ভাৰতপুঝা নদী

ভাৰতপুঝা ( Bharathappuzha) যাক নীলা নদী বুলিও জনা যায়, ^১ ভাৰতৰ তামিলনাডু আৰু কেৰালা ৰাজ্যৰ মাজেৰে বৈ যোৱা এখন নদী। ২০৯ কিলোমিটাৰ দৈৰ্ঘ্যৰ এই নদীখন কেৰালাৰ মাজেৰে বৈ যোৱা নদীসমূহৰ ভিতৰত পেৰিয়াৰৰ পিছত দ্বিতীয় দীৰ্ঘতম নদী।^২ ভাৰতপুঝা পালাক্কাঁড় গেপৰ মাজেৰে বৈ গৈছে। পালাক্কাঁড় গেপ হৈছে পশ্চিমঘাটৰ কেৰালা অংশত থকা আটাইতকৈ ডাঙৰ প্ৰাকৃতিক খোলা পথ।^৩ নীলা নদীয়ে কেৰালাৰ দক্ষিণ মালাবাৰ অঞ্চলৰ সংস্কৃতি আৰু জনজীৱন গঢ় দিয়াত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছে। প্ৰাচীন লিপি আৰু নথি-পত্ৰত এই নদীক পেৰাৰ নামেৰেও উল্লেখ কৰা হৈছে।

ভাৰতপুঝা এখন আন্তঃৰাজ্যিক নদী আৰু কেৰালাৰ মালাপ্পুৰম আৰু পালাক্কাঁড় জিলাৰ লগতে কেৰালাৰ পালাক্কাঁড়–থ্ৰিছুৰ জিলা সীমান্তৰ কিছু অংশ আৰু তামিলনাডুৰ কইম্বাটোৰ আৰু তিৰুপ্পুৰ জিলাৰ জনসাধাৰণৰ বাবে ই এক গুৰুত্বপূৰ্ণ জলসম্পদ তথা জীৱনধাৰাৰ আধাৰ। নদীখনৰ পাৰত উৰ্বৰ থ্ৰিছুৰ–পোন্নানি কোল জলাভূমি অৱস্থিত।

ব্যুৎপত্তিবিজ্ঞান

নদীখনৰ উৎপত্তি তামিলনাডুৰ তিৰুমূৰ্তি বান্ধৰ ওচৰত। কেৰালাত প্ৰৱেশ কৰাৰ পাছত নদীখন গুৰুত্বপূৰ্ণ হৈ পৰে আৰু নদীখনৰ পাঁচটা নাম হৈছে ভাৰতপুঝা, পন্নানি নদী, নীলা, পেৰাৰ আৰু কুট্টিপুৰম নদী নামেৰে প্ৰচলিত। ইয়াৰে প্ৰথমটো নাম, অৰ্থাৎ ভাৰতপুঝা, সৰ্বাধিক জনপ্ৰিয়। নদীখন এটা আঝি (মোহনা)ৰ জৰিয়তে লাক্ষাদ্বীপ সাগৰত মিলিত হয়। এই মোহনাৰ দক্ষিণ অংশ পন্নানি আৰু উত্তৰ অংশ পাদিঞ্জাৰেক্কাৰা নামেৰে জনাজাত। সেইবাবেই নদীখনক পন্নানি নদী বুলিও কোৱা হয়। ^১ ভাৰতপুঝাৰ ওপৰত বিখ্যাত কুট্টিপুৰম দলং নিৰ্মাণ কৰি কোজিকোড আৰু কোচিক সংযোগ কৰাৰ পাছত কুট্টিপুৰম নদী নামটোও অধিক পৰিচিত হৈ পৰে।

