৱ পেলায়। ইয়াৰ উপৰি ভাং খেতিৰ দৰে অবৈধ কাৰ্যকলাপৰ বাবে ইয়াৰ প্ৰাকৃতিক বাসস্থানৰ অৱক্ষয় ঘটিছে।^১২

২০০৯ চনৰ ২১ নৱেম্বৰত পালাক্কাডত চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ ৰূপালী জয়ন্তী উদ্‌যাপনৰ উদ্বোধন কৰি কেন্দ্ৰীয় বন আৰু পৰিৱেশ মন্ত্ৰী জয়ৰাম ৰমেশ আৰু কেৰালাৰ বনমন্ত্ৰী বিনয় বিশ্বমে ঘোষণা কৰে যে এই অঞ্চলটোৰ উন্নত সুৰক্ষা নিশ্চিত কৰিবলৈ উদ্যানখনৰ বাফাৰ জ’নক ইয়াৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংগ কৰি তোলা হ’ব।^১৩

২০০৭ চনৰ ৬ জুনত কেৰালা কেবিনেটে বাফাৰ জ’নৰ প্ৰস্তাৱটোত অনুমোদন জনায়। এই নতুন ১৪৭.২২ বৰ্গ কিঃমিঃ অঞ্চলটোৰ ভিতৰত আত্তাপ্পাডী বন সংমণ্ডলৰপৰা ৮০.৭৫ বৰ্গ কিঃমিঃ, মান্নাৰক্কাদ বন সংমণ্ডলৰপৰা ২৭.০৯ বৰ্গ কিঃমিঃ আৰু কালিকাভু বন সংমণ্ডলৰপৰা ৩৯.৩৮ বৰ্গ কিঃমিঃ এলেকা অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। ইয়াৰদ্বাৰা ৯৪ বৰ্গ কিঃমিঃ এলেকাৰে এটা সংমণ্ডল 'ভৱানী বন সংমণ্ডল' গঠন কৰা হয় আৰু বাকী ৫৪ বৰ্গ কিঃমিঃ এলেকা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ বৰ্তমানৰ চাইলেণ্ট ভেলী সংমণ্ডলৰ অধীনলৈ অনা হয়। কেবিনেটে এই অঞ্চলটোৰ সুৰক্ষাৰ বাবে ৩৫ গৰাকী কৰ্মচাৰী আৰু ভৱানী সংমণ্ডলৰ আনাভাই আৰু থুডুক্কিত দুটা নতুন বন চকীকো মঞ্জুৰী প্ৰদান কৰে। বনমন্ত্ৰী বিনয় বিশ্বমে কয় যে "এই অঞ্চলটোৱে সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ মৰ্যাদা লাভ কৰিব আৰু এই অঞ্চলৰ জনজাতীয় লোকসকল ইয়াৰদ্বাৰা প্ৰভাবিত নহ’ব। এই সিদ্ধান্তই পৰিৱেশ সুৰক্ষাৰ প্ৰতি বাওঁ গণতান্ত্ৰিক ফ্ৰণ্ট (LDF) চৰকাৰৰ প্ৰতিশ্ৰুতিক পুনৰ দৃঢ় কৰিলে। এই অঞ্চলটো কেৱল ৰাজ্যৰে নহয়, দেশৰ বাবেও এক প্ৰয়োজনীয়তা।" ^১৪

ইয়াৰ পিছত এই প্ৰস্তাৱটো কেৰালাৰ বিদ্যুৎ মন্ত্ৰী এ. কে. বালনলৈ প্ৰেৰণ কৰা হয়। তেওঁ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ প্ৰস্তাৱিত দক্ষিণ-পশ্চিম বাফাৰ জ’ন, অৰ্থাৎ মান্নাৰক্কাদ বন সংমণ্ডলৰ থেনকাৰা ৰেঞ্জত পথ্ৰাক্কাডাভু জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্প স্থাপনৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল। ২০০৭ চনৰ ৯ মে'লৈকে বালনে বাফাৰ জ’নৰ প্ৰস্তাৱ সন্দৰ্ভত কোনো মতামত দিয়া নাছিল।^১৫

২০০৬ চনৰ আগষ্ট মাহত নতুন বনমন্ত্ৰী বিনয় বিশ্বমে উদ্যানখনৰ মূল এলেকাৰ চাৰিওফালে ১৪৮ বৰ্গ কিঃমিঃ বাফাৰ জ’নৰ বাবে বন সংৰক্ষকৰ এটা প্ৰস্তাৱত অনুমোদন জনায়। প্ৰস্তাৱটোত কোৱা হৈছিল: "বিশ্ববিখ্যাত চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানক সকলো সম্ভাৱ্য বিপদৰপৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ ইয়াৰ চাৰিওফালে এখন ফলপ্ৰসূ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল অতি সোনকালে গঠন কৰাটো অত্যন্ত প্ৰয়োজনীয় বুলি অনুভৱ কৰা হৈছে। চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান আৰু প্ৰস্তাৱিত বাফাৰ জ’নৰ পৰিচালনাক একেটা পৰিচালনা ব্যৱস্থাৰ অধীনলৈ আনিহে উদ্যানখনক সকলো সম্ভাৱ্য বিপদৰপৰা সুৰক্ষিত কৰিব পৰা যাব।" প্ৰস্তাৱিত বাফাৰ জ’নৰ ভিতৰত কুন্তিপুঝা নদীৰ পূবে আত্তাপ্পাডী সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ ৯৪ বৰ্গ কিঃমিঃ আৰু নদীৰ পশ্চিমে মান্নাৰক্কাদ ৰেঞ্জ আৰু নীলাম্বুৰ দক্ষিণ সংমণ্ডলৰপৰা লোৱা ৫৪ বৰ্গ কিঃমিঃ এলেকা অন্তৰ্ভুক্ত হ’ব।

