অসম আন্দোলন

অসম আন্দোলন হৈছে অসমৰ সাম্প্ৰতিক ইতিহাসত অতি গভীৰ ছাপ ৰাখি যোৱা এক গণআন্দোলন, যি মূলতঃ অবৈধ বিদেশী চিনাক্তকৰণ, নাম কটা/নাম উঠা, ভোটাৰ তালিকাৰ শুদ্ধতা আৰু নাগৰিকত্ব সম্পৰ্কীয় নীতিৰ সৈতে জড়িত বিতৰ্কক ৰাজনৈতিক-সামাজিক এজেণ্ডাৰ কেন্দ্ৰস্থলে লৈ আহে। স্বাধীন ভাৰতৰ অন্যতম শক্তিশালী জনমত-আধাৰিত আন্দোলন হিচাপে ইয়াৰ উল্লেখ পোৱা যায়; একে সৈতে ইয়াৰ ভিতৰত অহিংস প্ৰতিবাদৰ লগতে কেতবোৰ হিংসাত্মক পৰিঘটনাৰো উপস্থিতি দেখা যায়, যাৰ ভিতৰত নেলীৰ হত্যাকাণ্ড বিশেষভাবে উল্লেখযোগ্য।

পটভূমি

অসম আন্দোলনৰ পটভূমি গঢ় লয় সীমান্তৱৰ্তী বাস্তৱতা, জনসংখ্যাগত উদ্বেগ আৰু ভোটাধিকাৰ-সম্পৰ্কীয় বিতৰ্কৰ সমাহাৰত। ১৯৭১ চনৰ বাংলাদেশৰ স্বাধীনতা যুদ্ধৰ সময়ছোৱাত পূব পাকিস্তানৰ পৰা বহু লোক ভাৰতলৈ, তাৰ ভিতৰত অসমলৈও, প্ৰব্ৰজন কৰে। বাংলাদেশ গঠনৰ পাছত এই প্ৰব্ৰজনকাৰীৰ এটা অংশ ঘূৰি যায় যদিও কিছুমান লোক অসমতেই স্থায়ীভাৱে থাকি যায় বুলি ধাৰণা গঢ় লয়। এই পৰিস্থিতিয়ে স্থানীয় সমাজত “বিদেশী” বুলি চিহ্নিত লোকসকলৰ আইনগত অৱস্থা, ভোটাৰ তালিকাত নাম অন্তৰ্ভুক্তি আৰু সম্পদ-সুবিধা বণ্টন আদিৰ বিষয়ে উদ্বেগ তীব্ৰ কৰি তোলে।

আন্দোলনৰ সূচনাঃ মঙ্গলদৈ উপ-নিৰ্বাচন আৰু ভোটাৰ তালিকা বিতৰ্ক

১৯৭৮ চনত অনুপ্ৰবেশকাৰী সমস্যা অধিক স্পষ্টভাৱে জনদৃষ্টিত উঠে আহে। ২৮ মাৰ্চ ১৯৭৮ তাৰিখে লোকসভাৰ সদস্য হীৰালাল পাটোৱাৰীৰ মৃত্যু হোৱাত মঙ্গলদৈ লোকসভা সমষ্টিত উপ-নিৰ্বাচনৰ প্ৰয়োজন হয়। ইয়াৰ পৰৱৰ্তী ধাপত ২৭ এপ্ৰিলত ভোটাৰ তালিকা সংশোধনৰ জাননী জাৰী হয়। সংশোধনী প্ৰক্ৰিয়াত মঙ্গলদৈ সমষ্টিত প্ৰায় ৪৫,০০০ সন্দেহজনক বিদেশী নাগৰিকৰ নাম ভোটাৰ তালিকাত থকা বুলি ধৰা পৰে—এই তথ্যই সমস্যাটোক অসমজুৰি ৰাজনৈতিক-সামাজিক আলোচনাৰ কেন্দ্ৰবিন্দুলৈ টানি আনে।