গতিপথ

ভাৰতপুঝাৰ প্ৰধান উপনদীসমূহৰ উৎস তামিলনাডুৰ আনাইমালাই পাহাৰশ্ৰেণীৰ ওচৰৰ পশ্চিমঘাটৰ বিভিন্ন অঞ্চলত থকা সৰু সৰু জলধাৰাত। এই জলধাৰাসমূহ পশ্চিমমুখে বৈ পালাক্কাড গেপ (পালঘাট গেপ বুলিও জনাজাত) পাৰ হৈ কেৰালাৰ পালাক্কাড আৰু মালাপ্পুৰম জিলাৰ মাজেৰে বৈ যায়। বাটত তিৰুৰ নদীকে ধৰি বহু উপনদী ইয়াত মিলিত হয়। প্ৰথম প্ৰায় ৪০ কিলোমিটাৰ দূৰত্বত ভাৰতপুঝা প্ৰায় উত্তৰমুখে বৈ কইম্বাটোৰৰ ওচৰৰ পোল্লাচিলৈ যায়। পাৰ্লিত কন্নাডিপুঝা আৰু কালপাথিপুঝা নদী মিলিত হৈ ভাৰতপুঝা নদী গঠন কৰে। তাৰ পিছত নদীখন পশ্চিমমুখে বৈ পন্নানিত লাক্ষাদ্বীপ সাগৰত মিলিত হয়। মায়ান্নুৰত গায়ত্ৰীপুঝা ভাৰতপুঝাত মিলিত হয়। আনহাতে, পল্লিপুৰমত থুথাপুঝা নীলা বা ভাৰতপুঝাত মিলিত হয়। থুথা নদীত পানীৰ পৰিমাণ যথেষ্ট বেছি হোৱাৰ বাবে ইয়াৰ সৈতে মিলনৰ পিছত নীলা নদীৰ জলপ্ৰৱাহ অধিক শক্তিশালী হয়।

নদীখনৰ অধিকাংশ অংশত নৌবাহন চলাচল সম্ভৱ নহয়; কেৱল সাগৰৰ সৈতে মিলিত হোৱাৰ ওচৰৰ সৰু অংশত নৌযান চলাচল কৰিব পাৰি। ভাৰতপুঝা নদীৰ জলগ্ৰহণ অঞ্চলৰ পৰিমাণ ৬,১৮৬ বৰ্গকিলোমিটাৰ, যিটো কেৰালাৰ সকলো নদী অৱবাহিকাৰ ভিতৰত সৰ্ববৃহৎ। ইয়াৰে দুই-তৃতীয়াংশতকৈ অলপ বেছি, অৰ্থাৎ প্ৰায় ৪,৪০০ বৰ্গকিলোমিটাৰ, কেৰালাত আৰু বাকী ১,৭৮৬ বৰ্গকিলোমিটাৰ তামিলনাডুত অৱস্থিত। যদিও ভাৰতপুঝাৰ জলগ্ৰহণ অঞ্চল বৃহৎ, তথাপি কেৰালাৰ আন দীঘলীয়া নদীসমূহৰ তুলনাত ইয়াৰ জলপ্ৰৱাহ তুলনামূলকভাৱে কম। ইয়াৰ অন্যতম কাৰণ হৈছে অৱবাহিকাৰ বৃহৎ অংশ তুলনামূলকভাৱে শুকান অঞ্চল তামিলনাডু আৰু পালাক্কাড গেপত অৱস্থিত। ভাৰত স্বাধীন হোৱাৰ পিছত নিৰ্মাণ কৰা কেইবাটাও বান্ধেও নদীখনৰ জলপ্ৰৱাহ হ্ৰাস কৰিছে। গ্ৰীষ্মকালত নদীখনৰ অধিকাংশ অংশত প্ৰায় কোনো জলপ্ৰৱাহেই নাথাকে। ভাৰতপুঝা বহু চহৰ আৰু গাঁৱৰ জীৱনধাৰাৰ সৈতে গভীৰভাৱে জড়িত। ইয়াৰ পাৰৰ উল্লেখযোগ্য স্থানসমূহৰ ভিতৰত চিত্তূৰ-থাথামঙ্গলম, কোডুম্বু-তিৰুৱালাথুৰ, পালাক্কাড, পাৰ্লি-কোট্টায়ি, মাংকৰা-পেৰিগোট্টুকুৰিছি, লাক্কিডি-তিৰুৱিল্বামালা, কিলিক্কুৰুছিমঙ্গলম, অট্টাপ্পালম, শোৰানুৰ, চেৰুথুৰুথি, চেলাক্কাৰা, পাট্টাম্বি, থ্ৰিথালা, তিৰুৱেগাপ্পুৰা, কুডাল্লুৰ, পল্লিপুৰম আৰু কুম্বিডি উল্লেখযোগ্য। চিত্তূৰত ভাৰতপুঝাক “শোকনাশিনী” নামেৰেও জনা যায়। ^৪এই নামটো মালয়ালমৰ বিখ্যাত কবি থুঞ্চাথু ৰামানুজন এঝুথাচ্চনে দিছিল বুলি কোৱা হয়। ^৫পাৰুদূৰ গাঁওখন, যাৰ ভিতৰত পল্লিপুৰম চহৰো আছে, ভাৰতপুঝা আৰু থুথা নদী (থুথাপুঝা)ৰ সংগমস্থলীৰ ওচৰত অৱস্থিত। তাৰ পিছত নদীখন কুট্টিপুৰম, তিৰুুনাৱায়া, ইৰিম্বিলিয়াম, থাৱানুৰ, ত্ৰিপ্ৰাংগোডে আৰু পন্নানিৰ মাজেৰে বৈ যায়। থুথাপুঝা থুথা, এলামকুলম আৰু পুলামান্থোলৰ মাজেৰে বৈ মালাপ্পুৰম-পালাক্কাড জিলা সীমাৰ কাষেৰে আগবাঢ়ে। আনহাতে, তিৰুৰ নদী আথাৱানাড, তিৰুৰ, মঙ্গলম, পুৰাথুৰ, ত্ৰিপ্ৰাংগোডে আৰু ভেট্টমৰ মাজেৰে বৈ যায়।

