কেওলাদেও ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান

কেওলাদেও ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান (Keoladeo National Park) ৰাজস্থানৰ সিন্ধু -গঙ্গা নদীৰ বৰ্ষাকালীন অৰণ্য জৈৱভৌগোলিক প্ৰদেশৰ মাজত অৱস্থিত।^১ এই উদ্যানৰ মাটিকালি ২,৭৮৩ হেক্টৰ। ১৯৮২ চনত এইখন ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান হিচাপে ঘোষিত হয়। ১৯০০ চনত ই মহাৰাজাসকলৰ হাঁহ চিকাৰৰ সংৰক্ষিত অঞ্চল আছিল। আনকি ভাইচৰয় "লৰ্ড লিনলিথগো"(কাৰ্য্যকাল: ১৯৩৬ চনৰ পৰা ১৯৪৩ চন পৰ্যন্ত ) য়ে এদিনতে চিকাৰী দলৰ সৈতে উদ্যান খনত শতাধিক হাঁহ বধ কৰিছিল।^২ ১৯৫৬ চনত ই পক্ষী উদ্যানত পৰিণত হয়। ১৯৭২ চন পৰ্যন্ত মহাৰাজাসকলে ইয়াত চিকাৰ কৰাৰ অনুমতি আছিল। ১৯৮১ চনত ইয়াক ৰামসাৰ জলাহভূমি হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়। ১৯৮৫ চনত ই প্ৰাকৃতিক সম্পত্তি হিচাপে (x) বিভাগত বিশ্ব ঐতিহ্যবাহী স্থানৰ মৰ্যাদা লাভ কৰে।^৩ জলাশয়ৰ তীৰৱৰ্তী অঞ্চলটিক দহটা অংশত ভাগ কৰা হৈছে। জলস্তৰ সঠিক ৰখাৰ বাবে পানী যোগানৰ নিয়ন্ত্ৰিত ব্যৱস্থাও গৃহীত হৈছে। আফগানিস্তান, তুৰ্কমেনিস্তান, চীন আৰু চাইবেৰিয়াৰ পৰা প্ৰায় ৩৬৪টি প্ৰজাতিৰ পৰিভ্ৰমী পক্ষী ইয়ালৈ শীতকালত অহা দেখা যায়৷ সমগ্ৰ উদ্যানখন ১৭খন গাঁও আৰু ভৰতপুৰ নগৰৰদ্বাৰা বেষ্টিত।

ভূগোল

কেওলাদেউ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান ভাৰতপুৰৰ পৰা ২ কিলোমিটাৰ (১.২ মাইল) দক্ষিণ-পূব আৰু আগ্ৰাৰ পৰা ৫৫ কিলোমিটাৰ (৩৪ মাইল) পশ্চিমে অৱস্থিত। ইয়াৰ আয়তন প্ৰায় ২৯ কিলোমিটাৰ (১১ বৰ্গমাইল)। কেওলাদেও ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ এক তৃতীয়াংশ জলাশয়, য'ত টিলা, বান্ধ আৰু মুকলি পানী থাকে য'ত হয় ডুব যোৱা বা উদীয়মান উদ্ভিদ থাকে। উচ্চভূমি অঞ্চলত ওখ ঘাঁহৰ প্ৰজাতিৰ ঘাঁহনিৰ লগতে সিঁচৰতি হৈ থকা গছ আৰু জোপোহা বিভিন্ন ঘনত্বত উপস্থিত থাকে।^৪ চুটি ঘাঁহৰ সৈতে একেধৰণৰ বাসস্থান, যেনে চাইন’ডন ডাকটাইলন আৰু ডাইচান্থিয়াম এনুলেটামও আছে। বিশাল কদাম গছৰ ঘন অৰণ্য থকা বনাঞ্চলবোৰ সিঁচৰতি হৈ থকা অঞ্চলত বিয়পি আছে। উদ্যানখনৰ উদ্ভিদত ৩৭৯টা প্ৰজাতিৰ ফুলৰ উদ্ভিদ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে, ইয়াৰে ৯৬টা জলাশয়ৰ প্ৰজাতি। জলাশয়সমূহ বিশাল ভাৰত-গংগা ভৈয়ামৰ এটা অংশ।^৪