নেতৃত্ব আৰু সংগঠন

আন্দোলনৰ নেতৃত্বত মুখ্য ভূমিকা পালন কৰে সদৌ অসম ছাত্ৰ সন্থা আৰু সদৌ অসম গণ সংগ্ৰাম পৰিষদে। ১৯৭৯ চনৰ মাৰ্চ মাহত সদৌ অসম ছাত্ৰ সন্থাৰ সভাত প্ৰফুল্ল কুমাৰ মহন্ত সভাপতি আৰু ভৃগু কুমাৰ ফুকন সম্পাদক হিচাপে নিৰ্বাচিত হয়। নেতৃত্ব পৰ্যায়ে এই আন্দোলনক সংঘবদ্ধ, কর্মসূচীমুখী আৰু ৰাজহুৱা চাপ সৃষ্টি কৰিব পৰা পৰিসৰলৈ বিস্তাৰিত কৰাত সহায় কৰে। আন্দোলনৰ বৃহৎ অংশত জনসমাগম, সভা-সমিতি আৰু দাবীকেন্দ্ৰিক আহ্বানৰ জৰিয়তে মতামত গঠন আৰু সমষ্টিগত চাপ সৃষ্টি কৰাৰ পথ অনুসৰণ কৰা হয়।

আন্দোলনৰ ধাৰা, দাবী আৰু উল্লেখযোগ্য ঘটনাক্ৰম

আৰম্ভণিত আন্দোলন অহিংস পন্থাৰে আগবঢ়ে। ২৭ জুন ১৯৭৯ তাৰিখে সদৌ অসম ছাত্ৰ সন্থাৰ উদ্যোগত গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয় চৌদহত বহিৰাগত সমস্যাক কেন্দ্ৰ কৰি এখন সভা অনুষ্ঠিত হয়। তাত সমস্যাৰ স্থায়ী সমাধান নোহোৱা পৰ্যন্ত অসমত নিৰ্বাচন আৰু লোকপিয়ল স্থগিত ৰাখিবলৈ চৰকাৰক অনুৰোধ জনোৱা হয় বুলি তথ্য পোৱা যায়।

যদিও আন্দোলনৰ বুজন অংশ শান্তিপূৰ্ণ আছিল, তথাপি সময়ৰ লগে লগে কিছুমান পৰিঘটনাই হিংসাত্মক ৰূপো ধাৰণ কৰে। ইয়াৰ ভিতৰত নেলীৰ হত্যাকাণ্ডএ আন্দোলনকালীন উত্তেজনা আৰু সংঘাতৰ এক ভয়াবহ দিশ উন্মোচিত কৰে। আন্দোলনৰ মূল্যৰ কথাও উৎস-তথ্যত স্পষ্ট: এই সময়ছোৱাত ৮৫৫ জন ছাত্ৰ সদস্যৰ মৃত্যুৰ উল্লেখ পোৱা যায়, যিয়ে এই আন্দোলনৰ সামাজিক ক্ষতি আৰু মানৱীয় বেদনাৰ পৰিসৰক চিহ্নিত কৰে।

আলোচনা প্ৰক্ৰিয়া আৰু অসম চুক্তি

দীৰ্ঘদিনীয়া সংঘাত আৰু অনিশ্চয়তাৰ মাজতে ৰাজনৈতিক আলোচনাৰ ধাৰা সক্ৰিয় হয়। ১৯৮৪ চনত ইন্দিৰা গান্ধীৰ মৃত্যুৰ পাছত তৎকালীন প্ৰধানমন্ত্ৰী ৰাজীৱ গান্ধী আন্দোলনকাৰীসকলৰ সৈতে এলানি আলোচনাত মিলিত হয়।

অৱশেষত ১৫ আগষ্ট ১৯৮৫ তাৰিখে নতুন দিল্লীত সদৌ অসম ছাত্ৰ সন্থাৰ নেতৃবৃন্দ আৰু ভাৰত চৰকাৰৰ মাজত অসম চুক্তি সাক্ষৰিত হয়। এই চুক্তিৰ জৰিয়তে ১৯৭৯ চনৰ পৰা চলি থকা ছবছৰীয়া অসম আন্দোলনৰ আনুষ্ঠানিক সামৰণি ঘটে বুলি ধৰা হয়। চুক্তিৰ পাছত হিতেশ্বৰ শইকীয়া নেতৃত্বাধীন চৰকাৰে পদত্যাগ কৰে।