২০০৬ চনৰ জানুৱাৰী মাহত কেৰালাৰ প্ৰাক্তন বন আৰু পৰিৱেশ মন্ত্ৰী এ. সুজনপালে কয় যে ভৰতপুঝা সুৰক্ষা সমিতি, মালাম্পুঝা সুৰক্ষা সমিতি, ৱান আৰ্থ ৱান লাইফ আৰু জন জাগ্ৰতাৰদ্বাৰা চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ বাবে ৬০০ বৰ্গ কিঃমিঃ বাফাৰ জ’ন গঠনৰ দাবীক চৰকাৰে বিবেচনা কৰিব। ১৯৮৬ চনৰ উদ্যান পৰিচালনা পৰিকল্পনাত বাফাৰ জ’নৰ এটা প্ৰস্তাৱ কৰা হৈছিল যদিও তাক কাৰ্যবাহী কৰা হোৱা নাছিল।^১৬

১৯৭৯ চনত কৃষি বিভাগৰ তদানীন্তন সচিব এম. এছ. স্বামীনাথনে চাইলেণ্ট ভেলী অঞ্চল ভ্ৰমণ কৰে। তেওঁ পৰামৰ্শ দিছিল যে কেৰালাৰ চাইলেণ্ট ভেলী (৮৯.৫২ বৰ্গ কিঃমিঃ), নিউ অমৰাম্বালাম (৮০ বৰ্গ কিঃমিঃ), আত্তাপ্পাডী (১২০ বৰ্গ কিঃমিঃ) আৰু কইম্বাটুৰৰ গুণ্ডা (১০০ বৰ্গ কিঃমিঃ) সংৰক্ষিত বনাঞ্চলক অন্তৰ্ভুক্ত কৰি মুঠ ৩৮৯.৫২ বৰ্গ কিঃমিঃ এলেকা এটা ৰাষ্ট্ৰীয় বৰ্ষাৰণ্য বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ হিচাপে গঢ়ি তুলিব লাগে।^১৭

২০২০ চনৰ ২৭ অক্টোবৰত ভাৰত চৰকাৰৰদ্বাৰা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানখনৰ চাৰিওফালৰ অঞ্চলটোক পৰিৱেশ সংবেদনশীল অঞ্চল হিচাপে ঘোষণা কৰি এক খচৰা অধিসূচনা জাৰি কৰা হয়।^১৮

ভূগোল

[[চিত্ৰ:Silent Valley-topo.jpg|চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান ভূ-খণ্ডৰ মানচিত্ৰ ১:২৫০,০০০, ১৯৫৯]]

চাইলেণ্ট ভেলীৰ আকৃতি আয়তাকাৰ। ই উত্তৰৰপৰা দক্ষিণলৈ ১২ কিঃমিঃ আৰু পূবৰপৰা পশ্চিমলৈ ৭ কিঃমিঃ বিস্তৃত। ই ১১°০৩' ৰপৰা ১১°১৩' উত্তৰ অক্ষাংশ আৰু ৭৬°२১' ৰপৰা ৭৬°৩৫' পূব দ্ৰাঘিমাংশৰ মাজত অৱস্থিত। উদ্যানখনৰ উত্তৰ মূৰত থকা চিছপাৰা শৃংগৰ (২,২০৬ মিটাৰ) দৰে ওখ ধাৰাবাহিক পাহাৰে ইয়াক নীলগিৰি পৰ্বতমালাৰ পূব আৰু উত্তৰৰ উচ্চভূমিৰপৰা পৃথক কৰিছে। উদ্যানখন ক্ৰমান্বয়ে দক্ষিণফালে পালাক্কাড সমভূমিৰ দিশলৈ ঢাল খাই পৰিছে। ইয়াৰ পশ্চিম দিশটো অসমান পাহাৰেৰে আবৃত। ইয়াৰ উচ্চতা ৬৫৮ মিটাৰৰপৰা অংগিন্দা শৃংগত ২,৩২৮ মিটাৰ পৰ্যন্ত ভিন্ন হয়। অৱশ্যে উদ্যানখনৰ বেছিভাগ অংশই ৮৮০ মিটাৰৰপৰা ১২০০ মিটাৰ উচ্চতাৰ ভিতৰত পৰে। চিৰসেউজ বনাঞ্চলসমূহৰ মাটি ক’লা চানেকীয়া আৰু সামান্য আম্লিক প্ৰকৃতিৰ, য’ত জৈৱিক পদাৰ্থৰ পৰিমাণ বেছি। এই অঞ্চলৰ তলৰ শিলাখণ্ডসমূহ স্কিষ্ট আৰু নাইটযুক্ত গ্ৰেনাইটেৰে গঠিত। ইয়াৰ বাবেই পাহাৰৰ ঢালবোৰত পলসুৱা লেতেৰাইট মাটিৰ সৃষ্টি হৈছে।^১৯

নদীসমূহ

কুন্তিপুঝা নদীয়ে উদ্যানখনৰ সমগ্ৰ ১৫ কিঃমিঃ দৈৰ্ঘ্যৰ উত্তৰৰপৰা দক্ষিণলৈ পানী কঢ়িয়াই নি ভাৰতপুঝা নদীত পেলায়। কুন্তিপুঝা নদীয়ে উদ্যানখনক ২ কিঃমিঃ প্ৰস্থৰ এটা ঠেক পূব খণ্ড আৰু ৫ কিঃমিঃ প্ৰস্থৰ এটা বহল পশ্চিম খণ্ডত বিভক্ত কৰিছে। এই নদীখনৰ পানী কাঁচৰ দৰে ফটফটীয়া আৰু ই এখন চিৰপ্ৰৱাহী নদী। নদীখনৰ প্ৰধান উপনৈসমূহ যেনে কুন্তনচোলাপুঝা, কাৰিঙ্গাথোডু, মাদ্ৰিমাৰান্থোডু, ভালিয়াপাৰাথোডু আৰু কুম্মাথান্থোডু উপত্যকাৰ পূব দিশৰ ওপৰৰ ঢালৰপৰা উৎপত্তি হৈছে। নদীখন সমভাৱে তৰাং, য’ত কোনো প্লাৱনভূমি বা নদীৰ পাক দেখিবলৈ পোৱা নাযায়। ইয়াৰ তলিখন ১২ কিঃমিঃ দূৰত্বৰ ভিতৰত ১,৮৬১ মিটাৰৰপৰা ৯০০ মিটাৰলৈ হ্ৰাস পাইছে। ইয়াৰে শেষৰ ৮ কিঃমিঃ অংশ বিশেষভাৱে সমতল আৰু ইয়াৰ অৱনতি মাত্ৰ ৬০ মিটাৰ। কুন্তিপুঝা হৈছে পশ্চিম ঘাট পৰ্বতমালাৰ ভিতৰত আটাইতকৈ কম খৰস্ৰোতা নদীসমূহৰ অন্যতম, যাৰ অববাহিকা অঞ্চল কীটনাশকমুক্ত।^২০

জলবায়ু

বৰ্ষাকালত চাইলেণ্ট ভেলীত প্ৰচুৰ পৰিমাণে বৰষুণ হয়। কিন্তু বৈচিত্ৰ্যমজ় ভূ-খণ্ডৰ বাবে অঞ্চলটোৰ ভিতৰত বৰষুণৰ প্ৰকৃত পৰিমাণ ভিন্ন হয়। সাধাৰণতে অধিক উচ্চতাত বৰষুণৰ পৰিমাণ বেছি হয়। বৃষ্টিছায়া প্ৰভাৱৰ বাবে বৰষুণৰ পৰিমাণ পশ্চিমৰপৰা পূবলৈ হ্ৰাস পায়। জুন আৰু ছেপ্টেম্বৰ মাহৰ ভিতৰত হোৱা দক্ষিণ-পশ্চিম মৌচুমী বতাহৰ বাবে ইয়াত শতকৰা আশী ভাগ বৰষুণ হয়। এই উদ্যানখনত অক্টোবৰ আৰু নৱেম্বৰ মাহৰ ভিতৰত উত্তৰ-পূব মৌচুমী বতাহৰ বাবেও উল্লেখনীয় পৰিমাণৰ বৰষুণ হয়।^২১

উদ্যানখন সম্পূৰ্ণৰূপে পাহাৰৰ এটা আঙঠিৰ দৰে ঘেৰি থকাৰ বাবে ইয়াৰ নিজা এক ক্ষুদ্ৰ-জলবায়ু আছে। দুয়োটা মৌচুমী বতাহৰ বৰষুণৰ উপৰি ইয়াত কিছু পৰিমাণে পৰিচলন বৰষুণো হয়। বাকী থকা মাহবোৰত উপত্যকাটোক আৱৰি থকা কুঁৱলীৰপৰা উদ্ভিদৰ ওপৰত হোৱা ঘনীভৱনৰ ফলত বৰ্ষাৰণ্যখনত উৎপন্ন হোৱা মুঠ পানীৰ ১৫ শতাংশ পোৱা যায় বুলি ধাৰণা কৰা হৈছে।^২২

২০০৬ চনত উদ্যানখনৰ ৱালাক্কাড অঞ্চলত সৰ্বাধিক ৯,৫৬৯.৬ মিঃমিঃ বাৰ্ষিক বৰষুণ হৈছিল। ২০০০ চনত এই পৰিমাণ আছিল ৭,৭৮৮ মিঃমিঃ; ২০০১ চনত ৮,৩৫১.৯ মিঃমিঃ; ২০০৪ চনত ৮,৪৬৫.৩ মিঃমিঃ; আৰু ২০০৫ চনত ৯,৩৪৭.৮ মিঃমিঃ। উপত্যকাত পোৱা বাৰ্ষিক বৰষুণৰ পৰিমাণ ২০০০ চনত ৭,৭৮৮.৮ মিঃমিঃ আৰু ২০০১ চনত ৮,৩৬১.৯ মিঃমিঃ আছিল। ২০০২ চনত ৪,২৬২.৫ মিঃমিঃ; ২০০৩ চনত ৩,৪৯৯.৬৫ মিঃমিঃ; ২০০৪ চনত ৬,৫২১.২৭ মিঃমিঃ, ২০০৫ চনত ৬,৯১৯.৩৮ মিঃমিঃ; ২০০৬ চনত ৬,৮৪৫.০৫ মিঃমিঃ; ২০০৭ চনত ৬,০০৯.৩৫ মিঃমিঃ; আৰু ২০০৮ চনত ই ৪,৩৮৬.৫ মিঃমিঃ আছিল। ২০০৯ চনৰ অক্টোবৰ মাহলৈকে এই সংখ্যা আছিল ৫,৪৭৭.৪ মিঃমিঃ। এইদৰে ২০০০ আৰু ২০০৮ চনৰ ভিতৰত উদ্যানখনত হোৱা গড় বাৰ্ষিক বৰষুণৰ পৰিমাণ আছিল ৬,০৬৬ মিঃমিঃ।^১৩

ইয়াৰ গড় বাৰ্ষিক উষ্ণতা হৈছে ২০.২ ডিগ্ৰী চেলচিয়াছ। আটাইতকৈ গৰম মাহ কেইটা হৈছে এপ্ৰিল আৰু মে', যেতিয়া গড় উষ্ণতা ২৩ ডিগ্ৰী চেলচিয়াছ হয়। আটাইতকৈ ঠাণ্ডা মাহ কেইটা হৈছে জানুৱাৰী আৰু ফেব্ৰুৱাৰী, যেতিয়া গড় উষ্ণতা ১৮ ডিগ্ৰী চেলচিয়াছ হয়। প্ৰচুৰ বৰষুণৰ বাবে জুন আৰু ডিচেম্বৰ মাহৰ ভিতৰত আপেক্ষিক আৰ্দ্ৰতা ধাৰাবাহিকভাৱে বেছি (৯৫%ৰ ওপৰত) থাকে।^২০

খিলঞ্জীয়া লোকসকল

এই উপত্যকাত মানুহে কেতিয়াবা বসতি স্থাপন কৰাৰ কোনো তথ্য নাই। কিন্তু মুডুগাৰ আৰু ইৰুলা জনজাতীয় লোকসকল এই অঞ্চলৰ খিলঞ্জীয়া বাসিন্দা। তেওঁলোকে ওচৰৰ আত্তাপ্পাডী সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ উপত্যকাত বাস কৰে।^২৩২৪ ইয়াৰ উপৰি, কুৰুম্বাৰ জনজাতিৰ লোকসকলে উদ্যানখনৰ বাহিৰৰ নীলগিৰি সীমান্তৰ আটাইতকৈ ওখ পাহাৰীয়া অঞ্চলত বসবাস কৰে।^২৫

