সংৰক্ষিত বনাঞ্চল

ভাৰতত সংৰক্ষিত বনাঞ্চল হৈছে নিৰ্দিষ্ট মাত্ৰাৰ সুৰক্ষা প্ৰদান কৰা অৰণ্য। ব্ৰিটিছ ৰাজৰ সময়ত ভাৰতীয় বন আইন, ১৯২৭ত ব্ৰিটিছ ভাৰতত ব্ৰিটিছ মুকুটৰ অধীনত সুৰক্ষা প্ৰদান কৰা বনাঞ্চলসমূহক বুজাবলৈ এই ধাৰণাটো প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছিল, কিন্তু ইয়াৰ লগত জড়িত আধিপত্যসমূহ নহয়। ভাৰতৰ স্বাধীনতাৰ পিছত ভাৰত চৰকাৰে সংৰক্ষিত আৰু সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ মৰ্যাদা অক্ষুণ্ণ ৰাখিছিল, আৰু অন্যান্য বনাঞ্চললৈও সুৰক্ষা সম্প্ৰসাৰিত কৰিছিল। ভাৰতৰ ৰাজনৈতিক সংহতিৰ সময়ত ভাৰত চৰকাৰৰ অধীনলৈ অহা বহু অৰণ্যক প্ৰথম অৱস্থাত এনে সুৰক্ষা প্ৰদান কৰা হৈছিল।

ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান বা বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্যৰ দৰে সংৰক্ষিত বনাঞ্চল আৰু সংৰক্ষিত বনাঞ্চল নিজ নিজ ৰাজ্য চৰকাৰে ঘোষণা কৰে। বৰ্তমান সংৰক্ষিত বনাঞ্চল আৰু সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ মাজত এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশত পাৰ্থক্য আছে: সংৰক্ষিত বনাঞ্চলত চিকাৰ, চৰণীয়া পথাৰ আদিকে ধৰি কাম-কাজ নিষিদ্ধ কৰা হৈছে যদিহে অন্য ধৰণে নিৰ্দিষ্ট আদেশ জাৰি কৰা নহয়। সংৰক্ষিত বনাঞ্চলত কেতিয়াবা বনাঞ্চলৰ প্ৰান্তত বাস কৰা জনগোষ্ঠীসমূহৰ বাবে এনে কাৰ্য্যকলাপৰ অনুমতি দিয়া হয়, যিসকলে বনাঞ্চলৰ সম্পদ বা উৎপাদিত সামগ্ৰীৰ পৰা আংশিকভাৱে বা সম্পূৰ্ণৰূপে নিজৰ জীৱিকা নিৰ্বাহ কৰে।

সংৰক্ষিত বনাঞ্চল

এইবোৰেই হৈছে অৰণ্য, যিবোৰে বৈধ ব্যৱস্থাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি ন্যায়িক ৰক্ষণাবেক্ষণ লাভ কৰে। এইবোৰ হৈছে সংৰক্ষিত বনাঞ্চল য’ত প্ৰাকৃতিক বাসস্থানে যিকোনো ধৰণৰ চোৰাং চিকাৰ আৰু চিকাৰৰ পৰা উচ্চ মাত্ৰাৰ সুৰক্ষা প্ৰদৰ্শন কৰে। এইবোৰ বিভিন্ন দেশৰ সৰু আৰু চুটি প্ৰসংগৰ বাবেও ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি। ইয়াৰ উদাহৰণ হ’ল কেৰালাৰ আট্টাপ্পাদি সংৰক্ষিত বনাঞ্চল আৰু তামিলনাডুৰ পালানী হিলছ বনাঞ্চল সংৰক্ষণ এলেকা।

আৰক্ষিত বনাঞ্চল

আনুষ্ঠানিক অধিসূচনাৰ দ্বাৰা বনাঞ্চলৰ সীমা নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে নে নাই তাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি আৰক্ষিত বনাঞ্চলসমূহ হয় সীমাবদ্ধ বা সীমাহীন কৰা হয়।

আৰক্ষিত বনাঞ্চল হ’ল ভাৰতীয় বন আইন বা ৰাজ্যিক বন আইনৰ বিধানৰ অধীনত অধিসূচনা কৰা ভূমি। আৰক্ষিত বনাঞ্চলত স্পষ্টভাৱে নিষিদ্ধ নহ’লে সকলো কামৰ অনুমতি দিয়া হৈছে। আৰক্ষিত বনাঞ্চল হ’ল এনে ভূমি যিখিনি সংৰক্ষিত বনাঞ্চল, আৰু যাৰ ওপৰত চৰকাৰৰ সম্পত্তিৰ অধিকাৰ আছে, যিটো ভাৰতীয় বন আইন ১৯২৭ৰ ২৯ নং ধাৰাত ৰাজ্য চৰকাৰে ঘোষণা কৰিছে।

সংৰক্ষিত বনাঞ্চল আৰু আৰক্ষিত বনাঞ্চলসমূহক কেতিয়াবা বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্যৰ অংশ হিচাপে গঢ়ি তুলিব পাৰি, যিবোৰক পাছলৈ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ মৰ্যাদালৈ উন্নীত কৰিব পাৰি, প্ৰতিটো শ্ৰেণীয়ে অধিক মাত্ৰাৰ সুৰক্ষা আৰু চৰকাৰী পুঁজি লাভ কৰিব। উদাহৰণস্বৰূপে, ১৯৯২ চনত ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান হিচাপে পৰিগণিত হোৱাৰ আগতে ১৯৫৫ চনত ছাৰিস্কা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানক সংৰক্ষিত বনাঞ্চল, ১৯৫৮ চনত বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য আৰু ১৯৭৮ চনত বাঘ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়।^১ বন্যপ্ৰাণী (সুৰক্ষা) আইন, ১৯৭২ৰ অধীনত আইনী সুৰক্ষা লাভ কৰা বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য, ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান আৰু অন্যান্য বন্যপ্ৰাণী অঞ্চলসমূহক কেতিয়াবা “সংৰক্ষিত অঞ্চল” নামৰ সাধাৰণ নামেৰেও উল্লেখ কৰা হয় আৰু এইটো সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ সৈতে একে নহয়।

বনজ উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণীজগতৰ ওপৰত জনজাতীয় জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ প্ৰভাৱ

বনাঞ্চল আৰু জনজাতীয় অঞ্চলত জনসংখ্যাৰ দ্ৰুত বৃদ্ধিৰ বাবে বৰ্ধিত জনসংখ্যাৰ মৌলিক জীৱিকাৰ বাবে প্ৰাকৃতিকভাৱে উপলব্ধ বনজ সম্পদ (NTFP) অপৰ্যাপ্ত হৈ পৰিছে। বহু জনজাতীয় লোকে বনাঞ্চলত খেতি আৰু গৰু-ম’হৰ সপক্ষে নিজৰ পৰম্পৰাগত জীৱিকা ত্যাগ কৰিছে। এসময়ত এওঁলোক বনাঞ্চলৰ পূৰ্বৰ ৰক্ষক আছিল, ইহঁতে ক্ৰমান্বয়ে বনাঞ্চল আৰু ইয়াৰ বন্যপ্ৰাণীৰ প্ৰতি ভাবুকি হৈ পৰিছে। জনজাতীয় লোকসকলে বনাঞ্চলৰ উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণীৰ বিষয়ে গভীৰ বুজাবুজি আছে যিটো উৎপাদনশীলভাৱে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি যদিহে তেওঁলোকে তেনে কৰাৰ সময়ত নিজৰ পৰিয়াল পোহপাল দিব পাৰে।^২