জলসিঞ্চন প্ৰকল্প

ভাৰতপুঝা নদীত ব্যাপকভাৱে বান্ধ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ^৬নদীখনৰ গতিপথত ১১টা জলাধাৰ আছে আৰু আন দুটা জলাধাৰ নিৰ্মাণাধীন। ভাৰতপুঝা আৰু ইয়াৰ উপনৈসমূহৰ ওপৰত নিৰ্মিত জলাধাৰসমূহৰ ভিতৰত মালামপুঝা বান্ধ আটাইতকৈ ডাঙৰ। ভাৰতপুঝা অৱবাহিকাৰ আন বান্ধসমূহ হৈছে ৱালায়াৰ বান্ধ, মাংগালম বান্ধ, পোথুণ্ডী বান্ধ, মীনকাৰা বান্ধ, চুল্লিয়াৰ বান্ধ, থিৰুমূৰ্থী, আলিয়াৰ, আপাৰ আলিয়াৰ, চিত্তূৰপুঝা ৰেগুলেটৰ আৰু কাঞ্জিৰাপুঝা বান্ধ।^৭ এই জলাধাৰসমূহৰ অধিকাংশই কেৱল জলসিঞ্চনৰ উদ্দেশ্যে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। এই জলসিঞ্চন প্ৰকল্পসমূহৰ জৰিয়তে মুঠ ৭৭৩ বৰ্গ কিলোমিটাৰ এলেকাত জলসিঞ্চন কৰা হয়। আট্টাপাডী পাহাৰ অঞ্চলৰ চিত্তূৰত আন এটা জলসিঞ্চন বান্ধ নিৰ্মাণাধীন হৈ আছে। এই দুটা প্ৰকল্প সম্পূৰ্ণ হ’লে জলসিঞ্চনৰ অধীনলৈ আৰু ৫৪২ বৰ্গ কিলোমিটাৰ এলেকা আহিব। আন এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰকল্প হৈছে ভেল্লিয়ানকাল্লু দলঙত নিৰ্মিত ত্ৰিথালা ৰেগুলেটৰ-কাম-ব্ৰিজ। ^৮এই দলঙে পাল্লিপুৰম আৰু ত্ৰিথালা নামৰ দুখন গাঁওক সংযোগ কৰিছে। ৰেগুলেটৰটোৰ মূল উদ্দেশ্য হৈছে খোৱাপানীৰ যোগান। ইতিমধ্যে ত্ৰিচূৰ জিলাৰ দিশলৈ পানী যোগানৰ প্ৰকল্প আৰম্ভ হৈছে। ৰেগুলেটৰটোৰ শ্বাটাৰৰ উচ্চতা ৫ মিটাৰ, যাৰ ফলত ইয়াত বৃহৎ পৰিমাণৰ পানী সংৰক্ষণ কৰিব পাৰি। নতুন দলংখনৰ ফলত ত্ৰিচূৰৰপৰা কোঝিকোডলৈ দূৰত্ব ১১ কিলোমিটাৰ হ্ৰাস পাইছে। বিগত কেইবাটাও দশকৰ ভিতৰত এই প্ৰকল্পটো ভাৰতপুঝা নদীৰ ওপৰত গ্ৰহণ কৰা অন্যতম বৃহৎ প্ৰকল্প। গ্ৰীষ্মকালত পানীৰ স্তৰ বৃদ্ধি পোৱাৰ ফলত এসময়ত প্ৰায় বিলুপ্তপ্ৰায় বুলি ভবা কিছুমান মাছৰ প্ৰজাতি পুনৰ উল্লেখযোগ্যভাৱে দেখা দিবলৈ ধৰিছে। ইয়াৰ ভিতৰত মিথাপানীৰ মাছৰ ৰজা বুলি গণ্য কৰা ‘ৱালা’ বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। বৰ্তমান ৫ৰপৰা ১০ কিলোগ্ৰাম ওজনৰ ৱালা মাছ সাধাৰণভাৱে পোৱা যায়।

