নেপালত ধৰ্ম

নেপালৰ ধৰ্মই বহুতো গোট আৰু বিশ্বাসক সামৰি লৈছে।^১ নেপাল এটা হিন্দু জাতি আৰু অন্তৱৰ্তীকালীন সংবিধানৰ অধীনত নেপালত ধৰ্মনিৰপেক্ষতাবাদৰ সংজ্ঞা দিয়া হৈছে (১ম খণ্ড, অনুচ্ছেদ ৪) "অনাদী কালৰ পৰা প্ৰচলিত ধৰ্ম আৰু সংস্কৃতিৰ সুৰক্ষাৰ লগতে ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক স্বাধীনতা"। অৰ্থাৎ "ৰাজ্য চৰকাৰে মৌলিক অধিকাৰ হিচাপে সমগ্ৰ জাতিতে "ধৰ্মীয়" আৰু "সাংস্কৃতিক" স্বাধীনতা বজাই ৰাখি হিন্দু ধৰ্মক সুৰক্ষা আৰু লালন-পালন কৰিবলৈ বাধ্য।"^২৩৪

হিন্দু ধৰ্ম নেপালৰ সংখ্যাগৰিষ্ঠ ধৰ্ম আৰু ইয়াৰ সামাজিক গাঁথনি আৰু ৰাজনীতিক গভীৰভাৱে প্ৰভাৱিত কৰে, আনহাতে বৌদ্ধ ধৰ্ম (তিব্বতী বৌদ্ধ ধৰ্ম) কিছুমান জনগোষ্ঠীয়ে (যেনে নেৱাৰ লোক) হিন্দু ধৰ্মৰ দ্বাৰা প্ৰবলভাৱে প্ৰভাৱিত ৰূপত চৰ্চা কৰে। কিৰাতি জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত জনসাধাৰণৰ থলুৱা ধৰ্ম। বিশেষকৈ পূব নেপালৰ সৰু জনসংখ্যাই ইছলাম, খ্ৰীষ্টধৰ্ম, শিখ, জৈন ধৰ্ম, বন আৰু বাহাই ধৰ্ম মানি চলে।

নেপাল বিশ্বৰ অন্যতম বৃহৎ হিন্দু জনসংখ্যাৰ বাসস্থান।^৫৬ নেপালত কেইবাটাও বিশিষ্ট হিন্দু তীৰ্থস্থান অৱস্থিত, যেনে ইউনেস্কোৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ পশুপতিনাথ মন্দিৰ। হিন্দু মহাকাব্য ৰামায়ণ অনুসৰি সীতাৰ জন্ম হৈছিল ৰজা জনকৰ মিথিলা ৰাজ্যত।^৭ নেপালৰ জাতীয় প্ৰাণী হৈছে গৰু,^৮ যিটো হিন্দু ধৰ্মত পবিত্ৰ প্ৰাণী বুলি গণ্য কৰা হয়,^৯ আৰু নেপালত গৰু বধ অবৈধ।^১০

নেপালক সিদ্ধাৰ্থ গৌতমৰ (বুদ্ধ) জন্মস্থান বুলি গণ্য কৰা হয়। সেই হিচাপে দেশত বৌদ্ধ ধৰ্মৰ বিশেষ স্থান আছে আৰু কিছুমান সম্প্ৰদায়ত হিন্দু ধৰ্মৰ লগত জড়িত হৈ আছে।^{৬১১১২}