ৰাজনৈতিক পৰিণতি আৰু অসম গণ পৰিষদ

আন্দোলনোত্তৰ সময়ত নেতৃত্বস্থানীয় অংশই আন্দোলনী অভিজ্ঞতাক ৰাজনৈতিক পৰিসৰলৈ নিবলৈ আগবাঢ়ে। আন্দোলনৰ নেতাসকলে অসম গণ পৰিষদ নামে এটা আঞ্চলিক ৰাজনৈতিক দল গঠন কৰে। ১৯৮৫ চনৰ সাধাৰণ নিৰ্বাচনত দলটোৱে সংখ্যাগৰিষ্ঠতা লাভ কৰি চৰকাৰ গঠন কৰে, আৰু প্ৰফুল্ল কুমাৰ মহন্ত মুখ্যমন্ত্ৰী নিৰ্বাচিত হয়। পৰৱৰ্তীকালত ১৯৯৬ চনতো এই দলে বিধানসভা নিৰ্বাচনত জয়ী হৈ চৰকাৰ গঠন কৰে বুলি তথ্য পোৱা যায়। এইদৰে অসম আন্দোলনে কেৱল সামাজিক আন্দোলন ৰূপেই নহয়, ৰাজ্যৰ দলীয় ৰাজনীতিতো এক নতুন অধ্যায় আৰম্ভ কৰে।

চুক্তি-উত্তৰ ৰূপায়ণ আৰু কেতবোৰ পদক্ষেপ

উৎস-তথ্য অনুসৰি অবৈধ বিদেশী সমস্যাৰ সম্পূৰ্ণ সমাধান হোৱা নাই বুলি উল্লেখ আছে, যদিও চুক্তিৰ কিছুমান চৰ্ত বা প্ৰাসংগিক পদক্ষেপ ৰূপায়ণ কৰা হৈছে বুলি কোৱা হয়। উল্লেখযোগ্য দিশসমূহৰ ভিতৰত আছে—

• নাগৰিকত্ব অধিনিয়ম ১৯৫৫, নাগৰিকত্ব নিয়মাৱলী ১৯৫৬ আৰু বিদেশী ন্যায়াধীকৰণ নিৰ্দেশ ১৯৬৪ৰ সংশোধন
• ১১খন বিদেশী ন্যায়াধীকৰণ স্থাপন
• গুৱাহাটীত বিশেষ পঞ্জীয়ন বিষয়া নিয়োগ
• শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ কলাক্ষেত্ৰ স্থাপন
• জ্যোতি চিত্ৰবনৰ আধুনিকীকৰণ
• নুমলীগড় শোধনাগাৰ স্থাপন
• অসম বিশ্ববিদ্যালয় (শিলচৰ) আৰু তেজপুৰ বিশ্ববিদ্যালয় স্থাপন
• ভাৰতীয় প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠান, গুৱাহাটী স্থাপন
• ডিব্ৰুগড়ত গেছ ক্ৰেকাৰ প্ৰকল্পৰ নিৰ্মাণ

এই পদক্ষেপসমূহে চুক্তি-উত্তৰ উন্নয়ন আৰু প্ৰাতিষ্ঠানিক ব্যৱস্থা শক্তিশালী কৰাৰ এক দিশ চিত্ৰিত কৰে, যদিও বিদেশী চিনাক্তকৰণ সংক্রান্ত মূল সংকটৰ স্থায়িত্ব সম্পৰ্কে বিতৰ্ক চলি থকা বুলি উৎস-তথ্যই ইঙ্গিত দিয়ে।

উত্তৰাধিকাৰ

অসম আন্দোলনে অসমৰ ৰাজনৈতিক চেতনাত “নাগৰিকত্ব”, “ভোটাধিকাৰ” আৰু “ৰাজ্যিক স্বাৰ্থ”ক দীর্ঘকালীন বিতৰ্কৰ কেন্দ্ৰত স্থাপন কৰে। একেদৰে, আন্দোলনকালীন হতাহত আৰু নেলীৰ হত্যাকাণ্ডৰ দৰে পৰিঘটনাই সামাজিক আস্থা, সহাৱস্থান আৰু গণতান্ত্ৰিক প্ৰক্ৰিয়াৰ ক্ষেত্ৰত গভীৰ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰে। চুক্তিৰ কিছুমান অংশ বাস্তৱায়িত হ’লেও অবৈধ বিদেশী সমস্যা সম্পৰ্কে অসম সমাজত স্থায়ী উদ্বেগ থাকি যোৱাটো এই আন্দোলনৰ অন্যতম জটিল উত্তৰাধিকাৰ।

আৰু চাওক

• অসম চুক্তি
• সদৌ অসম ছাত্ৰ সন্থা
• অসম গণ পৰিষদ
• নেলীৰ হত্যাকাণ্ড
• অসম আন্দোলনৰ শ্বহীদ সকলৰ তালিকা