সাংস্কৃতিক তাৎপৰ্য্য

ভাৰতপুঝা কেৰালাৰ সাংস্কৃতিক মানচিত্ৰৰ জীৱন-ৰেখা। ভাৰতীয় পৰিৱেশন কলা যেনে কথাকলি, কূডিয়াট্টম আৰু ওট্টানথুল্লাল শিকাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ কেৰালা কলামণ্ডলম এই নদীৰ পাৰত, থ্ৰিছুৰ জিলাৰ চেৰুথুৰুথিত অৱস্থিত। ওট্টানথুল্লাল কলাৰ প্ৰতিষ্ঠাপক আৰু বিখ্যাত মালয়ালম ব্যংগ কবি কুঞ্চন নাম্বিয়াৰৰ^৯ জন্মস্থান লাক্কিডিৰ ওচৰৰ কিলিক্কুৰিছিমঙ্গলমতো এই নীলাৰ পাৰতেই অৱস্থিত। থোলপাভাকুথু ^১০হৈছে মালাবাৰ অঞ্চলৰ ভদ্ৰকালী মন্দিৰসমূহত প্ৰধানকৈ পৰিৱেশন কৰা এক অনন্য ছায়া-পুতলা নাট্য। নীলা নদীৰ পাৰত প্ৰায় ৬৫টা মন্দিৰ অৱস্থিত কেৰালাৰ সকলো নাম্বুদিৰি ব্ৰাহ্মণৰ নামমাত্ৰ মুৰব্বী আজভাঞ্চেৰী থামপ্ৰাক্কলসকলৰ পালাক্কাডত আৰু পিছলৈ নদীখনৰ অৱবাহিকাত অৱস্থিত আতাভানাড–তিৰুনাভায়া অঞ্চলত ভূমি আছিল। কেৰালা জ্যোতিৰ্বিজ্ঞান আৰু গণিত বিদ্যালয় খ্ৰীষ্টীয় চতুৰ্দশৰপৰা ষোড়শ শতিকাৰ ভিতৰত ভাৰতপুঝা নদীৰ পাৰত থকা তিৰুৰ তিৰুনাভায়াত্ৰিপ্ৰাংগোড়ে অঞ্চলত বিকশিত হৈছিল। ভাৰতপুঝাৰ পাৰত জন্মগ্ৰহণ কৰা উল্লেখযোগ্য মালয়ালম সাহিত্যিকসকলৰ ভিতৰত উৰূব, এডাচ্ছেৰী গোবিন্দন নায়াৰ, আক্কিতম অচ্যুতন নাম্বূদিৰি, এম. টি. বাসুদেৱন নায়াৰ, এম. গোবিন্দন, ভি. কে. এন., ও. ভি. বিজয়ন, কুট্টিকৃষ্ণ মাৰাৰ আৰু এম. সুকুমাৰন অন্যতম। উত্তৰ মালাবাৰৰ কবি প্ৰয়াত পি. কুঞ্জিৰামন নায়াৰে^১১ ভাৰতপুঝাৰ কাষৰ প্ৰাকৃতিক সৌন্দৰ্যৰপৰা সাহিত্যিক প্ৰেৰণা লাভ কৰিছিল। তুনচাথ্তু এঝুথাচ্চন আৰু ভাল্লাথোল নাৰায়ণ মেনন ভাৰতপুঝা নদীৰ উপনদী হিচাপে বৰ্ণনা কৰিব পৰা তিৰুৰ নদীৰ পাৰত জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল। মধ্যযুগীয় কেৰালা জ্যোতিৰ্বিজ্ঞান আৰু গণিত বিদ্যালয়ৰ বহুতো প্ৰধান সদস্য, ইয়াৰ ভিতৰত মেলপাথুৰ নাৰায়ণ ভট্টথিৰিও আছিল, তিৰুৰ নদীৰ ওচৰত জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল। পূন্থানম নাম্বূদিৰি আৰু ই. এম. এছ. নাম্বূদিৰিপাদ ভাৰতপুঝা নদীৰ আন এখন উপনদী থুথা নদীৰ পাৰত, পেৰিন্থালমান্নাৰ ওচৰত জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল। নীলা নদীৰ পাৰত বহুতো বিখ্যাত হিন্দু মন্দিৰ আছে। ইয়াৰ ভিতৰত তিৰুভিলৱামালা মন্দিৰ, তিৰুনাভায়া নৱমুকুন্দ মন্দিৰ, বৈৰাণকোডে ভাগৱতী মন্দিৰ,^১২ চাম্ৰাৱট্টম অয়্যাপ্পা মন্দিৰ^১৩ আৰু পন্নিয়ুৰ শ্ৰী বৰাহমূৰ্তি মন্দিৰ উল্লেখযোগ্য। আৰবি-মালয়ালম লিপি, যাক পন্নানি লিপি বুলিও জনা যায়, এই নদীৰ পাৰতেই বিকশিত হৈছিল। লোকবিশ্বাস অনুসৰি, ভাৰতপুঝাৰ পাৰত যিসকলৰ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়া সম্পন্ন কৰা হয়, তেওঁলোকে মোক্ষ লাভ কৰে। কাৰ্কিডাকা ভাৱুৰদিনা পুত্ৰসকলে প্ৰয়াত পিতৃসকলৰ প্ৰতি শ্ৰদ্ধা নিবেদন কৰি পিতৃ তৰ্পণ সম্পন্ন কৰাৰ বাবে ভাৰতপুঝা কেৰালাৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান।

ইয়াত দাহ কৰা বিখ্যাত ব্যক্তিসকলৰ ভিতৰত ও. ভি. বিজয়ন আৰু ভি. কে. এন.ৰ দৰে সাহিত্যিকো অন্তৰ্ভুক্ত।