বৰ্তমান বহুতো মুডুগাৰ, ইৰুলা আৰু কুৰুম্বাৰ লোকে দিন-হাজিৰা আৰু বোজা কঢ়িওৱা কুলি হিচাপে কাম কৰে। আত্তাপ্পাডী অঞ্চলৰ ২১টা জনজাতীয় উপনিৱেশৰ ভিতৰত ১৬টাতে ভাং খেতি কৰা হয়। বহুতো মুডুগাৰ লোক চৰম দৰিদ্ৰতাৰ মাজত দিন কটাইছে। সেইবাবে তথাকথিত 'গাঞ্জা মাফিয়া'ই তেওঁলোকক সহজে নিজৰ কামত ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে। ২০০৬ চনত এই ২১টা জনজাতীয় বসতিৰপৰা অতিৰিক্ত ৫০ গৰাকী পুৰুষক বনৰক্ষী হিচাপে নিযুক্তি দিয়াৰ এক পৰিকল্পনা কৰা হৈছিল।^১২

উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণী কূল

উদ্যানখনৰ উপত্যকা অঞ্চলসমূহ ক্ৰান্তীয় আৰু উপ-ক্ৰান্তীয় আৰ্দ্ৰ বহল পাতৰ অৰণ্যৰ পৰিৱেশ-অঞ্চলৰ অন্তৰ্ভুক্ত। ১,০০০ মিটাৰৰ ওপৰৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলসমূহ দক্ষিণ-পশ্চিম ঘাট পৰ্বতমালাৰ পাৰ্বত্য বৰ্ষাৰণ্য অঞ্চলৰ অন্তৰ্গত। ১,৫০০ মিটাৰ উচ্চতাৰ ওপৰত চিৰসেউজ অৰণ্যসমূহ ক্ৰমান্বয়ে হ্ৰস্বকায় বা চাপৰ অৰণ্যলৈ ৰূপান্তৰিত হ’বলৈ ধৰে, যাক শোলা বুলি কোৱা হয়। ইয়াৰ মাজে মাজে মুকলি তৃণভূমি দেখিবলৈ পোৱা যায়। এই দুয়োটা অঞ্চলেই পৰিৱেশ বিজ্ঞানসকলৰ বাবে অতি আকৰ্ষণীয়। কাৰণ ইয়াৰ চহকী জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য মানুহৰ বসতিৰদ্বাৰা কেতিয়াও প্ৰভাবিত বা বিঘ্নিত হোৱা নাই। কেইবাটাও সংকটগ্ৰস্ত প্ৰজাতি কেৱল এই অঞ্চলৰে থলুৱা প্ৰজাতি। ইয়াত প্ৰায়ে উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণীৰ নতুন নতুন প্ৰজাতি আৱিষ্কাৰ হৈ থাকে।^২০

প্ৰাণীকুল

চৰাই-চিৰিকটি

বাৰ্ডলাইফ ইণ্টাৰনেশ্যনেলৰ তালিকাত চাইলেণ্ট ভেলীৰ ১৬টা চৰাইৰ প্ৰজাতিক সংকটগ্ৰস্ত বা সীমিত অঞ্চলৰ চৰাই হিচাপে অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। সেইবোৰ হৈছে:- নীলগিৰি বন-কপৌ, মালাবাৰ ভাটৌ, মালাবাৰ ধূসৰ ধনেশ, বগাপেটীয়া কোকলোঙা, ধূসৰ মূৰৰ বুলবুলি, দীঘল নেজীয়া বন-চৰাই, মুগা ৰঙৰ সাতভনী চৰাই, ৱায়ানাদ হঁহা চৰাই, নীলগিৰি হঁহা চৰাই, নীলগিৰি নীলা ৰবিন, ক’লা আৰু মুগা ৰঙৰ মাখিখেদা চৰাই, নীলগিৰি মাখিখেদা চৰাই, বগা পেটৰ নীলা মাখিখেদা চৰাই, ৰঙা পিঠিৰ মৌ-পিয়া চৰাই আৰু নীলগিৰি টিপচী চৰাই।^২৬

ইয়াত পোৱা বিৰল চৰাইৰ প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত চিলন ভেকুলী-মুখা চৰাই আৰু ৰাজধনেশ অন্যতম। ২০০৬ চনৰ শীতকালীন চৰাই জৰীপৰ সময়ত উদ্যানখনৰ সৰ্বোচ্চ শৃংগ চিছপাৰাত চিকাৰী চৰাইৰ এটা নতুন প্ৰজাতি 'দীঘল ভৰিৰ চিলনী' আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছিল। এই জৰীপত আইইউচিএন ৰেড লিষ্ট (IUCN Red List) ত নথিভুক্ত ১০টা বিলুপ্তপ্ৰায় প্ৰজাতি পোৱা গৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত ৰঙা পাখিৰ খোপাধাৰী কুলি চৰাই, মালাবাৰ ফুটুকী ধনেশ আৰু শেঁতা চিলনী চৰাই অন্তৰ্ভুক্ত। এই অঞ্চলটো ক’লা আৰু সুমথিৰা ৰঙৰ মাখিখেদা চৰাই ধৰি ১৫টা থলুৱা প্ৰজাতিৰ বাসস্থান। চাইলেণ্ট ভেলী অঞ্চলত নতুনকৈ দেখা পোৱা ১৭টা প্ৰজাতি ধৰি মুঠ ১৩৮টা চৰাইৰ প্ৰজাতি ইয়াত লিপিৱদ্ধ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত আটাইতকৈ বেছি সংখ্যাত পোৱা চৰাইবিধ আছিল চুটি নেজীয়া বুলবুলি।^২৭