নেপালী সংবিধানে ধৰ্মৰ স্বাধীনতাৰ নিশ্চয়তা প্ৰদান কৰিছে। হিন্দু ধৰ্মৰ পৰা আন ধৰ্মলৈ বলপূৰ্বক ধৰ্মান্তৰকৰণ আইন বিৰোধী, বিশেষকৈ যেতিয়া ধন ধৰ্মান্তৰিত হ’বলৈ প্ৰত্যক্ষ বা পৰোক্ষ প্ৰৰোচনা হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ২০০৬ চনৰ আৰম্ভণিতে গণতন্ত্ৰৰ আন্দোলন আৰু ২০০৮ চনত ৰজা জ্ঞানেন্দ্ৰক বৰ্খাস্ত কৰাৰ পূৰ্বে দেশখন আনুষ্ঠানিকভাৱে হিন্দু ৰাজ্য আছিল, আৰু সংবিধানে এতিয়াও হিন্দু ধৰ্মক সুৰক্ষা আৰু লালন-পালন কৰে। জাতীয়তাবাদীসকলে কেতিয়াবা ধৰ্মনিৰপেক্ষতাৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰিছে আৰু কিছুমানে নেপালক হিন্দু-গণতান্ত্ৰিক ৰাষ্ট্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হোৱাটো বিচাৰে।^১৩ নেপালক সাংবিধানিকভাৱে হিন্দু ৰাজ্য ঘোষণা কৰাৰ পোষকতা কৰিছে জ্যেষ্ঠ মন্ত্ৰী প্ৰেম আলে।^১৪

ইতিহাস

অঞ্চলটোত লিপিবদ্ধ ইতিহাসৰ আৰম্ভণিৰে পৰাই নেপালত হিন্দু ধৰ্ম উপস্থিত হৈ আহিছে। একাদশ শতিকাৰ আশে-পাশে মুছলমানসকলে দেশলৈ আহি ইছলামক লগত লৈ আহিছিল। ১৮ শতিকাৰ সময়ছোৱাত শিখ ধৰ্ম নেপাললৈ আহি সমগ্ৰ নেপালত বিয়পি পৰে, আৰু জৈন ধৰ্ম ১৯ শতিকাৰ সময়ছোৱাত নেপাললৈ আহিছিল যদিও কেৱল কাঠমাণ্ডু আৰু নেপালৰ কিছুমান জিলালৈ বিয়পি পৰিছিল।

ধৰ্মীয় সহনশীলতা ফালগুন ছুদি ১২, ১৮৮৪ ভি.এছ. হিন্দু শ্বাহৰ ৰজা ৰাজেন্দ্ৰ বিক্ৰম শ্বাহে ভীমসেন থাপাৰ প্ৰধানমন্ত্ৰীৰ অধীনত নেপাল ৰাজ্যৰ বৌদ্ধ সন্ন্যাসীসকলক জাৰি কৰা:

আমাৰ পিতৃ [ৰজা গিৰবানে] তামৰ প্লেটৰ শিলালিপি জাৰি কৰি ঘোষণা কৰিছে যে আপুনি যেতিয়ালৈকে পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় পদ্ধতি (ধৰ্ম) পালন কৰে তেতিয়ালৈকে আপোনাক কোনেও হাৰাশাস্তি নকৰে। আমি ইয়াৰ দ্বাৰা সেই আদেশ পুনৰ নিশ্চিত কৰিছো।
— টুকুচাৰ ঝিমুৰ্যসকলক ৰয়েল অৰ্ডাৰ-গুম্বা^১৫

২০২১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি নেপালৰ জনসংখ্যাৰ ৮১.১৯% হিন্দু, ৮.২১% বৌদ্ধ, ৪.৩৯% মুছলমান, ৩.১৭% কিৰাতি (থলুৱা জনগোষ্ঠীয় ধৰ্ম), ১.৭৬% খ্ৰীষ্টান, ০.০১% শিখ আৰু ০.০১% জৈন।^১৬ ২০০১ চনৰ লোকপিয়লৰ তুলনাত এই কথা পৃথক, য'ত নেপালীৰ ৮০.৬২% হিন্দু, ১০.৭৪% বৌদ্ধ, ৪.২০% মুছলমান,^১৭ ৩.৬০% কিৰাণ্ট (এটা থলুৱা ধৰ্ম), ০.৪৫% খ্ৰীষ্টান আৰু ০.৪% অন্যান্য গোট যেনে ব'ন হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছিল। এছিয়াৰ যিকোনো দেশৰ ভিতৰতে আটাইতকৈ বেছি কোৱাকাৰৰ বাসস্থান নেপালত। ২০১৭ চনলৈকে ৭,৬০০ কোৱাকাৰ আছিল, বেছিভাগেই ইভানজেলিকেল কোৱাকেৰিজম (Gurneyite)ৰ অন্তৰ্গত।^১৮