অৱক্ষয়

নদীখনৰ ওপৰত ক্ৰমাগতভাৱে অহা বিভিন্ন প্ৰত্যাহ্বানৰ ফলত ইয়াৰ অৱক্ষয় এনে এক পৰ্যায়ত উপনীত হৈছে, যাক পুনৰ আগৰ অৱস্থালৈ ঘূৰাই নিয়া কঠিন হৈ পৰিছে। মানুহৰ অনিয়মীয়া আৰু সংৰক্ষণবিৰোধী মনোভাবৰ ফলত নদীখনৰ পানীৰ এক বৃহৎ অংশ পানযোগ্য হৈ থকা নাই। কেইটামান দশক আগলৈকে গ্ৰীষ্মকালত প্ৰচণ্ড গৰমৰ সময়তো নদীখনত অনায়াসে পানীৰ প্ৰৱাহ অব্যাহত আছিল। কিন্তু বিগত ৩০ বছৰত হোৱা বালিখননৰ ফলত নদীখনৰ ডাঠ বালিৰ তৰপ সম্পূৰ্ণৰূপে নোহোৱা হৈ গৈছে আৰু তাৰ ঠাইত ঘাঁহ আৰু জোপোহাই ঠাই লৈছে। ইয়াৰ ফলত এক ভয়ংকৰ পৰিৱেশগত বিপৰ্যয়ৰ সৃষ্টি হৈছে। ১৯৯০-ৰ দশকৰ মাজভাগত বালিখননৰ শীৰ্ষ সময়ছোৱাত নদীখনৰ প্ৰতিটো ‘কদভু’ (নদীলৈ প্ৰৱেশৰ স্থান)ত অন্ততঃ ৪০–৫০খন ল’ৰী পৰিষ্কাৰ আৰু উন্নত মানৰ বালি কঢ়িয়াই নিয়া সাধাৰণ দৃশ্য আছিল। নদীখনৰ সমগ্ৰ দৈৰ্ঘ্যত থকা শ শ ‘কদভু’ৰ কথা বিবেচনা কৰিলে সেই বছৰবোৰত কিমান পৰিমাণৰ বালি খনন কৰা হৈছিল সেয়া সহজেই অনুমান কৰিব নোৱাৰি। বৰ্তমান নদীখনৰ বহু অংশত প্ৰায় কোনো বালি অৱশিষ্ট নথকাৰ ফলত মানুহে পানীৰ তলৰপৰাও বালি খনন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছে, যিটো বহু লোকৰ বাবে লাভজনক ব্যৱসায়ত পৰিণত হৈছে। জলবায়ুৰ ধৰণত হোৱা উল্লেখযোগ্য পৰিৱৰ্তনেও নদীখনৰ প্ৰৱাহৰ ধৰণ সলনি কৰিছে। অধ্যয়নসমূহত দেখা গৈছে যে নদী অৱবাহিকাখনত মুঠ বাৰ্ষিক বৰষুণৰ পৰিমাণ^১৪ উল্লেখযোগ্যভাৱে হ্ৰাস পাইছে আৰু বাৰ্ষিক উষ্ণতা যথেষ্ট বৃদ্ধি পাইছে।^১৫

প্ৰত্যাহ্বান

নদীখন বৰ্তমান অস্তিত্ব ৰক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত গুৰুতৰ প্ৰত্যাহ্বানৰ সন্মুখীন হৈছে। নদীখনত গজি উঠা ওখ ঘাঁহ-বন আৰু জোপোহাই পানীৰ প্ৰৱাহত বাধাৰ সৃষ্টি কৰাৰ ফলত ভৱিষ্যতে নদীখনে নিজৰ গতিপথ সলনি কৰিব পাৰে বুলি আশংকা কৰা হৈছে। অবৈধ বালি খনন কৰা মাফিয়াসকল অতি সক্ৰিয় আৰু ৰাজনীতিক, আমোলা আৰু এই মাফিয়াসকলৰ মাজত থকা সংযোগৰ বাবে এই কাৰ্যকলাপ বন্ধ কৰাটো অত্যন্ত কঠিন হৈ পৰিছে। এসময়ত অতি সক্ৰিয় হৈ থকা বিভিন্ন সংগঠনো এই চক্ৰৰপৰা সৃষ্টি হোৱা ভাবুকিৰ বাবে এতিয়া নিষ্ক্ৰিয় হৈ পৰিছে। পৰিৱেশবিদসকলে ভৱিষ্যতে ইয়াৰ ভয়াবহ পৰিণতি হ’ব পাৰে আৰু অতি কম সময়ৰ ভিতৰতে নদীখনৰ অকাল মৃত্যু ঘটিব পাৰে বুলি আশংকা প্ৰকাশ কৰিছে। চিকিৎসালয় আৰু অন্যান্য উৎসৰপৰা ওলোৱা আৱৰ্জনাই নদীখনৰ পানী প্ৰদূষিত কৰিছে। ফেচবুকৰ দৰে সামাজিক যোগাযোগ মাধ্যমসমূহত নদীখন সংৰক্ষণৰ উদ্দেশ্যে ‘ভাৰতপুঝা সংৰক্ষণ সমিতি’ (Bharathappuzha Samrakhshana Samithi) নামৰ সক্ৰিয় গোট আছে। ^১৬