স্তন্যপায়ী প্ৰাণী

চাইলেণ্ট ভেলীত অন্ততঃ ৩৪টা প্ৰজাতিৰ স্তন্যপায়ী প্ৰাণী আছে। ইয়াৰ ভিতৰত সংকটগ্ৰস্ত সিংহ-নেজীয়া বান্দৰ, নীলগিৰি বান্দৰ, মালাবাৰৰ বিশাল কেৰ্কেটুৱা, নীলগিৰি তাহৰ, পেশ্বৱাৰ বাদুলী (Myotis peshwa) আৰু নোমাল পাখিৰ বাদুলী অন্যতম। ইয়াত বাদুলী, নিগনি আৰু নিগনিজাতীয় প্ৰাণীৰ নটা প্ৰজাতি পোৱা যায়।^২৮

১৯৯৩ চনৰপৰা ১৯৯৬ চনলৈকে তিনি বছৰ ধৰি চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান আৰু ইয়াৰ কাষৰীয়া অঞ্চলসমূহত সকলো দিবাচৰ প্ৰাইমেটৰ বিস্তাৰ আৰু জনসংখ্যা অধ্যয়ন কৰা হৈছিল। এই সময়ছোৱাত সিংহ-নেজীয়া বান্দৰৰ চৈধ্যটা দল, নীলগিৰি বান্দৰৰ পঁচাশীটা দল, টুপি থকা বান্দৰৰ পোন্ধৰটা দল আৰু হনুমান বান্দৰৰ সাতটা দল পৰ্যবেক্ষণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত নীলগিৰি বান্দৰবোৰ সিঁচৰতি হৈ আছিল। আনহাতে সিংহ-নেজীয়া বান্দৰৰ দলবোৰ উদ্যানখনৰ কেৱল দক্ষিণ খণ্ডতে সীমাবদ্ধ আছিল। টুপি থকা বান্দৰ আৰু হনুমান বান্দৰবোৰ মাজে মাজেহে এই অঞ্চললৈ আহিছিল। চাইলেণ্ট ভেলীৰ অৰণ্য বৰ্তমানেও থলুৱা তথা বিলুপ্তপ্ৰায় প্ৰাইমেট সিংহ-নেজীয়া বান্দৰ আৰু নীলগিৰি বান্দৰৰ বাবে আটাইতকৈ সুৰক্ষিত আৰু উপযুক্ত বাসস্থানসমূহৰ অন্যতম হৈ আছে।^২৯

পতংগসমূহ

উদ্যানখনত অন্ততঃ ৭৩০টা চিনাক্ত কৰা পতংগৰ প্ৰজাতি আছে। ইয়াৰ ভিতৰত সৰ্বাধিকসংখ্যক প্ৰজাতি লেপিডোপ্টোপেৰা (Lepidoptera) আৰু কোলিওপ্টেৰা (Coleoptera) বৰ্গৰ অন্তৰ্গত। ইয়াত বহুতো শ্ৰেণীভুক্ত নোহোৱা পতংগও সংগ্ৰহ কৰা হৈছে। এইবোৰৰ ওপৰত অধিক অধ্যয়নৰ প্ৰয়োজন আছে।^৩০

ইয়াত ৩৩টা প্ৰজাতিৰ অৰ্থোপ্টোপেৰা লিপিৱদ্ধ কৰা হৈছে। ইয়াৰে এটা প্ৰজাতি সম্পূৰ্ণ নতুন আছিল। ৪১টা প্ৰজাতিৰ হেমিপ্টেৰা (ইয়াৰে আঠটা নতুন) পোৱা গৈছে। ১০টা নতুন প্ৰজাতিসহ ১২৮টা প্ৰজাতিৰ কোলিওপ্টেৰা লিপিৱদ্ধ কৰা হৈছে।^৩১

ইয়াত ১২৮টা প্ৰজাতিতকৈও অধিক পখিলা আৰু ৪০০টা প্ৰজাতিৰ মথ বাস কৰে। ১৯৯৩ চনৰ এটা অধ্যয়নে ৯টা পৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত পখিলা বিচাৰি পাইছিল। নিমফেলিডী (Nymphalidae) আৰু পাপিলিওনিডী (Papilionidae) পৰিয়ালৰ ভিতৰত সৰ্বাধিকসংখ্যক প্ৰজাতি আছিল। ইয়াৰে ১৩টা প্ৰজাতি দক্ষিণ ভাৰতৰ থলুৱা আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত ৫টা প্ৰজাতিয়ে সুৰক্ষিত মৰ্যাদা লাভ কৰিছে।^৩২ চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ দিশে হাজাৰ হাজাৰ পখিলাৰ এক মিশ্ৰিত জুম পৰিভ্ৰমণ কৰা পৰ্যবেক্ষণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত পখিলাৰ সাতটা প্ৰজাতি আছিল। এটা পৰ্যবেক্ষণত দেখা গৈছিল যে কেইটামান চৰায়ে এই পখিলাবোৰ ধৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল।^৩৩