১৯৭১ চনত হিন্দুসকলৰ ৮৯.৪%, বৌদ্ধ ধৰ্মাৱলম্বী লোকৰ সংখ্যা আছিল ৭.৫%, আৰু পৰিসংখ্যাগতভাৱে কিৰাটসকলৰ সংখ্যা আছিল ০%। দ্বৈত বিশ্বাসৰ প্ৰথাৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱ – বিশেষকৈ হিন্দু আৰু বৌদ্ধসকলৰ মাজত – ধৰ্মীয় গোটৰ পৰিসংখ্যাক জটিল কৰি তুলিছে।

নব্বৈৰ দশকৰ আৰম্ভণিতে নেপালৰ প্ৰতিটো অঞ্চলৰ জনসংখ্যাৰ কমেও ৮৭% হিন্দুসকলে গঠন কৰিছিল। বৌদ্ধসকলৰ আটাইতকৈ বেছি ঘনত্ব পূবৰ পাহাৰ, কাঠমাণ্ডু উপত্যকা আৰু মধ্য তাৰাইত পোৱা গৈছিল; প্ৰতিটো অঞ্চলতে প্ৰায় ১০% লোক বৌদ্ধ ধৰ্মাৱলম্বী আছিল। নেৱাৰ আৰু তিব্বত-নেপালী গোটৰ মাজত বৌদ্ধ ধৰ্ম অধিক প্ৰচলিত আছিল। তিব্বত-নেপালীসকলৰ ভিতৰত হিন্দু ধৰ্মৰ দ্বাৰা আটাইতকৈ বেছি প্ৰভাৱিত হোৱা লোকসকল আছিল মগৰ, সুনুৱাৰ, ৰায় জনগোষ্ঠী। গুৰুং, লিম্বু, যক্ষা, তামাং, আৰু ঠাকালী গোটৰ মাজত হিন্দু প্ৰভাৱ কম আছিল, যিসকলে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ বাবে বৌদ্ধ সন্ন্যাসীসকলক নিয়োগ কৰি থাকিল। যিহেতু হিন্দু আৰু বৌদ্ধ ধৰ্ম দুয়োটা ভাৰতীয় ধৰ্ম, সেয়েহে ইহঁতৰ আচাৰ-ব্যৱহাৰ সাধাৰণতে ইটোৱে সিটোৰ পৰিপূৰক, আৰু বহুতে দুয়োটাৰে সংমিশ্ৰণ পালন কৰে। ২০১৫ চনত নতুন সংবিধান গৃহীত হয়, আৰু নেপালৰ সকলো ধৰ্মকে সম অধিকাৰ প্ৰদান কৰা হয়।

নেপালৰ সংবিধানত কাকো সুসমাচাৰ প্ৰচাৰ কৰাৰ বা কাকো আন ধৰ্মলৈ ধৰ্মান্তৰিত কৰাৰ অধিকাৰ দিয়া হোৱা নাই। নেপালে ২০১৭ চনতো অধিক কঠোৰ ধৰ্মান্তৰ বিৰোধী আইন গৃহীত কৰে।^১৯

জনগাঁথনি

লগতে চাওক

• নেপালত হিন্দুধৰ্ম
• নেপালত বৌদ্ধ ধৰ্ম
• নেপালত খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম
• নেপালত ইছলাম ধৰ্ম
• নেপালত শিখ ধৰ্ম
• নেপালত ইহুদী ধৰ্ম
• নেপালত জৈন ধৰ্ম
• নেপালত বাহাই বিশ্বাস
• নেপালত অধৰ্ম
• নেপালত ধৰ্মৰ স্বাধীনতা

তথ্যসমূহ

Sources

• ৰেগমি, মহেশ চন্দ্ৰ. (১৯৮৭). ৰেগমি গৱেষণা ধাৰাবাহিক. ৰেগমি গৱেষণা কেন্দ্ৰ