মাত্ৰ কেইটামান গাঁততে পানী থাকে। এই পৰ্যায়ক্ৰমে তিয়াই লোৱা আৰু শুকুৱাই লোৱাটোৱে মিঠা পানীৰ জলাশয়ৰ পৰিৱেশ বজাই ৰখাত সহায় কৰে, যিটো জলচৰ চৰাই আৰু স্থানীয় জলচৰ চৰাইৰ বাবে আদৰ্শ। বীজ, বিজাণু আৰু অন্যান্য জলজ জীৱ-জন্তু সংৰক্ষণৰ বাবে সৰু সৰু গাঁত ভৰোৱাৰ বাবে গভীৰ নলীৰ কূপৰ পৰা পানী পাম্প কৰাৰ ব্যৱস্থাও আছে। চৰম খৰাং বছৰতো ইহঁতে সহায় কৰে।^৫

জলবায়ু

১৯৮৮ চনৰ ভিতৰত জানুৱাৰী মাহত গড় সৰ্বোচ্চ উষ্ণতা ২০.৯ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ (৬৯.৬ ডিগ্ৰী ফাৰেনহাইট)ৰ পৰা মে’ মাহত ৪৭.৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ (১১৮.০ ডিগ্ৰী ফাৰেনহাইট)ৰ ভিতৰত আছিল, আনহাতে ডিচেম্বৰ মাহত গড় সৰ্বনিম্ন উষ্ণতা ৬.৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ (৪৪.২ ডিগ্ৰী ফাৰেনহাইট)ৰ পৰা জুন মাহত ২৬.৫ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ (৭৯.৭ ডিগ্ৰী ফাৰেনহাইট) আছিল। দৈনিক উষ্ণতাৰ তাৰতম্য জানুৱাৰী মাহত ৫ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ (৪১ ডিগ্ৰী ফাৰেনহাইট)ৰ পৰা মে’ মাহত ৫০ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ (১২২ ডিগ্ৰী ফাৰেনহাইট)লৈকে আছিল। মাৰ্চ মাহত গড় আপেক্ষিক আৰ্দ্ৰতা ৬২%ৰ পৰা ডিচেম্বৰ মাহত ৮৩.৩%লৈকে আছিল। বাৰ্ষিক গড় বৰষুণ ৬৬২ মিলিমিটাৰ (২৬.১ ইঞ্চি), বছৰি গড়ে ৩৬ দিন বৰষুণ হয়। ১৯৮৮ চনত ৩২ দিনৰ ভিতৰত মাত্ৰ ৩৯৫ মিলিমিটাৰ (১৫.৬ ইঞ্চি) বৰষুণ হৈছিল।^৬

পৰিৱেশ বিজ্ঞান

ফ্ল'ৰা

পিলু (Salvadora oleoides আৰু Salvadora persica)ও উদ্যানখনত উপস্থিত, আৰু কাৰ্যতঃ লৱণযুক্ত মাটিৰ অঞ্চলত লাভৱান হোৱা একমাত্ৰ কাঠৰ উদ্ভিদ। জলজ গছ-গছনিও চহকী আৰু ই উভচৰ প্ৰাণীৰ বাবে এক মূল্যৱান খাদ্যৰ উৎস প্ৰদান কৰে।^৭ ২০০৭ আৰু ২০০৮ চনত অথলুৱা মেস্কিট প্ৰ'ছ'পিছ জুলিফ্ল'ৰা আৰু এষ্টেৰাচিয়া প্ৰজাতিৰ কিছুমান আক্ৰমণাত্মক সদস্যক নিৰ্মূল কৰাৰ বাবে কেইবাটাও সক্ৰিয় প্ৰচেষ্টা চলোৱা হয়।^৬

প্ৰাণীবিভাগ

পোক, পোক আৰু মোলাস্কৰ দৰে বৃহৎ অকৃমি, যদিও আন যিকোনো জীৱৰ গোটতকৈ বৈচিত্ৰ্য আৰু সংখ্যা অধিক প্ৰচুৰ, বেছিভাগেই জলজ বাসস্থানত উপস্থিত থাকে। ইহঁত বহুতো মাছ আৰু চৰাইৰ লগতে কিছুমান প্ৰাণী প্ৰজাতিৰ খাদ্য, আৰু সেয়েহে, খাদ্য শৃংখল আৰু পৰিৱেশ তন্ত্ৰৰ কাৰ্য্যকলাপৰ এক প্ৰধান যোগসূত্ৰ গঠন কৰে। স্থলজ পোক-পৰুৱা প্ৰচুৰ পৰিমাণে পোৱা যায় আৰু ইয়াৰ ফলত স্থল চৰাইৰ প্ৰজননত ইতিবাচক প্ৰভাৱ পৰে।