২০১৮ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত ইণ্ডিয়ান ড্ৰেগনফ্লাই ছ’চাইটি আৰু বন তথা বন্যপ্ৰাণী বিভাগৰদ্বাৰা চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ বাফাৰ জ’নত এক যুটীয়া জৰীপ চলোৱা হৈছিল। এই জৰীপত ৮৩টা প্ৰজাতিৰ ফৰিং(odonata) পোৱা গৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত ইণ্ডোষ্টিক্টা ডেক্কানেনচিছ, বাৰ্মাগোমফাছ লাইডলয়ি, মাইক্ৰোগোমফাছ চউটেৰী, অনিচোগোমফাছ নীলগিৰিয়েনচিছ, ইউফিয়া ডিচপাৰ, ইডিওনিক্স ট্ৰাভাংকুৰেনচিছ, মেগালোগোমফাছ হেনিংটনী আৰু লেষ্টেছ ডৰোথিয়া অন্যতম আছিল।^৩৪ ২০১৯ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত ছ’চাইটি ফৰ ওডোনাট ষ্টাডিজ আৰু বন তথা বন্যপ্ৰাণী বিভাগৰদ্বাৰা উদ্যানখনৰ মূল আৰু বাফাৰ জ’নত আন এক যুটীয়া জৰীপ চলোৱা হৈছিল। এই জৰীপত ৮টা নতুন প্ৰজাতিসহ ৭৫টা ওডোনাটা (odonata) প্ৰজাতি পোৱা গৈছিল। ইয়াৰ ফলত চাইলেণ্ট ভেলীত মুঠ ওডোনাটা প্ৰজাতিৰ সংখ্যা ৯১টালৈ বৃদ্ধি পায়। ইয়াৰ ভিতৰত হেমিকৰ্ডুলিয়া এছিয়াটিকা, মেক্ৰোগোমফাছ ৱায়ানাডিকাছ, লেমেলিগোমফাছ নীলগিৰিয়েনচিছ, এপিথেমিছ মাৰী, পালপোপ্লেউৰা ছেক্সমেকুলাটা, নিউৰোথেমিছ ইণ্টাৰমিডিয়া, এগ্ৰিওকনেমিছ স্প্লেণ্ডিডিছিমা, লেষ্টেছ ডৰোথিয়া, অনিচাৰ্গিয়া এট্ৰ’চিয়ানা, ফাইলোনিউৰা ৱেষ্টাৰমেনি, ইউফিয়া ডিচপাৰ আৰু প্ৰোটোষ্টিক্টা গ্ৰেভেলি অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।^৩৫৩৬ ২০২৩ চনত কৰা আন এক যুটীয়া জৰীপত আৰু ৩টা নতুন ওডোনাটা প্ৰজাতি উদ্ধাৰ হয়। ইয়াৰ ফলত চাইলেণ্ট ভেলীৰ মুঠ ওডোনাটা প্ৰজাতিৰ সংখ্যা ১০৩টালৈ বৃদ্ধি পায়। ইয়াৰ ভিতৰত মেগালোগোমফাছ হেনিংটনী, কাকোনিউৰা ৰিচি আৰু মেলানোনিউৰা বাইলিনেটা অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।^৩৭৩৮ পৰৱৰ্তী সময়ত, ২০২১ চনৰ অক্টোবৰ মাহত চলোৱা আন এক যুটীয়া জৰীপত আৰু ৬টা নতুন ওডোনাটা প্ৰজাতি আৱিষ্কাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ সৈতে চাইলেণ্ট ভেলীৰ মুঠ ওডোনাটা প্ৰজাতিৰ সংখ্যা ১০৯টালৈ বৃদ্ধি পালে। এই নতুনকৈ পোৱা প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত মেৰোগোমফাছ লংগিষ্টিগ্‌মা, মেক্ৰোমিয়া ইৰাটা, মেক্ৰোমিডিয়া ডনাল্ডি, প্ৰোটোষ্টিক্টা মৰ্টনী, ইউফিয়া ৱায়ানাডেনচিছ আৰু ইলাটোনিউৰা টেট্ৰিকা অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।^৩৯

অন্যান্য

উদ্যানখনত অন্ততঃ ৫০০টা প্ৰজাতিৰ কেঁচু আৰু জোক চিনাক্ত কৰা হৈছে।^২৮

২০১৬ চনত প্ৰথমবাৰৰ বাবে বৰ্ণনা কৰা চাইলেণ্ট ভেলী জোপোহা ভেকুলী (ৰাওৰচেষ্টেছ চাইলেণ্টভেলী) নামৰ প্ৰজাতিটো এই উদ্যানখনৰ নামেৰেই নামকৰণ কৰা হৈছে।^৪০

উদ্ভিদকূল

এই উপত্যকাৰ উদ্ভিদকূলৰ ভিতৰত ১,০০০ তকৈও অধিক প্ৰজাতিৰ সপুষ্পক উদ্ভিদ, ১০৮ প্ৰজাতিৰ অৰ্কিড, ১০০বিধ ঢেঁকীয়া জাতীয় উদ্ভিদ আৰু ইয়াৰ সহযোগী উদ্ভিদ, ২০০বিধ লিভাৰৱৰ্ট, ৭৫বিধ লাইকেন আৰু প্ৰায় ২০০বিধ ভেঁকুৰ অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে। এই উদ্ভিদসমূহৰ সৰহভাগেই পশ্চিম ঘাট পৰ্বতমালাৰ একোটা থলুৱা প্ৰজাতি।^৪১

সপুষ্পক উদ্ভিদসমূহ

বৰ্তমান ইয়াত চিনাক্ত কৰা গুপ্তবীজী উদ্ভিদসমূহৰ ভিতৰত ১৩৪টা পৰিয়াল আৰু ৫৯৯টা গণৰ অন্তৰ্গত ৯৬৬টা প্ৰজাতি আছে। ইয়াৰ ভিতৰত ১১৩টা পৰিয়াল আৰু ৪২০টা গণৰ ৭০১টা দ্বিবীজপত্ৰী উদ্ভিদ আছে। লগতে ২১টা পৰিয়াল আৰু ১৩৯টা গণৰ ২৬৫টা একবীজপত্ৰী উদ্ভিদ আছে। ইয়াত আটাইতকৈ ভালদৰে প্ৰতিনিধিত্ব কৰা পৰিয়ালসমূহ হৈছে ১০৮টা প্ৰজাতি থকা 'অৰ্কিড' পৰিয়াল। ইয়াৰ ভিতৰত বিৰল আৰু অতি বিপন্ন অৰ্কিড যেনে ইপচিয়া মালাবাৰিকা (Ipsea malabarica), বাল্বোফাইলাম চাইলেণ্টভেলিয়েনচিছ (Bulbophyllum silentvalliensis) আৰু এৰিয়া তিয়াগী (Eria tiagii) অন্যতম। ইয়াৰ উপৰি বনজাতীয় উদ্ভিদ (৫৬টা প্ৰজাতি), ফলজাতীয় উদ্ভিদ (৫৫টা প্ৰজাতি), ৰুবিয়েছী (৪৯টা প্ৰজাতি) আৰু এষ্টাৰেছী (৪৫টা প্ৰজাতি) পোৱা যায়। ইয়াত বহুতো বিৰল, থলুৱা আৰু অৰ্থনৈতিকভাৱে মূল্যৱান প্ৰজাতি আছে, যেনে ইলাচী, জালুক, কাঠ আলু, বীন আৰু কীট-প্ৰতিৰোধী এক বিশেষ প্ৰজাতিৰ ধান। লগতে আয়ুৰ্বেদিক ঔষধত ব্যৱহাৰ হোৱা ১১০টা গুৰুত্বপূৰ্ণ উদ্ভিদৰ প্ৰজাতিও ইয়াত পোৱা যায়।^৪২ চাইলেণ্ট ভেলীৰপৰা সাতটা নতুন উদ্ভিদৰ প্ৰজাতি লিপিৱদ্ধ কৰা হৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত ১৯৯৬ চনত আৱিষ্কৃত 'বালচামিনেছী' পৰিয়ালৰ এক নতুন প্ৰজাতি ইম্পেটিয়েন্স চিৱাৰাজানী (Impatiens sivarajanii) অন্যতম।^৪৩