ফ্ৰেণ্ডছ অৱ ভাৰতপুঝা (Friends of Bharathapuzha) নামৰ প্ৰকৃতিপ্ৰেমীসকলৰ এটা সংগঠন গঠন কৰা হৈছে। সংগঠনটোৰ মূল উদ্দেশ্য হৈছে ভাৰতপুঝা নদীখনৰ সংৰক্ষণ, পুনৰুজ্জীৱন আৰু সুৰক্ষা নিশ্চিত কৰা। ‘মেট্ৰ’মেন’ নামেৰে জনপ্ৰিয় প্ৰবীণ অভিযন্তা ই. এম. শ্ৰীধৰণে সংগঠনটোৰ নেতৃত্ব দিছে। ^১৭

সংৰক্ষণ

পৰিৱেশবিদসকলে নদীখন সংৰক্ষণৰ বাবে তলত উল্লেখ কৰা পদক্ষেপসমূহ গ্ৰহণ কৰাৰ পৰামৰ্শ আগবঢ়াইছে।^১৮

• বালি খনন নিয়ন্ত্ৰণ: বালি খনন সম্পূৰ্ণৰূপে বন্ধ কৰিব নোৱাৰিলেও ইয়াক নিয়ন্ত্ৰণ কৰা উচিত। লাখ লাখ বছৰত সৃষ্টি হোৱা বালিৰ ভেটিসমূহ মানুহৰ লোভ আৰু অব্যৱস্থাপনাৰ ফলত মাত্ৰ কেইবছৰমানৰ ভিতৰতে সম্পূৰ্ণৰূপে আঁতৰাই পেলোৱা হৈছে। বালি সৃষ্টি হোৱাটো অতি লাহে লাহে হোৱা এক প্ৰক্ৰিয়া আৰু ইয়াক নদীৰ সিৰা-উপশিৰা হিচাপে গণ্য কৰা হয়। যদিও সম্পূৰ্ণ নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰাটো কঠিন আৰু অবাস্তৱ, তথাপি বহনক্ষমভাৱে বালি খননৰ বাবে কঠোৰ নিয়ম প্ৰৱৰ্তন কৰা উচিত। বিশেষজ্ঞসকলে পৰামৰ্শ দিয়ে যে বালি খননৰপৰা লাভ কৰা ৰাজহৰ এটা অংশ নদী পৰিচালনা আৰু সংৰক্ষণৰ বাবে আবণ্টন কৰা উচিত।
• আৱৰ্জনা ব্যৱস্থাপনাৰ ক্ষেত্ৰত কঠোৰ নিয়ম: হোটেল, চিকিৎসালয় আৰু গৃহস্থালিৰপৰা উৎপন্ন হোৱা আৱৰ্জনা সঠিকভাৱে পৰিচালনা কৰাৰ বাবে কঠোৰ নিয়ম প্ৰৱৰ্তন আৰু কাৰ্যকৰী কৰা উচিত। বিশেষকৈ চিকিৎসালয় আৰু হোটেলৰপৰা উৎপন্ন হোৱা আৱৰ্জনাৰ সঠিক ব্যৱস্থাপনা নিশ্চিত কৰিব লাগে।
• গছ-গছনি ৰোপণ: বটগছ, কঁঠাল, চেগুন আৰু আমগছ আদি ৰোপণ কৰিলে ভূ-গৰ্ভস্থ জলস্তৰ আৰু পানীৰ গুণগত মান উন্নত কৰাত সহায় কৰিব পাৰে। এই গছসমূহে শিপাত যথেষ্ট পৰিমাণৰ পানী ধৰি ৰাখিব পাৰে আৰু গ্ৰীষ্মকালত লাহে লাহে সেই পানী এৰি দিয়ে। পৃথিৱীৰ বহু অঞ্চলত নদী পুনৰুজ্জীৱিত কৰাৰ ক্ষেত্ৰত এই পদ্ধতি সফল হোৱা দেখা গৈছে।
• মেনগ্ৰোভ ৰোপণ আৰু সংৰক্ষণ: সম্ভৱ হোৱা সকলো স্থানতে মেনগ্ৰোভ ৰোপণ আৰু বৃদ্ধি কৰা উচিত। মেনগ্ৰোভে নদীৰ পাৰক মাটিৰ খহনীয়াৰপৰা সুৰক্ষা প্ৰদান কৰা এক প্ৰাকৃতিক বাধা হিচাপে কাম কৰে। মেনগ্ৰোভৰ ভিতৰৰ পৰিৱেশতন্ত্ৰ বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ আৰু জটিল, আৰু ই নদীত জলজ প্ৰজাতিসমূহৰ বিকাশত সহায় কৰে।
• চেক ডেম নিৰ্মাণ: চেক ডেম নিৰ্মাণ কৰিলে নদীৰ পানীৰ প্ৰৱাহৰ গতি হ্ৰাস পায়। ইয়াৰ ফলত ভূ-গৰ্ভস্থ পানীৰ পুনৰভৰণ হয় আৰু ভূ-গৰ্ভস্থ জলস্তৰ বৃদ্ধি পায়।