চৰাই

কেওলাদেও ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান বৃহৎ সংখ্যক প্ৰব্ৰজিত চৰাইৰ বাবে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ শীতকালীন স্থান; আটাইতকৈ সাধাৰণ জলচৰ চৰাইবোৰ হ'ল গডৱাল, শ্বোভেলাৰ, কমন টিল, কপাহী টিল, টাফ্টেড হাঁহ, নব-বিল্ড হাঁহ, বাৰ-হেডড হাঁহ, লিটল কৰ্মৰেণ্ট, গ্ৰেট কৰ্মৰেণ্ট, ইণ্ডিয়ান শ্বেগ, ৰাফ, পেইণ্টেড ষ্টৰ্ক, বগা চামুচবিল, এছিয়ান অ'পেন-বিলড ষ্টৰ্ক, অৰিয়েণ্টেল আইবিছ, ডাৰ্টাৰ, কমন ছেণ্ডপাইপাৰ, কাঠৰ বালিচহীয়া, সেউজীয়া বালিচহীয়া, গ্ৰেটাৰ ফ্লেমিংগো, স্পট-বিল্ড পেলিকান, গ্ৰেট হোৱাইট পেলিকান, ডেম'ইজেল ক্ৰেন আৰু চেৰাছ ক্ৰেন।^৭

কেওলাদেও ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানত ৩৭০ টাতকৈও অধিক চৰাইৰ প্ৰজাতিৰ তথ্য পোৱা গৈছে। পক্ষীবিজ্ঞানৰ ফালৰ পৰা এই উদ্যানখনে দুটা দিশত তাৎপৰ্য্য গ্ৰহণ কৰে: এটা কাৰণ ইয়াৰ কৌশলগত অৱস্থান ভাৰত উপমহাদেশত উপস্থিত হোৱা পৰিভ্ৰমী জলচৰ চৰাইৰ বাবে বিভিন্ন অঞ্চললৈ বিয়পি পৰাৰ আগতে মঞ্চস্থলী হিচাপে। পশ্চিম পেলিয়াৰ্কটিক অঞ্চলৰ প্ৰজনন স্থানলৈ যোৱাৰ আগতে ইয়াত আৰু অধিক জলচৰ চৰাই একত্ৰিত হয়। ইয়াৰ উপৰিও জলাশয়টো চাইবেৰিয়ান ক্ৰেনৰ বাবে শীতকালীন অঞ্চল। উপস্থিত থকা আন চৰাইসমূহৰ ভিতৰত আছে ৱাৰ্বলাৰ, পুৰণি বিশ্বৰ বেবলাৰ, মৌমাখি খোৱা, বালবুল, বান্টিং, আড্ডা, ৰং কৰা ফ্ৰেংকলিন আৰু বতা চৰাই, ভাৰতীয় ধূসৰ ৰঙৰ হৰ্ণবিল আৰু মাৰ্শ্বেলৰ ইঅ'ৰা। ৰেপ্টৰৰ ভিতৰত অস্প্ৰে, পেৰেগ্ৰিন ফালকন, পালাছৰ সাগৰীয় ঈগল, চুটি ভৰিৰ ঈগল, টাউনি ঈগল, ইম্পেৰিয়েল ঈগল, স্পটেড ঈগল আৰু ক্ৰেষ্টেড চাৰ্পেণ্ট ঈগল আদি উল্লেখযোগ্য। ইয়াত বৃহত্তৰ দাগযুক্ত ঈগলে প্ৰজনন কৰি আছে।^৭

সৰীসৃপ আৰু উভচৰ প্ৰাণী

কেওলাদেও ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ হাৰ্পেট’ফ’না বৈচিত্ৰময়। ৰাজস্থানৰ দহটা প্ৰজাতিৰ কচ্ছপৰ ভিতৰত সাতটা এই উদ্যানত উপস্থিত। ইয়াৰ উপৰিও মনিটৰ জেঠীকে ধৰি পাঁচটা জেঠীৰ প্ৰজাতি, পাইথন, ক্ৰেইট, কব্ৰা আৰু ৰাছেলছ ভাইপাৰকে ধৰি তেৰটা সাপৰ প্ৰজাতি আছে; সাতটা প্ৰজাতিৰ উভচৰ প্ৰাণীৰ ভিতৰত জলাশয়ত পোৱা ম'হ বেং আৰু স্কিপাৰ বেং অন্যতম।^৭

বাহ্যিক সংযোগ

• Keoladeo National Park official site
• Keoladeo National Official Page
• Keoladeo National Park on board the Palace on Wheels
• Wildlife in India | Keoladeo National Park
• WCMC
• Reuters: Drought-ridden Indian bird park loses its birds . Version of 2007-Feb-25. Retrieved 2007-Feb-27.
• List of birds
• Information on birds and region