গছ-গছনি

অৰণ্যখনত সিংহ-নেজীয়া বান্দৰৰ উপস্থিতি বহু পৰিমাণে 'কুলেনিয়া এক্সাৰিলাটা' গছৰ ফুল ফুলিবৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে।^৪৪

এই উপত্যকা অঞ্চলত গছ-গছনিৰ ছয়টা সুকীয়া শ্ৰেণী পোৱা যায়। ইয়াৰে তিনিটা শ্ৰেণী কেৱল দক্ষিণ খণ্ডতে দেখা যায়:

1. কুলেনিয়া এক্সাৰিলাটা আৰু পেলাকুৱাম ইলিপ্টিকাম
2. পেলাকুৱাম ইলিপ্টিকাম আৰু নাহৰ
3. নাহৰ আৰু কেলোফাইলাম ইলেটাম

বাকী থকা গছসমূহ উদ্যানখনৰ মধ্য আৰু উত্তৰ অংশত সীমাবদ্ধ হৈ আছে:

1. পেলাকুৱাম ইলিপ্টিকাম আৰু পোইচিলোনীউৰণ ইণ্ডিকাম
2. কেলোফাইলাম ইলেটাম আৰু অচলান্দ্ৰা প্ৰজাতিসমূহ
3. পোইচিলোনীউৰণ ইণ্ডিকাম আৰু অচলান্দ্ৰা প্ৰজাতিসমূহ^৪৫

চাইলেণ্ট ভেলী ক্ৰান্তীয় বৰ্ষাৰণ্যৰ ১২বিধ গুৰুত্বপূৰ্ণ গছৰ প্ৰজাতিৰ প্ৰাকৃতিক পুনৰুৎপাদনৰ এক অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে এই আটাইকেইটা প্ৰজাতিৰে প্ৰাকৃতিক বিকাশ অতি ভাল। অধ্যয়ন কৰা প্ৰজাতিসমূহ আছিল ক্ৰমে পেলাকুৱাম ইলিপ্টিকাম, কুলেনিয়া এক্সাৰিলাটা, পোইচিলোনীউৰণ ইণ্ডিকাম, মাইৰিষ্টিকা ডেক্টিলইডিছ, ইলাইঅ’কাৰ্পাছ গ্লেণ্ডুলোছাছ, লিটচেয়া ফ্লৰিবুণ্ডা, মেচুৱা নাগাচাৰিয়াম, চিনামোমাম মালাবাট্ৰাম, এগ্ৰষ্টিষ্টেচিছ মিবল্ডি, কেলোফাইলাম পলিঅেন্থাম, গাৰ্চিনিয়া মৰেলা আৰু এক্টিনোডাফনে কেম্পানুলাটা।^৪৬

২০০১ চনত প্ৰতি একৰত তিনিডালকৈ গছ কটাৰ এক পৰিকল্পনাৰ অধীনত প্ৰায় ২০ বৰ্গ কিঃমিঃ বনাঞ্চলৰপৰা ৪৮,০০০ ঘন মিটাৰ কাঠ কাটি উলিওৱা হৈছিল।^৪৭

বংশগতীয় সম্পদসমূহ

মানৱ ইতিহাসত বনৰীয়া অৱস্থাত পোৱা বংশগতীয় সম্পদৰ প্ৰায় ১০% উন্নত মানৰ আৰু অধিক উৎপাদনক্ষম শস্য, ফল-মূল আৰু শাক-পাচলি উৎপাদনৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। ভৱিষ্যতৰ খাদ্য নিৰাপত্তা এতিয়া বাকী থকা ৯০% সম্পদৰ সংৰক্ষণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে। এই সংৰক্ষণ চাইলেণ্ট ভেলীৰ দৰে উচ্চ জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ বাসস্থানসমূহ সুৰক্ষিত কৰাৰ জৰিয়তেহে সম্ভৱ।^৪৮

ভাৰতীয় কৃষি গৱেষণা পৰিষদৰ (ICAR) অধীনস্থ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্ভিদ বংশগতীয় সম্পদ ব্যুৰোৰ উদ্ভিদ অন্বেষণ আৰু সংগ্ৰহ বিভাগে চাইলেণ্ট ভেলীক এক উচ্চ জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ অঞ্চল হিচাপে চিনাক্ত কৰিছে।^৪৯ ই ৰিকম্বিনেণ্ট ডিএনএ উদ্ভাৱনৰ বাবে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ জিন ভঁৰাল সম্পদ। বনৰীয়া জাৰ্মপ্লাজম ব্যৱহাৰৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ উদাহৰণ হৈছে চাইলেণ্ট ভেলীত পোৱা বনৰীয়া ধানৰ প্ৰজাতি অৰাইজা নিভাৰা (Oryza nivara) আৰু অৰাইজা পিত্তাম্বী (Oryza Pittambi)। এই প্ৰজাতিসমূহৰপৰা লোৱা জিনৰ সহায়ত আই.আৰ.-৩৬ (IR-36) ৰ দৰে উচ্চ উৎপাদনক্ষম তথা বিভিন্ন ৰোগ প্ৰতিৰোধক ক্ষমতা থকা সংকৰ বা হাইব্ৰিড ধানৰ প্ৰজাতি বিকশিত কৰা হৈছে। এই নতুন ধানৰ প্ৰজাতিসমূহে সমগ্ৰ এছিয়া মহাদেশতে সেউজ বিপ্লৱ অহাত-মুখ্য ভূমিকা পালন কৰিছিল।^৫০