উপনৈসমূহ

দুখন প্ৰধান শাখানদী কুট্টিপুৰমত মিলিত হৈ তাৰ পিছত আৰব সাগৰত পৰিছে। এই দুয়োখন শাখানদীৰে আকৌ কেইবাখনো উপনদী আছে, যিবোৰ চিত্ৰত দেখুওৱা হৈছে। তলত নদীৰ মোহনাৰপৰা উজানলৈ ক্ৰম অনুসৰি উপনদীসমূহৰ তালিকা দিয়া হৈছে।

• থুথাপুঝা
  • কুন্তিপ্পুঝা
  • কাঞ্জিৰাপ্পুঝা
  • আম্বাংকদভু
  • থুপ্পানাডুপুঝা
• গায়ত্ৰীপুঝা
  • মংগলম নদী
  • আয়ালুৰপুঝা
  • ভাণ্ডাজিপ্পূজা
  • মীনকাৰপ্পুঝা
  • চুলিয়াৰ
• কল্পাথিপূজা
  • কোৰায়াৰ
  • বৰাত্তৰ
  • ৱালায়াৰ
  • মালমপূজা
• কান্নাদিপুঝা
  • পালাৰ
  • আলিয়াৰ
  • আপপাৰ

বাহ্যিক সংযোগ

• Kudallur Village
• Nila Foundation Organization
• A Frontline article about the problems faced by Bharathapuzha
• An Indiatogether article on Sand Mining in Bharathapuzha
• Bharata, To Kill a River
• www.youtube.com/watch?v=DGdKcAbPZ_c
• www.youtube.com/watch?v=gEoV4xhJHBM
• www.youtube.com/watch?v=R6eA7wahVDY
• www.youtube.com/watch?v=07Dxuhs1zLU
• www.youtube.com/watch?v=Tb-O2XpGTTE
• Abraham, Vinu. (2004). The way to the Maker. The Week .
• Newindpress. (2005). Thousands offer Pithru Tharpanam. The New Indian Express.
• Infobox facts. All Kerala River Protection Council