ইয়াৰ উপৰি, চাইলেণ্ট ভেলীৰপৰা সংগ্ৰহ কৰা গছৰ বৃদ্ধি ক্ষিপ্ৰ কৰা এক বিশেষ বেক্টেৰিয়াৰ বংশগতীয় মূল্যায়নে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ তথ্য দাঙি ধৰিছে। পৰীক্ষাগাৰৰ পৰীক্ষাত দেখা গৈছে যে ইয়াৰ 'IISR 331' নামৰ প্ৰজাতিটোৱে জালুক গছৰ পুলিৰ বৃদ্ধি ২২৮% লৈকে বৃদ্ধি কৰিব পাৰে। লগতে গছ জঁয় পৰি যোৱা এক সাধাৰণ উদ্ভিদ ৰোগ ফাইটোফথোৰা কেপচিচি (Phytopthora capsici) প্ৰতিৰোধ কৰাত ই ৮২.৭% কাৰ্যকাৰী বুলি প্ৰমাণিত হৈছে।^৫১

প্ৰত্যাহ্বানসমূহ

বনজুই

কেৰালাৰ বনাঞ্চলসমূহে মুখা-মুখি হোৱা এক অন্যতম প্ৰধান ভাবুকি হৈছে বনজুই। পশুধন চৰোৱা লোকসকলে প্ৰায়ে গৰু-মহৰ বাবে নতুন ঘাঁহ গজিবলৈ এটা নিৰ্দিষ্ট অঞ্চলত জুই লগাই দিয়ে। শুকান বতৰত এই জুই লগাৰ সম্ভাৱনা আটাইতকৈ বেছি হয়। ইয়াৰ উপৰি, ভাং খেতি, চোৰাং চিকাৰ, গছ কটা আৰু অ-কাষ্ঠ বনজ সম্পদ সংগ্ৰহৰ দৰে অবৈধ কাৰ্যকলাপৰ বাবেও বনজুই লাগে। বহু সময়ত অসতৰ্ক পৰ্যটক আৰু তীৰ্থযাত্ৰীসকলৰ বাবেও ডাঙৰ বনজুইৰ সৃষ্টি হয়।^৫২

ভাং খেতি

চাইলেণ্ট ভেলীত ভাৰতৰ কিছুমান আটাইতকৈ বৃহৎ অবৈধ ভাং খেতি আছে।^৫৩ এই বনাঞ্চলসমূহত ভাং খেতি কৰাটো এক পৰম্পৰাগত কাৰ্য। ইয়াত এনে কিছুমান লোক আছে যিয়ে জীৱিকাৰ বাবে এই 'গাঞ্জা অৰ্থনীতি'ৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে।^৫৪ ইৰুলা, মুডুগা আৰু কুৰুম্বাৰ (বিশেষকৈ শেষৰটো) জনজাতিৰ লোকসকলে ইতিহাসত সদায় ভাং খেতি কৰি আহিছে।^৫৫ চাইলেণ্ট ভেলীত খেতি কৰা বীজহীন ভাঙৰ প্ৰজাতিটোক 'চৈৰন্ধ্ৰী' বুলি জনা যায়। এই প্ৰজাতিটো ইয়াৰ গুণগত মানৰ বাবে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত বিখ্যাত।^৫৬

প্ৰাক্তন অতিৰিক্ত মুখ্য সচিব মাধৱ মেননৰ মতে, ইয়াত খেতি কৰা ভাং বিশ্বৰ ভিতৰতে অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ আৰু ইয়াক বিশ্বজুৰি বিক্ৰী কৰা হয়।^৫৫ এই লাভজনক শস্যৰ অবৈধ খেতিৰ বাবে গাঞ্জা মাফিয়াই চাইলেণ্ট ভেলীৰ বাফাৰ জ’নসহ আত্তাপ্পাডী পাহাৰৰ শ শ একৰ ক্ৰান্তীয় চিৰসেউজ বনাঞ্চল কাটি ধ্বংস কৰিছে। ২০০৬ চনৰ এপ্ৰিল মাহৰ ভিতৰত আত্তাপ্পাডী অৰণ্যৰপৰা ভাং খেতি সম্পূৰ্ণৰূপে উৎখাত কৰাৰ বাবে বন বিভাগে এক অভিলাষী পৰিকল্পনা হাতত লৈছিল।^১২

মাওবাদীৰ উপস্থিতি

২০১৪ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত মাওবাদীৰ এটা দলে মুক্কালীত থকা চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ টিকট কাউণ্টাৰত আক্ৰমণ কৰিছিল। তেতিয়াৰেপৰা তাত এটা ডাঙৰ বিশেষ আৰক্ষী বাহিনী নিয়োজিত কৰা হৈছে। কিন্তু পূব কেৰালাৰ জনজাতীয় অঞ্চলসমূহত মাওবাদী গোটসমূহৰ বৰ্ধিত প্ৰভাৱ গভীৰ উদ্বেগৰ বিষয় হৈ পৰিছে।^৫৭

তথ্যসূত্ৰ

অধিক পঠন

• Kerala Forest Dept. in association with Kerala Forest Research Institute, Dehra Dun. (1999). Silent Valley: Whispers of Reason. Natraj Publishers. ISBN 8190097814
• Aiyappan A. (1988), Tribal Culture and Tribal Welfare By, Uma Charan Mohanty, University of Madras Dept. of Anthropology.

বাহ্যিক সংযোগ

• জয়প্ৰকাশৰ ব্লগ "Silent Valley: One of earth's last unspoilt ecosystems"
• চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ মুক্কালীৰপৰা চৈৰন্ধ্ৰীলৈ ৩৭খন আলোকচিত্ৰ
• চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান এটা ভ্ৰমণ ব্লগ
• silentvalley.gov.in
• "Only An Axe Away" এই ৪০ মিনিটৰ, ২০০৪ চনৰ তথ্যচিত্ৰখনত চাইলেণ্ট ভেলীক ধ্বংসাত্মক উন্নয়নৰপৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ চলোৱা অনন্য অভিযানৰ ইতিহাস বৰ্ণনা কৰা হৈছে।